ਕਿੱਥੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੈ ਭਾਰਤ ਦਾ ਸੰਵਿਧਾਨ? ਤਿਜੋਰੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਖ਼ਾਸ ਵਿਗਿਆਨਕ ਤਕਨੀਕ ਨਾਲ ਬਚਾਈ ਗਈ ਹੈ ਅਸਲੀ ਕਾਪੀ

ਲਾਈਫਸਟਾਈਲ ਡੈਸਕ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ: ਭਾਰਤੀ ਲੋਕਤੰਤਰ ਦੀ ਆਤਮਾ ਸਾਡਾ ਸੰਵਿਧਾਨ ਹੈ। 26 ਜਨਵਰੀ 1950 ਨੂੰ ਇਸਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸਾਡਾ ਦੇਸ਼ ਗਣਤੰਤਰ ਬਣਿਆ। ਇਸੇ ਲਈ ਹਰ ਸਾਲ 26 ਜਨਵਰੀ ਨੂੰ ਬੜੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਕਰਤਵਿਆ ਪੱਥ 'ਤੇ ਗਣਤੰਤਰ ਦਿਵਸ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸਾਡਾ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਲੰਬਾ ਲਿਖਤੀ ਸੰਵਿਧਾਨ ਹੈ। ਪਰ ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਕਦੇ ਸੋਚਿਆ ਹੈ ਕਿ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੀ ਅਸਲੀ (ਮੂਲ) ਕਾਪੀ ਕਿੱਥੇ ਰੱਖੀ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕਿਵੇਂ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ? ਆਓ ਇਸ ਬਾਰੇ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ।

ਹੈਰਾਨੀ ਦੀ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਸਾਡੇ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੀ ਅਸਲੀ ਕਾਪੀ ਨਾ ਤਾਂ ਟਾਈਪ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਪ੍ਰਿੰਟ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਸਨੂੰ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕੈਲੀਗ੍ਰਾਫਰ ਪ੍ਰੇਮ ਬਿਹਾਰੀ ਨਰਾਇਣ ਰਾਇਜ਼ਾਦਾ ਨੇ ਇਟੈਲਿਕ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਲਿਖਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਦੇ ਹਰ ਪੰਨੇ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀਨਿਕੇਤਨ ਦੇ ਕਲਾਕਾਰਾਂ (ਜਿਵੇਂ ਨੰਦਲਾਲ ਬੋਸ) ਨੇ ਖੂਬਸੂਰਤੀ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਮੂਲ ਕਾਪੀਆਂ ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੋਵਾਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੀਆਂ ਮੂਲ ਕਾਪੀਆਂ ਨੂੰ ਖ਼ਾਸ ਤਕਨੀਕ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਕਿੱਥੇ ਰੱਖੀ ਹੈ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੀ ਮੂਲ ਕਾਪੀ?

ਭਾਰਤੀ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੀਆਂ ਮੂਲ ਕਾਪੀਆਂ (ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੋਵਾਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ) ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਸਥਿਤ ਸੰਸਦ ਭਵਨ ਦੀ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ (Parliament Library) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਕੀਤੇ ਗਏ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਰੱਖੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਇਸਨੂੰ ਬਹੁਤ ਉੱਚ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਵਾਤਾਵਰਣ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਇਸ ਦੇ ਪੰਨਿਆਂ ਅਤੇ ਸਿਆਹੀ ਨੂੰ ਕੋਈ ਨੁਕਸਾਨ ਨਾ ਪਹੁੰਚੇ।

ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ 'ਹੀਲੀਅਮ ਗੈਸ' ਦਾ ਕਵਚ

ਕਾਗਜ਼ ਦੀ ਉਮਰ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਸਿਆਹੀ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮੁਸ਼ਕਲ ਕੰਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੀ ਮੂਲ ਕਾਪੀ 'ਪਾਰਚਮੈਂਟ ਪੇਪਰ' 'ਤੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਲਿਖੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਆਮ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣ 'ਤੇ ਨਮੀ ਅਤੇ ਆਕਸੀਜਨ ਕਾਰਨ ਕਾਗਜ਼ ਪੀਲਾ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਕੀੜੇ ਉਸਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।

ਇਸ ਸਮੱਸਿਆ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਣ ਲਈ ਸੰਵਿਧਾਨ ਨੂੰ ਹੀਲੀਅਮ ਗੈਸ ਨਾਲ ਭਰੇ ਇੱਕ ਖ਼ਾਸ ਪਾਰਦਰਸ਼ੀ ਬਾਕਸ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਹੀਲੀਅਮ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਗੈਸ ਹੈ ਜੋ ਕਿਸੇ ਵੀ ਚੀਜ਼ ਨਾਲ ਕੈਮੀਕਲ ਰਿਐਕਸ਼ਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ। ਇਹ ਵਾਤਾਵਰਣ ਤੋਂ ਆਕਸੀਜਨ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਾਹਰ ਰੱਖਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸੂਖਮ ਜੀਵ ਜਾਂ ਫੰਗਸ ਪੈਦਾ ਨਹੀਂ ਹੋ ਪਾਉਂਦੇ ਅਤੇ ਕਾਗਜ਼ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਬਰਕਰਾਰ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।

ਵਿਗਿਆਨਕ ਮਾਪਦੰਡ ਅਤੇ ਰੱਖ-ਰਖਾਅ

ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਬਾਕਸ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਇਸਦੇ ਲਈ ਵਿਗਿਆਨਕ ਮਾਪਦੰਡਾਂ ਦੀ ਸਖ਼ਤੀ ਨਾਲ ਪਾਲਣਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ:

ਨਮੀ ਅਤੇ ਤਾਪਮਾਨ ਦਾ ਨਿਯੰਤਰਣ: ਜਿਸ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਸੰਵਿਧਾਨ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਉੱਥੋਂ ਦਾ ਤਾਪਮਾਨ ਅਤੇ ਨਮੀ ਸਾਲ ਦੇ 365 ਦਿਨ ਇੱਕ ਸਮਾਨ ਰੱਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਲਈ ਖ਼ਾਸ ਸੈਂਸਰ ਲਗਾਏ ਗਏ ਹਨ।

ਰੋਸ਼ਨੀ ਤੋਂ ਸੁਰੱਖਿਆ: ਸਿੱਧੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਜਾਂ ਅਲਟਰਾਵਾਇਲਟ ਕਿਰਨਾਂ ਸਿਆਹੀ ਨੂੰ ਫਿੱਕਾ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਉੱਥੇ ਲਾਈਟਿੰਗ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸੋਚ-ਸਮਝ ਕੇ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।

ਗੈਸ ਚੈਂਬਰ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ

ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ, ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੀ ਮੂਲ ਕਾਪੀ ਨੂੰ ਫਲੈਨਲ ਦੇ ਕੱਪੜੇ ਵਿੱਚ ਲਪੇਟ ਕੇ ਨੈਫਥਲੀਨ ਬਾਲਜ਼ (Naphthalene balls) ਨਾਲ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਪਰ 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਕਿ ਇਹ ਤਰੀਕਾ ਕਾਫ਼ੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। 1994 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਤਰਜ਼ 'ਤੇ ਇੱਕ ਵਿਗਿਆਨਕ ਸਮਝੌਤਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਹੀਲੀਅਮ ਗੈਸ ਵਾਲੇ ਚੈਂਬਰ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਗਏ।