ਪੜ੍ਹਾਈ ਦਾ ਬੋਝ ਜਾਂ ਮਾਪਿਆਂ ਦੀਆਂ ਉਮੀਦਾਂ? 63% ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਮਾਨਸਿਕ ਤਣਾਅ ਦੇ ਸ਼ਿਕਾਰ: ਰਿਪੋਰਟ

ਆਰਤੀ ਤਿਵਾਰੀ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ: ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਵਿੱਚ ਜੁਟੇ ਰਿਸ਼ਭ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਤਾਂ ਖੁੱਲ੍ਹੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਦਿਮਾਗ ਜਿਵੇਂ ਸੁੰਨ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਤਿਆਰੀ ਪੂਰੀ ਹੈ, ਰਿਵੀਜ਼ਨ ਦਾ ਟ੍ਰੈਕ ਵੀ ਸ਼ਡਿਊਲ ਮੁਤਾਬਕ ਸਹੀ ਹੈ, ਪਰ ਚਿਹਰੇ ਤੋਂ ਮੁਸਕਾਨ ਗਾਇਬ ਹੈ। ਇਹ ਤਣਾਅ ਦੇ ਲੱਛਣ ਹਨ। ਰਿਸ਼ਭ ਦੇ ਮਾਪੇ ਆਪਣੇ ਦੋਸਤਾਂ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਬੱਸ ਇਹੀ ਕਹਿੰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਸ ਵਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਲਾਡਲਾ ਪੂਰੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਨੰਬਰ ਲਿਆਵੇਗਾ। ਰਿਸ਼ਭ ਮੁਸਕਰਾ ਤਾਂ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਅੰਦਰ ਹੀ ਅੰਦਰ ਇੱਕ ਡਰ ਪਲ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਇਹ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਦਾ ਡਰ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਮਾਪਿਆਂ ਦੀਆਂ ਉਮੀਦਾਂ ਦਾ ਡਰ ਹੈ, ਜੋ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਕੋਚਿੰਗ ਵਾਲੇ ਸਰ ਨਾਲ ਸਾਂਝਾ ਕੀਤਾ। ਮੁਕਾਬਲੇ ਦਾ ਵਧਦਾ ਪੱਧਰ, ਘੱਟ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਿੱਖਣ ਦੀ ਜੱਦੋਜਹਿਦ ਅਤੇ ਉਸ ਉੱਤੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦੀਆਂ ਉਮੀਦਾਂ ਦਾ ਬੋਝ... ਹਾਲਤ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਕਲਾਸ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਨ ਵਾਲਾ ਹਰ ਦੂਜਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਤਣਾਅ ਵਿੱਚ ਜੀ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਨਹੀਂ ਬਲਕਿ 'ਦ ਸਟੂਡੈਂਟ ਸਿੰਕ ਇੰਡੈਕਸ-2026' ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਦੱਸ ਰਹੀ ਹੈ। ਕਲਾਸ ਵਿੱਚ ਬੈਠੇ ਹਰ 10 ਵਿੱਚੋਂ ਛੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇ ਜਾਂ ਪਾਠ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਪ੍ਰਸ਼ਨਾਂ ਦਾ ਘੱਟ ਅਤੇ ਚਿੰਤਾ, ਤਣਾਅ ਜਾਂ ਉਮੀਦਾਂ ਦੇ ਦਬਾਅ ਦਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।

ਵਧਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਗ੍ਰਾਫ

ਰਿਪੋਰਟ ਅਨੁਸਾਰ, ਕਲਾਸ ਵਿੱਚ ਹਰ ਰੋਜ਼ 63 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਤਣਾਅ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 42 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਨੇ ਮੰਨਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਦਬਾਅ ਮਾਪਿਆਂ ਦੀਆਂ ਉਮੀਦਾਂ ਦਾ ਵੀ ਹੈ। ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਅਧਿਆਪਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੇ ਇਸ ਤਣਾਅ ਨੂੰ ਪਛਾਣਦੇ ਤਾਂ ਹਨ, ਪਰ ਪਤਾ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਉਹ ਇਸ ਵਿੱਚ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮਦਦ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ। ਸਕੂਲ ਕੌਂਸਲਰ ਜਾਂ ਅਧਿਆਪਕ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਤਾਂ ਸਮਝਾ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਇਸ ਵਿਵਹਾਰ 'ਤੇ ਖੁਦ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।

ਕਈ ਵਾਰ ਤਾਂ ਮਾਪੇ ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਕਿ ਉਹ ਅਣਜਾਣੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਹੀ, ਬੱਚਿਆਂ 'ਤੇ ਦਬਾਅ ਅਤੇ ਤਣਾਅ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਲਗਾਤਾਰ ਦਬਾਅ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

ਨੰਬਰਾਂ ਦੀ ਦੌੜ ਵਿੱਚ ਹਾਰਦਾ ਬਚਪਨ

'ਦ ਸਟੂਡੈਂਟ ਸਿੰਕ ਇੰਡੈਕਸ' ਦੇ ਤਾਜ਼ਾ ਅੰਕੜੇ ਸਿਰਫ਼ ਨੰਬਰ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਸਗੋਂ ਸਾਡੀ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੀ ਚੀਖ਼ ਹਨ। ਕਲਾਸ ਵਿੱਚ ਬੈਠੇ ਹਰ 10 ਵਿੱਚੋਂ ਛੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਤਣਾਅਗ੍ਰਸਤ ਹੋਣਾ ਇਹ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਡੇ ਸਕੂਲ ‘ਵਿੱਦਿਆ ਦੇ ਮੰਦਰ’ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ‘ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੇ ਕੁਰੂਕਸ਼ੇਤਰ’ ਬਣਦੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਸਭ ਤੋਂ ਦੁਖਦਾਈ ਪਹਿਲੂ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਲਗਭਗ ਅੱਧੇ ਬੱਚੇ (42%) ਆਪਣੇ ਹੀ ਘਰ ਵਿੱਚ ਮਾਨਸਿਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੀ ਬਜਾਏ ਦਬਾਅ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।

ਮਾਪਿਆਂ ਲਈ ਕੁਝ ਅਹਿਮ ਸੁਝਾਅ:

ਤੁਲਨਾ ਦੇ ਜਾਲ ਤੋਂ ਬਚੋ: ਦੂਜਿਆਂ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨਾਲ ਤੁਲਨਾ ਕਰਨਾ ਬੱਚੇ ਦੇ ਆਤਮ-ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਲਈ ਜ਼ਹਿਰ ਵਾਂਗ ਹੈ।

ਲੱਛਣਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰੋ: ਕੀ ਬੱਚਾ ਅਚਾਨਕ ਚੁੱਪ ਰਹਿਣ ਲੱਗਾ ਹੈ? ਕੀ ਉਸਦੀ ਭੁੱਖ ਜਾਂ ਨੀਂਦ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ ਆਇਆ ਹੈ? ਇਹ ਤਣਾਅ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਲੱਛਣ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।

ਕੁਆਲਿਟੀ ਟਾਈਮ: ਬੱਚੇ ਨਾਲ ਘੰਟਿਆਂ ਬੱਧੀ ਬੈਠਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਨਹੀਂ, ਬਲਕਿ ਮੋਬਾਈਲ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਬਿਤਾਇਆ ਅੱਧਾ ਘੰਟਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਹੈ।

ਮਿਹਨਤ ਦੀ ਤਾਰੀਫ਼ ਕਰੋ: ਜੇਕਰ ਨੰਬਰ ਘੱਟ ਵੀ ਆਏ ਹਨ, ਤਾਂ ਵੀ ਉਸਦੀ ਮਿਹਨਤ ਦੀ ਸ਼ਲਾਘਾ ਕਰੋ। ਉਸਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਤੁਹਾਡਾ ਪਿਆਰ 'ਰਿਪੋਰਟ ਕਾਰਡ' ਦਾ ਮੋਹਤਾਜ ਨਹੀਂ ਹੈ।

ਗੈਰ-ਪੜ੍ਹਾਈ ਗੱਲਬਾਤ: ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਾਰ ਅਜਿਹੀ ਗੱਲਬਾਤ ਜ਼ਰੂਰ ਕਰੋ ਜਿਸਦਾ ਪੜ੍ਹਾਈ ਨਾਲ ਕੋਈ ਲੈਣਾ-ਦੇਣਾ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸ਼ੌਕ ਅਤੇ ਦੋਸਤਾਂ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਕਰੋ।