ਵਾਤਾਵਰਨ ਬਦਲਾਅ ਨਾਲ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਬੂਟਿਆਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਅਲੋਪ ਹੋਣ ਕੰਢੇ, ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਦਿੱਤੀ ਚਿਤਾਵਨੀ

ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ (ਰਾਇਟਰ): ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿਚ ਵਧਦਾ ਤਾਪਮਾਨ ਹੁਣ ਸਿਰਫ ਮਨੁੱਖਾਂ ਅਤੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਲਈ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਰੁੱਖਾਂ-ਬੂਟਿਆਂ ਦੀ ਹੋਂਦ ਲਈ ਵੀ ਵੱਡਾ ਖ਼ਤਰਾ ਬਣਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਦੀ ਨਵੀਂ ਖੋਜ ਵਿਚ ਚਿਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਵਾਤਾਵਰਨ ਬਦਲਾਅ ਦੀ ਰਫ਼ਤਾਰ ਇਹੀ ਰਹੀ, ਤਾਂ ਇਸ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਬੂਟਿਆਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਆਪਣੇ ਕੁਦਰਤੀ ਨਿਵਾਸ ਸਥਾਨ ਦੇ ਵੱਡੇ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਗੁਆ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਵਿਨਾਸ਼ ਦੇ ਕੰਢੇ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਮਾਹਿਰਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਬੂਟਿਆਂ ਦੀ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਵਿਚ ਗਿਰਾਵਟ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਗਲੋਬਲ ਵਰਮਿੰਗ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਕਰੇਗੀ।

ਖੋਜੀਆਂ ਨੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿਚ 67,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਬੂਟਿਆਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਰੁੱਖ, ਝਾੜੀਆਂ, ਘਾਹ ਅਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਹ ਗਿਣਤੀ ਦੁਨੀਆ ਦੀਆਂ ਜਾਣੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਬੂਟਿਆਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦਾ ਲਗਪਗ 18 ਫੀਸਦੀ ਹੈ। ਅਧਿਐਨ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਹੈ ਕਿ ਸੱਤ ਤੋਂ 16 ਫੀਸਦੀ ਤੱਕ ਬੂਟੇ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਸਾਲ 2100 ਤੱਕ ਆਪਣੇ 90 ਫੀਸਦੀ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੁਦਰਤੀ ਖੇਤਰ ਗੁਆ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹੋਂਦ ’ਤੇ ਗੰਭੀਰ ਖ਼ਤਰਾ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।

ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਕਿਸੇ ਬੂਟੇ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਸਿਰਫ ਜ਼ਮੀਨ ਦਾ ਇਕ ਹਿੱਸਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਬਲਕਿ ਤਾਪਮਾਨ, ਬਾਰਿਸ਼, ਮਿੱਟੀ, ਨਮੀ, ਛਾਂ, ਵਾਤਾਵਰਨ ਸੰਤੁਲਨ ਵਰਗੇ ਕਈ ਹਾਲਾਤ ਦਾ ਮੇਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਵਾਤਾਵਰਨ ਬਦਲਾਅ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਹਾਲਾਤ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਬਦਲ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਯੇਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਖੋਜਕਰਤਾ ਜੁਨਨਾ ਵਾਂਗ ਅਤੇ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਸ਼ਿਆਓਲੀ ਡੋਂਗ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਬੂਟੇ ਆਪਣੇ ਲਈ ਢੁੱਕਵਾਂ ਵਾਤਾਵਰਨ’ ਲੱਭਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਤਾਪਮਾਨ ਵਧਦਾ ਹੈ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਠੰਢੇ ਖੇਤਰਾਂ ਜਾਂ ਉਚਾਈਆਂ ਵੱਲ ਵਧਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਤਾਪਮਾਨ ਹੀ ਇਕੋ ਇਕ ਸਮੱਸਿਆ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿਚ, ਬਾਰਿਸ਼ ਘੱਟ ਰਹੀ ਹੈ, ਮਿੱਟੀ ਸੁੱਕ ਰਹੀ ਹੈ ਤੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿਚ ਅੱਗ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਵੱਧ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।

ਅਧਿਐਨ ਵਿਚ ਇਹ ਵੀ ਖੁਲਾਸਾ ਹੋਇਆ ਕਿ ਬੂਟਿਆਂ ਲਈ ਨਵੇਂ ਖੇਤਰਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣਾ ਆਸਾਨ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਉਹ ਬੀਜਾਂ, ਹਵਾ, ਪਾਣੀ ਜਾਂ ਜਾਨਵਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਫੈਲਦੇ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਪਾਇਆ ਕਿ ਜੇਕਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਵੇਂ ਖੇਤਰਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਲਈ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਛੋਟ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ, ਫਿਰ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਨਾਸ਼ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਕਾਫ਼ੀ ਘੱਟ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਢੁੱਕਵਾਂ ਵਾਤਾਵਰਨ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਅਲੋਪ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਅਧਿਐਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਆਰਕਟਿਕ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿਚ ਠੰਢੇ ਮੌਸਮ ਵਾਲੇ ਬੂਟੇ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਠੰਢ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਸੁੰਗੜਨ ਕਾਰਨ ਵੱਧ ਜੋਖਮ ਵਿਚ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ਪੱਛਮੀ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਤੇ ਮੈਡੀਟੇਰੀਅਨ ਵਿਚ, ਸੋਕਾ, ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਨਮੀ ਦਾ ਨੁਕਸਾਨ ਅਤੇ ਜੰਗਲ ਦੀ ਅੱਗ ਦਾ ਜੋਖਮ ਵਧੇਗਾ। ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਦੇ ਤੱਟਵਰਤੀ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸਮੁੰਦਰੀ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਬੂਟਿਆਂ ਦੇ ਨਵੇਂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿਚ ਫੈਲਣ ਵਿਚ ਰੁਕਾਵਟ ਪਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।

ਹਾਲਾਂਕਿ ਧਰਤੀ ਦੀ ਲਗਪਗ 28 ਫੀਸਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ’ਤੇ ਨਵੀਂ ਬੂਟੇ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਪਹੁੰਚਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਵੀ ਜਤਾਈ ਗਈ ਹੈ। ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਗਰਮ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿਚ, ਵਿਗਿਆਨੀ ਸਾਵਧਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ ਕਿ ਕੁਦਰਤ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੈ।