ਸੱਟ ਠੀਕ ਹੋ ਗਈ ਪਰ ਦਰਦ ਨਹੀਂ ਗਿਆ ? CRPS ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰਨਾ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ ਭਾਰੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋਈ ਅਰਚਨਾ ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ

ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਅਤੇ ਟੀਵੀ ਦੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਅਦਾਕਾਰਾ ਅਰਚਨਾ ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਇੱਕ ਖ਼ਬਰ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ ਹੈ। ਦਰਅਸਲ, ਅਦਾਕਾਰਾ ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ ਇੱਕ ਗੰਭੀਰ ਸਿਹਤ ਸਮੱਸਿਆ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਬਾਰੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬੇਟੇ ਆਯੁਸ਼ਮਾਨ ਸੇਠੀ ਨੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।

ਆਯੁਸ਼ਮਾਨ ਨੇ ਖੁਲਾਸਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਾਂ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਦੁਰਲੱਭ ਬਿਮਾਰੀ 'ਕੰਪਲੈਕਸ ਰੀਜਨਲ ਪੇਨ ਸਿੰਡਰੋਮ' (CRPS) ਨਾਲ ਜੂਝ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਸਥਿਤੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮਰੀਜ਼ ਨੂੰ ਲਗਾਤਾਰ ਅਤੇ ਅਸਹਿ ਦਰਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਅਰਚਨਾ ਨੂੰ ਇਹ ਸਮੱਸਿਆ ਹੱਡੀ ਟੁੱਟਣ (ਫਰੈਕਚਰ) ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ। ਇਸ ਖੁਲਾਸੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲੋਕ ਲਗਾਤਾਰ ਇਸ ਸਥਿਤੀ ਬਾਰੇ ਸਰਚ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਅਜਿਹੇ ਵਿੱਚ, ਅੱਜ ਇਸ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸਾਂਗੇ ਕਿ CRPS ਕੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

CRPS ਕੀ ਹੈ?

ਕੰਪਲੈਕਸ ਰੀਜਨਲ ਪੇਨ ਸਿੰਡਰੋਮ (CRPS) ਇੱਕ ਦੁਰਲੱਭ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਦਰਦਨਾਕ ਸਥਿਤੀ ਹੈ, ਜੋ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਹਿੱਸੇ—ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਹੱਥ, ਪੈਰ, ਹਥੇਲੀ ਜਾਂ ਪੰਜਿਆਂ—ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਮਰੀਜ਼ ਨੂੰ ਸੱਟ ਠੀਕ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਅਸਹਿ ਦਰਦ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਦਰਦ ਸਰੀਰਕ ਸੱਟ ਦੀ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨਾਲੋਂ ਕਿਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮਰੀਜ਼ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕ ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਇਸ ਬਿਮਾਰੀ ਦੀਆਂ ਦੋ ਕਿਸਮਾਂ ਹਨ:

ਟਾਈਪ-I (RSD): ਇਹ ਉਦੋਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਬਿਮਾਰੀ ਜਾਂ ਸੱਟ ਲੱਗੀ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਨਸਾਂ (Nerves) ਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਨੁਕਸਾਨ ਨਾ ਪਹੁੰਚਿਆ ਹੋਵੇ।

ਟਾਈਪ-II (Causalgia): ਇਹ ਉਦੋਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਸੱਟ ਕਾਰਨ ਨਸਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਿਆ ਹੋਵੇ।

CRPS ਦੇ ਮੁੱਖ ਲੱਛਣ

CRPS ਦੇ ਲੱਛਣ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੱਟ ਲੱਗਣ ਜਾਂ ਸਰਜਰੀ ਦੇ 4 ਤੋਂ 6 ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਬਾਅਦ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ:

• ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਜਲਣ, ਚੁਭਣ ਜਾਂ ਅਸਹਿ ਅੰਦਰੂਨੀ ਦਰਦ ਹੋਣਾ।
• ਚਮੜੀ ਨੂੰ ਹਲਕਾ ਜਿਹਾ ਛੂਹਣ ਜਾਂ ਹਵਾ ਲੱਗਣ 'ਤੇ ਵੀ ਤੇਜ਼ ਦਰਦ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਣਾ।
• ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹਿੱਸੇ ਦਾ ਰੰਗ ਲਾਲ, ਨੀਲਾ ਜਾਂ ਪੀਲਾ ਪੈ ਜਾਣਾ।
• ਚਮੜੀ ਦਾ ਤਾਪਮਾਨ ਬਦਲਣਾ (ਕਦੇ ਬਹੁਤ ਗਰਮ, ਕਦੇ ਠੰਡਾ)।
• ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਅੰਗ ਵਿੱਚ ਸੋਜ ਰਹਿਣੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਹਿਲਾਉਣ-ਜੁਲਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮੁਸ਼ਕਲ ਆਉਣਾ।
• ਚਮੜੀ ਦਾ ਪਤਲਾ ਜਾਂ ਚਮਕਦਾਰ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣਾ।
• ਨਹੁੰਆਂ ਜਾਂ ਵਾਲਾਂ ਦੇ ਵਾਧੇ ਵਿੱਚ ਅਸਧਾਰਨ ਤਬਦੀਲੀਆਂ।

ਕਿਉਂ ਅਤੇ ਕਿਸ ਨੂੰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਇਹ ਬਿਮਾਰੀ?

ਇਹ ਬਿਮਾਰੀ ਕਿਉਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਦਾ ਸਹੀ ਕਾਰਨ ਅਜੇ ਤੱਕ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਲੱਗ ਸਕਿਆ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਮਾਹਿਰਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਕੇਂਦਰੀ ਅਤੇ ਪੈਰੀਫਿਰਲ ਨਰਵਸ ਸਿਸਟਮ ਵਿੱਚ ਗੜਬੜੀ ਜਾਂ ਸੋਜ (Inflammation) ਕਾਰਨ ਇਹ ਬਿਮਾਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

90% ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਬਿਮਾਰੀ ਕਿਸੇ ਸੱਟ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ:

ਹੱਡੀ ਟੁੱਟਣਾ, ਸਰਜਰੀ, ਮੋਚ, ਸੜਨਾ ਜਾਂ ਕੱਟ ਲੱਗਣਾ।

ਕਈ ਵਾਰ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਟਾਈਟ ਪਲਾਸਟਰ ਚੜ੍ਹਾਉਣ ਨਾਲ ਵੀ ਨਸਾਂ 'ਤੇ ਦਬਾਅ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਕਿਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਖਤਰਾ ਹੈ?

ਇਹ ਬਿਮਾਰੀ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਬਾਲਗਾਂ (ਖਾਸ ਕਰਕੇ 40 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ) ਨੂੰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਮਰਦਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਬਿਮਾਰੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।

ਰਿਸਕ ਫੈਕਟਰ (ਖਤਰੇ ਦੇ ਕਾਰਨ) :

ਸ਼ੂਗਰ (Diabetes) ਜਾਂ ਸਿਗਰਟਨੋਸ਼ੀ: ਇਸ ਨਾਲ ਨਸਾਂ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸੱਟ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰਿਕਵਰੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਅਸਥਮਾ ਜਾਂ ਆਟੋਇਮਿਊਨ ਬਿਮਾਰੀਆਂ: ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਪੀੜਤ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਖਤਰਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਜੈਨੇਟਿਕ: ਕੁਝ ਮਾਮਲਿਆਂ 'ਚ ਇਹ ਬਿਮਾਰੀ ਜੈਨੇਟਿਕ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।

Souce: Cleveland Clinic