ਪੰਛੀਆਂ ਦੀ ਚਹਚਹਾਹਟ ਬਣੀ ਰਹੇ, ਇਸ ਲਈ ਆਓ ਕਰੀਏ ਥੋੜਾ ਬਦਲਾਅ: ਅੱਜ ਹੈ 'ਨੈਸ਼ਨਲ ਬਰਡ ਡੇ'

ਏਕਤਾ ਸ਼੍ਰੇਠ, ਜਾਗਰਣ : ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ : ਹਰ ਸਾਲ 5 ਜਨਵਰੀ ਨੂੰ ਨੈਸ਼ਨਲ ਬਰਡ ਡੇ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਦਿਨ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਮਹੱਤਵ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੰਭਾਲ ਬਾਰੇ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਵਾਤਾਵਰਣ ਨੂੰ ਸੰਤੁਲਿਤ ਰੱਖਣ ਵਿਚ ਵੀ ਪੰਛੀਆਂ ਦਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਯੋਗਦਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚਹਚਹਾਹਟ ਨਾਲ ਮਾਹੌਲ ਵੀ ਖਾਸ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰੀਏ ਤਾਂ ਇੱਥੇ ਸਥਾਨਕ ਪੰਛੀਆਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਮਾਈਗ੍ਰੇਟਰੀ ਪੰਛੀ ਤਕ ਦੇਖੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਪੈਰਟ ਵੀ ਇੱਥੇ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਬਰਡ ਪਾਰਕ ਵੀ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਪਰ ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਇਹ ਗੱਲ ਵੀ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ ਹੈ ਕਿ ਹੁਣ ਗੌਰੇਆ ਬਹੁਤ ਹੀ ਘੱਟ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਜਦੋਂਕਿ ਸੈਕਟਰ-21 ਦੇ ਸਿਟੀ ਬਰਡ ਸੈਂਕਚੂਰੀ ਪਾਰਕ ਵਿਚ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਪੈਰਟ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵੀ ਘੱਟ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਵਿਚ ਬਰਡ ਵਾਚਰਾਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਹੋਰ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਵੀ ਚਿੰਤਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਵੀ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਸ ਮੌਕੇ ਅਸੀਂ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਕਿ ਅਸੀਂ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਲਈ ਕਿਵੇਂ ਯੋਗਦਾਨ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। ਕੀ-ਕੀ ਬਦਲਾਅ ਕੀਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਜੋ ਚਹਚਹਾਹਟ ਘੱਟ ਨਾ ਹੋਵੇ।

- ਸਥਾਨਕ ਪੈਰਟ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵੀ ਘੱਟ ਹੋ ਗਈ

ਐਨਵਾਇਰਮੈਂਟ ਸੁਸਾਇਟੀ ਆਫ ਇੰਡੀਆ ਦੇ ਸੈਕਟਰੀ ਐੱਨਕੇ ਝਿੰਗਨ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਕਈ ਥਾਵਾਂ ’ਤੇ ਸਥਾਨਕ ਪੈਰਟ ਦੇਖੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਖਾਸ ਤੌਰ ’ਤੇ ਸੈਕਟਰ-21 ਦੇ ਸਿਟੀ ਬਰਡ ਸੈਂਕਚੂਰੀ ਪਾਰਕ ਵੀ ਹੈ। ਪਰ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਪੈਰਟ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਘੱਟ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਹੁਣ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਜ਼ਿਆਦਾ ਨਹੀਂ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦੇ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਕਈ ਵਜ੍ਹਾ ਹਨ। ਸਾਡੇ ਵੱਲੋਂ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜਿਸ ਤਹਿਤ ਪਾਰਕ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਅਸੀਂ ਦਰੱਖਤ ਲਗਾਏ। ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਲਗਾਤਾਰ ਕਰਨੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ। ਤਾਂ ਹੀ ਪੈਰਟ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿਚ ਵਾਧਾ ਹੋਵੇਗਾ।

- ਗੌਰੇਆ ਹੁਣ ਨਾ ਦੇ ਬਰਾਬਰ

ਬਰਡ ਵਾਚਰ ਲਲਿਤ ਕੁਮਾਰ ਬਾਂਸਲ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਹ ਕਾਫੀ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਬਰਡ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫੀ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਬਰਡ ਕਲੱਬ ਨਾਲ ਵੀ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਇਹ ਦੇਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਗੌਰੇਆ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਹੁਣ ਨਾ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਹਰ ਆਂਗਣ ਵਿਚ ਇਸ ਦੀ ਚਹਚਹਾਹਟ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਹਾਲ ਹੀ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੁਝ ਗੌਰੇਆ, ਜੋ ਕਿ ਹਾਊਸ ਸਪੈਰੋ ਹਨ, ਸੁਖਨਾ ਝੀਲ ਦੇ ਰੈਗੂਲੇਟਰੀ ਐਂਡ ਦੇ ਨੇੜੇ ਦੇਖੀਆਂ। ਇਸ ਥਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸਕੇਤੜੀ ਅਤੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ। ਜਦੋਂਕਿ ਹੋਰ ਪੰਛੀ ਵੀ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਘੱਟ ਹੀ ਦਿਖ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ। ਸਾਨੂੰ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਕਾਰਨਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਅਤੇ ਹੱਲ ਕੱਢਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ।

- ਰਹਿਣ-ਬਸਣ ਦਾ ਠਿਕਾਣਾ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਦੂਰ ਜਾਣਗੇ ਹੀ

ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਬਰਡ ਕਲੱਬ ਦੇ ਫਾਊਂਡਰ ਮੈਂਬਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇਕ ਮਿਤਿੰਦਰ ਸੇਖੋਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਗੌਰੇਆ ਦਾ ਵਿਗਿਆਨਕ ਨਾਮ ਪਾਸਰ ਡੋਮੇਸਟਿਕਸ ਹੈ। ਇਹ ਲੈਟਿਨ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਸ਼ਬਦ ਹੈ। ਪਾਸਰ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਛੋਟਾ ਪੰਛੀ ਅਤੇ ਡੋਮੇਸਟਿਕਸ ਘਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਗੱਲ ਤੋਂ ਹੀ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਪੰਛੀ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਪਰ ਹੁਣ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰ ਕੇ ਘੱਟ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਇਕ ਵਜ੍ਹਾ ਵਿਕਾਸ ਵੀ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਕੱਚੇ ਘਰ ਹੁੰਦੇ ਸਨ, ਤਾਂ ਗੌਰੇਆ ਵੀ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਘੋਸਲਾ ਬਣਾ ਲੈਂਦੇ ਸਨ। ਖਾਣ-ਪੀਣ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਸਮੱਸਿਆ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਹੁਣ ਰਹਿਣ-ਬਸਣ ਦਾ ਥਿਕਾਣਾ ਨਹੀਂ ਹੈ ਤਾਂ ਇਹ ਦੂਰ ਜਾਣਗੇ ਹੀ। ਗੌਰੇਆ ਹੁਣ ਤਾਂ ਸਕੇਤੜੀ, ਮੋਟੇਮਾਜਰਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ ’ਤੇ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰ ਦੇ ਆਂਗਣ ਵਿਚ ਵੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਪਰ ਹੁਣ ਇੱਕ ਜਾਂ ਦੋ ਬਹੁਤ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।

- ਇਹ ਹਨ ਕੁਝ ਕਾਰਨ

- ਹੈਬਿਟੇਟਸ ਦਾ ਬਦਲਣਾ ਵੀ ਇੱਕ ਵਜ੍ਹਾ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਹੁਣ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਅਤੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਦੇ ਖੇਤਰ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਨਹੀਂ ਰਹੇ।

- ਕਿਸਾਨੀ ਦੇ ਪੈਟਰਨ ਵਿਚ ਬਦਲਾਅ ਆ ਗਿਆ ਹੈ।

- ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ ’ਤੇ ਪੰਛੀ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਘੱਟ ਦਿਖਾਈ ਦੇ ਰਹੇ ਹਨ।

- ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਟ੍ਰੈਫਿਕ ਵਧ ਗਿਆ ਹੈ। ਰੌਲਾ-ਰੱਪਾ ਵੀ ਵਧ ਗਿਆ ਹੈ।

- ਵਿਕਾਸ ਵੀ ਇੱਕ ਵਜ੍ਹਾ ਹੈ।

- ਆਧੁਨਿਕਤਾ ਦੇ ਦੌਰ ਵਿਚ ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਟਾਵਰ ਹਰ ਥਾਂ ਲਾਏ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ।

- ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਦੇ ਸਕਦੇ ਨੇ ਯੋਗਦਾਨ

- ਘਰ ’ਤੇ ਜਾਂ ਆਸ-ਪਾਸ ਪੰਛੀਆਂ ਲਈ ਦਾਣੇ-ਪਾਣੀ ਦਾ ਇੰਤਜ਼ਾਮ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ।

- ਬਰਡ ਹਾਊਸ ਅਤੇ ਬਰਡ ਫੀਡਰ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ।

- ਜੇਕਰ ਆਸ-ਪਾਸ ਪੰਛੀਆਂ ਦਾ ਥਿਕਾਣਾ ਹੈ ਤਾਂ ਘੱਟ ਤੋਂ ਘੱਟ ਰੌਲਾ ਪਾਇਆ ਜਾਵੇ।

- ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਜ਼ਿਆਦਾ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਫਲ-ਫੁੱਲ ਦੇ ਦਰੱਖਤ ਲਗਾਏ ਜਾਣ।

- ਇਹ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਕੁਝ ਦਿਨ ਨਹੀਂ ਬਲਕਿ ਲਗਾਤਾਰ ਹੋਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ।

- ਫਿਕਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵੀ ਹੈ...

ਸੁਖਨਾ ਝੀਲ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸਥਿਤ ਬਰਡ ਪਾਰਕ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰੀਏ ਤਾਂ ਇੱਥੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਪੈਰਟ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕੁਝ ਹੋਰ ਪੰਛੀ ਵੀ ਇੱਥੇ ਹਨ। ਸਰਦੀ ਦੇ ਮੌਸਮ ਵਿਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਵੀ ਇੰਤਜ਼ਾਮ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਵਾ ਨਾ ਲੱਗੇ ਇਸ ਲਈ ਸ਼ੀਟਾਂ ਲਗਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਢੱਕਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਕੁਝ ਥਾਵਾਂ ’ਤੇ ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ ਘਰ ਬਣਾਏ ਗਏ ਹਨ, ਕੁਝ ਥਾਵਾਂ ’ਤੇ ਹੀਟਰ ਵੀ ਲਗਾਏ ਗਏ ਹਨ ਅਤੇ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦਾ ਇੰਤਜ਼ਾਮ ਵੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

- ਮੋਰ ਦੀ ਇੱਕ ਵੱਖਰੀ ਦੁਨੀਆ

ਨੈਸ਼ਨਲ ਬਰਡ ਪੀਕਾਕ ਜਾਂ ਮੋਰ। ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਕਈ ਥਾਵਾਂ ’ਤੇ ਮੋਰ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਧਨਾਸ, ਸਾਰੰਗਪੁਰ, ਸੁਖਨਾ ਝੀਲ, ਸੈਕਟਰ-42, ਕੈਪੀਟਲ ਕੰਪਲੈਕਸ ਦਾ ਖੇਤਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸੈਕਟਰ-39 ਵਿਚ ਪੀਕਾਕ ਗਾਰਡਨ ਵੀ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।