ਸਿਰਫ਼ ਕੈਲਸ਼ੀਅਮ ਤੇ ਵਿਟਾਮਿਨ-ਡੀ ਹੀ ਕਾਫ਼ੀ ਨਹੀਂ? AIIMS ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਮੀਨੋਪੌਜ਼ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੱਡੀਆਂ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋਣ ਦਾ ਅਸਲੀ ਕਾਰਨ

ਅਨੂਪ ਕੁਮਾਰ ਸਿੰਘ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ: ਲੱਖਾਂ ਔਰਤਾਂ ਰਜੋਨਿਵਿਰਤੀ (ਮੀਨੋਪੌਜ਼) ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੱਡੀਆਂ ਦੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਕਾਰਨ ਦਰਦ ਅਤੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਫ੍ਰੈਕਚਰ ਵਰਗੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨਾਲ ਜੂਝ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਅਖਿਲ ਭਾਰਤੀ ਆਯੁਰਵਿਗਿਆਨ ਸੰਸਥਾਨ (AIIMS), ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਦੀ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਖੋਜ ਨੇ ਇਸ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਇਲਾਜ ਦੀ ਉਮੀਦ ਵਧਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਖੋਜ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਸ ਬਿਮਾਰੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਸਿਰਫ਼ ਕੈਲਸ਼ੀਅਮ ਜਾਂ ਵਿਟਾਮਿਨ-ਡੀ ਦੀ ਕਮੀ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਆਂਦਰਾਂ (Gut), ਪ੍ਰਤੀਰੋਧਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀ (Immune system) ਅਤੇ ਹੱਡੀਆਂ ਦਾ ਅਸੰਤੁਲਨ ਵੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਖੋਜ ਨੇ ਨਵੀਂ ਨਿਸ਼ਾਨਾ-ਬੱਧ (Targeted) ਦਵਾਈ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰਨ ਦਾ ਰਾਹ ਪੱਧਰਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।

ਬਿਮਾਰੀ ਦੀ ਅਸਲੀ ਜੜ੍ਹ ਨੂੰ ਸਮਝੋ

ਮੀਨੋਪੌਜ਼ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਹਾਰਮੋਨਲ ਬਦਲਾਅ ਆਂਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਫਾਇਦੇਮੰਦ ਬੈਕਟੀਰੀਆ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਨਾਲ ਹੱਡੀਆਂ ਨੂੰ ਗਾਲਣ ਵਾਲੇ ਸੈੱਲ (ਓਸਟੀਓਕਲਾਸਟ - Osteoclasts) ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਰਗਰਮ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਹੱਡੀਆਂ ਦੀ ਘਣਤਾ (Density) ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਘਟਣ ਲੱਗਦੀ ਹੈ।

ਖੋਜ ਨੇ ਜਗਾਈ ਉਮੀਦ

ਐਮਸ ਦੀ ਇਸ ਖੋਜ ਵਿੱਚ 'ਪੋਸਟ-ਮੀਨੋਪੌਜ਼ਲ ਓਸਟੀਓਪੋਰੋਸਿਸ' ਦਾ ਇੱਕ ਮਾਡਲ ਤਿਆਰ ਕਰਕੇ ਚੂਹਿਆਂ 'ਤੇ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਪ੍ਰੋ-ਬੈਕਟੀਰੀਆ 'ਬੇਸਿਲਸ ਕੋਏਗੁਲਨਸ' (Bacillus coagulans) ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਆਂਦਰਾਂ ਦੀ ਸੋਜ (Inflammation) ਵਿੱਚ ਕਮੀ ਆਈ ਅਤੇ ਹੱਡੀਆਂ ਦੀ ਘਣਤਾ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸੁਧਾਰ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਚੂਹਿਆਂ 'ਤੇ ਮਿਲੇ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਨਤੀਜਿਆਂ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਹੁਣ ਮਨੁੱਖੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਕਲੀਨਿਕਲ ਟ੍ਰਾਇਲ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ।

ਹੱਡੀਆਂ ਦਾ ਖੁਰਨਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਘੱਟ

'ਬੇਸਿਲਸ ਕੋਏਗੁਲਨਸ' ਆਂਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਬਣਨ ਵਾਲੇ 'ਸ਼ਾਰਟ ਚੇਨ ਫੈਟੀ ਐਸਿਡ', ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਬਿਊਟੀਰੇਟ (Butyrate) ਦੇ ਪੱਧਰ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹੀ ਤੱਤ ਸੋਜ ਨੂੰ ਕੰਟਰੋਲ ਕਰਕੇ ਹੱਡੀਆਂ ਦੇ ਖੁਰਨ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਹੌਲੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹੀ ਸਿਧਾਂਤ ਨਵੀਂ ਦਵਾਈ ਦੀ ਨੀਂਹ ਬਣੇਗਾ।

ਮਾਹਿਰਾਂ ਦੀ ਰਾਏ

ਡਾ. ਜੇ.ਬੀ. ਸ਼ਰਮਾ (ਸਾਬਕਾ ਪ੍ਰੋ. ਇਸਤਰੀ ਰੋਗ ਮਾਹਿਰ, ਐਮਸ, ਦਿੱਲੀ): ਓਸਟੀਓਪੋਰੋਸਿਸ ਮੀਨੋਪੌਜ਼ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ 'ਸਾਈਲੈਂਟ' ਬਿਮਾਰੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਫ੍ਰੈਕਚਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਬਹੁਤ ਦੇਰ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਆਂਦਰਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾ ਕੇ ਦਵਾਈ ਵਿਕਸਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਇਲਾਜ ਦੇ ਤਰੀਕੇ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਤਬਦੀਲੀ ਲਿਆ ਸਕਦੀ ਹੈ।

ਡਾ. ਰੂਪੇਸ਼ ਸ਼੍ਰੀਵਾਸਤਵ (ਬਾਇਓਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਵਿਭਾਗ, ਐਮਸ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ): ਅਧਿਐਨ ਤੋਂ ਇਹ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਪੋਸਟ-ਮੀਨੋਪੌਜ਼ਲ ਓਸਟੀਓਪੋਰੋਸਿਸ ਕੇਵਲ ਕੈਲਸ਼ੀਅਮ ਦੀ ਕਮੀ ਵਾਲੀ ਬਿਮਾਰੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਆਂਦਰਾਂ, ਇਮਿਊਨ ਸਿਸਟਮ ਅਤੇ ਹੱਡੀਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਸੰਤੁਲਨ ਵਿਗੜਨ ਨਾਲ ਇਹ ਬਿਮਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਸਾਡੀ ਖੋਜ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਟੀਕ ਦਵਾਈ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਮਜ਼ਬੂਤ ਨੀਂਹ ਤਿਆਰ ਕਰੇਗੀ।