ਨਸ਼ਾ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ ਨਾਸੂਰ, ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੇ ਹਨੇਰੇ ਨੂੰ ਚੀਰ ਕੇ ਉਮੀਦ ਦੀ ਕਿਰਨ ਵੱਲ ਵਧੀਆਂ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ, ਖ਼ੁਦ ਅੱਗੇ ਆ ਕੇ ਛੱਡ ਰਹੀਆਂ ਨੇ ਨਸ਼ਾ

ਪੱਤਰ ਪ੍ਰੇਰਕ, ਪੰਜਾਬੀ ਜਾਗਰਣ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ : ਸੂਬੇ ਵਿਚ ਔਰਤਾਂ ਵੀ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਨਸ਼ੇ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਔਰਤਾਂ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਸ਼ਰਾਬ, ਸਗੋਂ ਹੈਰੋਇਨ ਅਤੇ ਭੰਗ ਵਰਗੇ ਨਸ਼ੀਲੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦਾ ਵੀ ਸੇਵਨ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਦਾ ਸਬੂਤ ਸਰਕਾਰੀ ਮੈਡੀਕਲ ਕਾਲਜ ਵਿਚ ਸਥਿਤ ਸਵਾਮੀ ਵਿਵੇਕਾਨੰਦ ਨਸ਼ਾ ਛੁਡਾਊ ਕੇਂਦਰ ਵਿਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਨਸ਼ੇ ਦੀ ਲਤ ਤੋਂ ਪੀੜਤ ਔਰਤਾਂ ਇੱਥੇ ਇਲਾਜ ਲਈ ਆ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਸਿਹਤ ਵਿਭਾਗ ਨੇ ‘ਨਸ਼ਿਆਂ ਵਿਰੁੱਧ ਜੰਗ’ ਮੁਹਿੰਮ ਤਹਿਤ ਨਸ਼ੇ ਦੀ ਲਤ ਤੋਂ ਪੀੜਤ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਅਤੇ ਮਾਨਵਤਾਵਾਦੀ ਪਹਿਲਕਦਮੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਵਨ-ਸਟਾਪ ਏਕੀਕ੍ਰਿਤ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਉਨ੍ਹਾਂ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਉਮੀਦ ਦੀ ਕਿਰਨ ਵਜੋਂ ਉੱਭਰਿਆ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਲਤ ਕਾਰਨ ਸਮਾਜ ਵੱਲੋਂ ਅਣਗੌਲਿਆ ਅਤੇ ਬਾਈਕਾਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

ਦਰਅਸਲ ਸਵਾਮੀ ਵਿਵੇਕਾਨੰਦ ਨਸ਼ਾ ਛੁਡਾਊ ਕੇਂਦਰ ਵਿਚ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਦਸ ਬਿਸਤਰਿਆਂ ਵਾਲਾ ਨਸ਼ਾ ਛੁਡਾਊ ਕੇਂਦਰ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਕੇਂਦਰ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ੇ ਤੋਂ ਉਭਰਨ ਵਿਚ ਮਦਦ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਨਮਾਨ, ਹਮਦਰਦ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਵਾਤਾਵਰਣ ਵਿਚ ਪੁਨਰਵਾਸ ਵੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵੇਲੇ ਇਸ ਪੁਨਰਵਾਸ ਕੇਂਦਰ ਵਿਚ ਔਰਤਾਂ ਲਈ 10 ਬਿਸਤਰੇ ਰਾਖਵੇਂ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਇਲਾਜ ਅਧੀਨ ਹਨ। ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਲਈ 50 ਬਿਸਤਰੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਦਾਖਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਲਾਹ, ਡਾਕਟਰੀ ਦੇਖਭਾਲ ਅਤੇ ਜ਼ਰੂਰੀ ਦਵਾਈਆਂ ਰਾਹੀਂ ਇਲਾਜ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸਵਾਮੀ ਵਿਵੇਕਾਨੰਦ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿਚ ਬਾਹਰੀ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਵੀ ਚਲਾਈਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਜਿੱਥੋਂ ਲੋੜ ਪੈਣ ’ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਪੁਨਰਵਾਸ ਕੇਂਦਰ ਵਿਚ ਦਾਖ਼ਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਰਕਾਰੀ ਮੈਡੀਕਲ ਕਾਲਜ ਵਿਚ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਡਾ. ਨੀਰੂ ਬਾਲਾ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਕੇਂਦਰ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਾ ਛੱਡਣ ਵਿਚ ਮਦਦ ਕਰਨਾ ਹੈ ਸਗੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਰੀਰਕ, ਮਾਨਸਿਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਤੌਰ ’ਤੇ ਮੁੜ ਸਸ਼ਕਤ ਬਣਾਉਣਾ ਵੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚ ਵਿਆਪਕ ਡਾਕਟਰੀ ਜਾਂਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਮਾਨਸਿਕ ਸਿਹਤ ਸਲਾਹ, ਗਾਇਨੀਕੋਲੋਜੀਕਲ ਜਾਂਚ, ਗਰਭ ਅਵਸਥਾ ਅਤੇ ਨਵਜੰਮੇ ਬੱਚੇ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਅਤੇ ਐੱਚਆਈਵੀ ਅਤੇ ਹੈਪੇਟਾਈਟਸ ਵਰਗੀਆਂ ਗੰਭੀਰ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਲਈ ਸਕ੍ਰੀਨਿੰਗ ਵੀ ਇਸ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਿੱਸੇ ਹਨ।

ਇੱਥੇ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਔਰਤਾਂ ਮੱਧ-ਵਰਗੀ ਅਤੇ ਹੇਠਲੇ-ਮੱਧ-ਵਰਗੀ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹਨ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਤੌਰ ’ਤੇ ਬਹੁਤ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹਨ। ਕੁਝ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿਚ ਇਹ ਖੁਲਾਸਾ ਹੋਇਆ ਹੈ ਕਿ ਔਰਤਾਂ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੀਆਂ ਆਦੀ ਹੋ ਗਈਆਂ ਅਤੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਨਸ਼ੇ ਵਿਚ ਫਸ ਗਈਆਂ। ਸਮਾਜ ਦੇ ਡਰ, ਪਰਿਵਾਰਕ ਕਲੰਕ ਅਤੇ ਸਵੈ-ਬਦਨਾਮੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਇਲਾਜ ਕਰਵਾਉਣ ਤੋਂ ਰੋਕਦੀ ਹੈ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਔਰਤਾਂ ਹੈਰੋਇਨ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਸ਼ਰਾਬ ਅਤੇ ਭੰਗ ਦੀ ਲਤ ਤੋਂ ਪੀੜਤ ਔਰਤਾਂ ਵੀ ਅੱਗੇ ਆਈਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਤਹਿਤ ਇਕ ਟਰਾਂਸਜੈਂਡਰ ਔਰਤ ਦਾ ਵੀ ਇਲਾਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਸਾਬਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਪਹਿਲਕਦਮੀ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਭੇਦਭਾਵ ਦੇ ਹਰ ਲੋੜਵੰਦ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਲਈ ਯਤਨਸ਼ੀਲ ਹੈ।

ਇਲਾਜ ਤੇ ਹਮਦਰਦੀ ਨਾਲ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਸਮਾਜ ਦੀ ਮੁੱਖ ਧਾਰਾ ’ਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹੈ : ਡਾ. ਨੀਰੂ ਬਾਲਾ

ਇਹ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਵੀ ਡਾਟਾ ਇਕੱਠਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿੰਨੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਸ਼ਰਾਬ ਦੀਆਂ ਆਦੀ ਹਨ। ਉਹ ਇਲਾਜ ਕਰਵਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਕਿਸ ਕਿਸਮ ਦੇ ਨਸ਼ੇ ਦੀ ਲਤ ਤੋਂ ਪੀੜਤ ਹਨ। ਇਹ ਡਾਟਾ ਭਵਿੱਖ ਦੀਆਂ ਨੀਤੀਆਂ ਬਣਾਉਣ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਬਿਹਤਰ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਵਿਚ ਮਦਦ ਕਰੇਗਾ। ਪੁਨਰਵਾਸ ਕੇਂਦਰ ਵਿਚ ਵਾਤਾਵਰਣ ਅਜਿਹਾ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਔਰਤਾਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਅਤੇ ਸਵੀਕਾਰਯੋਗ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਨ। ਕੌਂਸਲਿੰਗ ਦੌਰਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਰਦ, ਡਰ ਅਤੇ ਟੁੱਟੇ ਹੋਏ ਆਤਮ-ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨੂੰ ਸੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਇੱਥੇ ਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਡਾ. ਨੀਰੂ ਬਾਲਾ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਨਸ਼ੇ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਔਰਤਾਂ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਸਮਾਜ ਦੇ ਹਾਸ਼ੀਏ ’ਤੇ ਦਬਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲਤਾ, ਇਲਾਜ ਅਤੇ ਹਮਦਰਦੀ ਨਾਲ, ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਸਮਾਜ ਦੀ ਮੁੱਖ ਧਾਰਾ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।