ਕੀ ਹੈ ਯੂਰੇਨੀਅਮ ਡਸਟ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਮਰੀਕਾ ਈਰਾਨ ਤੋਂ ਹਟਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੈ ? ਜਾਣੋ ਇਥੇ

ਡਿਜੀਟਲ ਡੈਸਕ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ: ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਡੋਨਾਲਡ ਟਰੰਪ ਨੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਈਰਾਨ ਆਪਣੀ ਯੂਰੇਨੀਅਮ ਡਸਟ ਯਾਨੀ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਰਹਿੰਦ-ਖੂੰਹਦ ਅਮਰੀਕਾ ਨੂੰ ਸੌਂਪਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੈ। ਆਓ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਯੂਰੇਨੀਅਮ ਡਸਟ ਕੀ ਹੈ, ਇਸ ਨੂੰ ਕਦੋਂ ਸੌਂਪਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਯੂਰੇਨੀਅਮ ਡਸਟ ਕੀ ਹੈ?

ਯੂਰੇਨੀਅਮ ਡਸਟ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ 60 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਸੰਵਰਧਿਤ (enriched) ਯੂਰੇਨੀਅਮ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੁਦਰਤੀ ਯੂਰੇਨੀਅਮ ਨੂੰ ਟ੍ਰੀਟ ਕਰਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੁਦਰਤੀ ਯੂਰੇਨੀਅਮ ਵਿੱਚ ਕਰੀਬ 99 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ U-238 ਅਤੇ ਕਰੀਬ 0.7 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ U-235 ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਇਸ ਨੂੰ ਸੰਵਰਧਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਸ ਵਿੱਚ U-235 ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਵਧਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਆਈ.ਏ.ਈ.ਏ (IAEA) ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਯੂਰੇਨੀਅਮ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਬਾਲਣ ਦਾ ਮੁੱਖ ਸਰੋਤ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਰੇਡੀਓਧਰਮੀ ਤੱਤ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਨੂੰ ਈਰਾਨ ਦੁਆਰਾ ਸੌਂਪਣ ਦੀ ਗੱਲ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਯੂਰੇਨੀਅਮ ਨੂੰ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਹੇਠ ਕਿਸੇ ਤੀਜੇ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਦੇਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਈਰਾਨ ਕੋਲ 400 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸੰਵਰਧਿਤ ਯੂਰੇਨੀਅਮ ਹੈ

ਜੂਨ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਦੁਆਰਾ ਈਰਾਨ 'ਤੇ ਹਵਾਈ ਹਮਲੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਕਿ ਈਰਾਨ ਕੋਲ 400 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਤੋਂ ਵੱਧ 60 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਸੰਵਰਧਿਤ ਯੂਰੇਨੀਅਮ ਹੈ। ਕਰੀਬ 200 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ 20 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਵਿਖੰਡਨਯੋਗ (fissile) ਪਦਾਰਥ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ 90 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਹਥਿਆਰ-ਗ੍ਰੇਡ ਯੂਰੇਨੀਅਮ ਵਿੱਚ ਬਦਲਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਈਰਾਨ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਯੂਰੇਨੀਅਮ ਸੰਵਰਧਨ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਬਿਜਲੀ ਉਤਪਾਦਨ ਅਤੇ ਊਰਜਾ ਸੁਰੱਖਿਆ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਹਥਿਆਰ।

ਹਮਲੇ ਵਿੱਚ ਨਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਯੂਰੇਨੀਅਮ

ਅਜਿਹਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਈਰਾਨ ਦੇ ਯੂਰੇਨੀਅਮ ਭੰਡਾਰ ਦਾ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਹਿੱਸਾ ਇੱਕ ਪਹਾੜੀ ਦੇ ਮਲਬੇ ਹੇਠ ਦੱਬਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਅਮਰੀਕੀ ਹਮਲੇ ਵਿੱਚ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਇਸ ਨੇ ਤੇਹਰਾਨ ਦੇ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।

ਹਾਲਾਂਕਿ, ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਊਰਜਾ ਏਜੰਸੀ ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਜਨਰਲ ਰਾਫੇਲ ਗ੍ਰਾਸੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਈਰਾਨ ਦੀ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਸਮੱਗਰੀ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਦੋ 'ਤੇ ਰੱਖੀ ਗਈ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਨੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਸੀ: ਇਸਫਾਹਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਕੰਪਲੈਕਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਭੂਮੀਗਤ ਸੁਰੰਗ ਅਤੇ ਨਤਾਂਜ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਟੋਰ ਵਿੱਚ। ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਈਰਾਨੀਆਂ ਕੋਲ ਯੂਰੇਨੀਅਮ ਸੰਵਰਧਨ ਲਈ ਸੈਂਟਰੀਫਿਊਜ ਹਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਭੂਮੀਗਤ ਸੰਵਰਧਨ ਸਥਾਨ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਵੀ ਹੈ।

ਸੰਵਰਧਿਤ ਯੂਰੇਨੀਅਮ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ

ਇਸ ਸੰਵਰਧਿਤ ਯੂਰੇਨੀਅਮ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਧਾਤ, ਆਕਸਾਈਡ ਪਾਊਡਰ, ਜਾਂ UF6 ਗੈਸ ਵਰਗੇ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੰਵਰਧਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਇਸ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਠੋਸ ਆਕਸਾਈਡ ਜਾਂ ਸੀਲ ਕੀਤੇ ਕੰਟੇਨਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਆਈ.ਏ.ਈ.ਏ ਵਰਗੀ ਸੰਸਥਾ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਹੇਠ ਸੀਲਬੰਦ ਕੰਪਲੈਕਸ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਰੇਡੀਏਸ਼ਨ ਦਾ ਖਤਰਾ ਕਾਫ਼ੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਨੂੰ ਸਾਧਾਰਨ ਧਾਤ ਜਾਂ ਪਾਊਡਰ ਵਾਂਗ ਨਹੀਂ ਰੱਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ।

ਈਰਾਨ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਦੂਜੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਯੂਰੇਨੀਅਮ ਸੌਂਪ ਚੁੱਕਾ ਹੈ

ਈਰਾਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਸਮਝੌਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਕਈ ਵਾਰ ਆਪਣੇ ਯੂਰੇਨੀਅਮ ਭੰਡਾਰ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਯੂਰੇਨੀਅਮ ਡਸਟ ਜਾਂ ਯੈਲੋਕੇਕ (Yellowcake) ਅਤੇ ਸੰਵਰਧਿਤ ਯੂਰੇਨੀਅਮ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਰੂਸ ਅਤੇ ਓਮਾਨ ਵਰਗੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸੌਂਪੇ ਹਨ।

ਪਾਬੰਦੀ ਕਾਰਨ ਦੂਜੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸੌਂਪਣਾ ਪਿਆ ਸੀ ਯੂਰੇਨੀਅਮ

2015 ਦੇ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਸਮਝੌਤੇ ਤਹਿਤ ਈਰਾਨ 'ਤੇ ਇਹ ਪਾਬੰਦੀ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਇੱਕ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਸੀਮਾ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸੰਵਰਧਿਤ ਯੂਰੇਨੀਅਮ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਨਹੀਂ ਰੱਖ ਸਕਦਾ। ਇਸ ਸੀਮਾ ਨੂੰ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਲਈ, ਈਰਾਨ ਨੇ ਆਪਣਾ ਕਈ ਟਨ ਘੱਟ ਸੰਵਰਧਿਤ ਯੂਰੇਨੀਅਮ ਰੂਸ ਭੇਜਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਦੇ ਬਦਲੇ ਵਿੱਚ ਰੂਸ ਨੇ ਈਰਾਨ ਨੂੰ ਕੁਦਰਤੀ ਯੂਰੇਨੀਅਮ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਈਰਾਨ ਆਪਣੇ ਗੈਰ-ਫੌਜੀ (civilian) ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਊਰਜਾ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਲਈ ਕਰ ਸਕਦਾ ਸੀ।