'ਸਾਈਲੈਂਟ ਕਿਲਰ' ਬਣ ਰਹੇ ਐਂਟੀਬਾਇਓਟਿਕਸ: ਬਿਨਾਂ ਡਾਕਟਰੀ ਪਰਚੀ ਤੋਂ ਵਿਕ ਰਹੀ ਮੌਤ, ਮੈਡੀਕਲ ਜਗਤ ਦੀ ਉੱਡੀ ਨੀਂਦ

ਪੱਤਰ ਪ੍ਰੇਰਕ, ਪੰਜਾਬੀ ਜਾਗਰਣ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ : ਬੁਖਾਰ, ਖੰਘ, ਇਨਫੈਕਸ਼ਨ ਜਾਂ ਮਾਮੂਲੀ ਜ਼ਖ਼ਮ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇਲਾਜ ਕਦੇ ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਸੀ, ਹੁਣ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿਚ ਗੰਭੀਰ ਹੁੰਦੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਡਾਕਟਰਾਂ ਨੂੰ ਬਦਲਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਦਵਾਈਆਂ ਮਹਿੰਗੀਆਂ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਇਲਾਜ ਦਾ ਸਮਾਂ ਵਧ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਇਕ ਵੱਡਾ ਕਾਰਨ ਐਂਟੀਮਾਈਕ੍ਰੋਬਾਇਲ ਰੇਜ਼ਿਸਟੈਂਸ (ਏਐਮਆਰ) ਹੈ, ਜੋ ਹੁਣ ਸਿਰਫ਼ ਇਕ ਡਾਕਟਰੀ ਸਮੱਸਿਆ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਇੱਕ ਗੰਭੀਰ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਸੰਕਟ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਕਰੋੜਾਂ ਰੁਪਏ ਦੇ ਐਂਟੀਬਾਇਓਟਿਕਸ ਬਿਨਾਂ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਪਰਚੀ ਤੋਂ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਵੇਚੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਚ ਵੀ ਸਥਿਤੀ ਚਿੰਤਾਜਨਕ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਮਰੀਜ਼ ਮੈਡੀਕਲ ਸਟੋਰਾਂ ਤੋਂ ਖੁਦ ਇਲਾਜ ਕਰਵਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿਚ ਆਰਐਮਪੀ ਅਤੇ ਫਾਰਮਾਸਿਸਟ ਮਰੀਜ਼ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਸੁਣਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਐਂਟੀਬਾਇਓਟਿਕਸ ਲਿਖ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਸਹੀ ਜਾਂਚ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਦਵਾਈ ਲੈਣਾ, ਗਲਤ ਐਂਟੀਬਾਇਓਟਿਕ ਚੁਣਨਾ ਜਾਂ ਅਧੂਰੀ ਖੁਰਾਕ ਦੇਣਾ ਲਾਗ ਨੂੰ ਦਬਾਉਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਬੈਕਟੀਰੀਆ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਏਐਮਆਰ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕਾਰਨ ਹੈ। ਐਜ਼ੀਥਰੋਮਾਈਸਿਨ, ਅਮੋਕਸੀਸਿਿਲਨ, ਸਿਪ੍ਰੋਫਲੋਕਸਸੀਨ, ਸੇਫਿਕਸਾਈਮ ਅਤੇ ਡੌਕਸੀਸਾਈਕਲੀਨ ਵਰਗੀਆਂ ਐਂਟੀਬਾਇਓਟਿਕਸ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਖਰੀਦੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਹਾਲਾਕਿ ਇਹ ਦਵਾਈਆਂ ਸਿਰਫ਼ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਪਰਚੀ ਨਾਲ ਹੀ ਵੇਚੀਆਂ ਜਾਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ। ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਲਗਭਗ ਹਰ ਮੈਡੀਕਲ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਐਂਟੀਬਾਇਓਟਿਕਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸਰਜਰੀ, ਦੰਦਾਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ, ਕੈਂਸਰ ਦੇ ਇਲਾਜ, ਪ੍ਰਸੂਤੀ ਅਤੇ ਆਮ ਦਵਾਈ ਵਿਚ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮੈਡੀਕਲ ਸਟੋਰਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਨਰਸਿੰਗ ਹੋਮ, ਨਿੱਜੀ ਹਸਪਤਾਲ ਅਤੇ ਕਲੀਨਿਕ ਪ੍ਰਤੀ ਦਿਨ 1.5 ਤੋਂ 2 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਦੇ ਉੱਚ-ਮੁੱਲ ਵਾਲੇ ਐਂਟੀਬਾਇਓਟਿਕਸ ਦੀ ਖਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਟੀਕੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਹਸਪਤਾਲਾਂ ਵਿਚ ਐਂਟੀਬਾਇਓਟਿਕਸ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਰਤਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਰੂਪ ਹਨ। ਅਨੁਮਾਨਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਕੁੱਲ ਐਂਟੀਬਾਇਓਟਿਕਸ ਦਾ ਲਗਭਗ 60 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਟੀਕੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ 40 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਓਰਲ ਫਾਰਮ (ਕੈਪਸੂਲ, ਗੋਲੀਆਂ ਅਤੇ ਸਿਰਪ) ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਕੈਮਿਸਟ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਆਫ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸੁਰਿੰਦਰ ਦੁੱਗਲ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਪਰਚੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਐਂਟੀਬਾਇਓਟਿਕਸ ਨਹੀਂ ਦੇਣੇ ਚਾਹੀਦੇ। ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਪੈਸੇ ਨਹੀਂ ਦੇ ਸਕਦੇ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਮੈਡੀਕਲ ਸਟੋਰਾਂ 'ਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਐਂਟੀਬਾਇਓਟਿਕਸ ਤੋਂ ਪ੍ਰਹੇਜ਼ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਵੱਲੋਂ ਅਸੀਂ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਇਹ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਅਪੀਲ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਐਂਟੀਬਾਇਓਟਿਕਸ ਦੀ ਦੁਰਵਰਤੋਂ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਦੁੱਗਲ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਮਰੀਜ਼ ਖੁਦ ਦਵਾਈ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਹਾਲਾਤਾਂ ਕਾਰਨ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਦੁਕਾਨਦਾਰ ਇਨਕਾਰ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ।

ਏਐਮਆਰ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਕਿ ਬੈਕਟੀਰੀਆ, ਵਾਇਰਸ ਜਾਂ ਹੋਰ ਸੂਖਮ ਜੀਵਾਣੂ ਦਵਾਈਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਵਿਰੋਧ ਵਿਕਸਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਕਿ ਐਂਟੀਬਾਇਓਟਿਕਸ ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਸਨ ਹੁਣ ਬਿਮਾਰੀ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੇ। ਇਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿਚ ਸਧਾਰਨ ਲਾਗਾਂ ਦੇ ਇਲਾਜ ਲਈ ਨਿਰਧਾਰਤ ਦਵਾਈਆਂ ਵੀ ਬੇਅਸਰ ਸਾਬਤ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।

ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਹੈਵੀ ਐਂਟੀਬਾਇਓਟਿਕਸ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ

ਐਂਟੀਬਾਇਓਟਿਕਸ ਦੀ ਬੇਕਾਬੂ ਦੁਰਵਰਤੋਂ ਨੇ ਡਾਕਟਰੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿਚ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਪੈਦਾ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਹਨ। ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਪਰਚੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਮੈਡੀਕਲ ਸਟੋਰਾਂ 'ਤੇ ਐਂਟੀਬਾਇਓਟਿਕਸ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਉਪਲਬਧ ਹਨ। ਸਭ ਤੋਂ ਖਤਰਨਾਕ ਪ੍ਰਭਾਵ ਬੱਚਿਆਂ 'ਤੇ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਗਲਤ ਅਤੇ ਬੇਲੋੜੀਆਂ ਦਵਾਈਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਾਰਨ ਐਂਟੀਮਾਈਕ੍ਰੋਬਾਇਲ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧ (ਏਐਮਆਰ) ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵੱਧ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਇਕ ਨਿੱਜੀ ਕਲੀਨਿਕ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਇਕ ਮਾਮਲੇ ਵਿਚ ਬੁਖਾਰ ਅਤੇ ਖੰਘ ਦੀ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਕਰ ਰਹੇ ਇਕ ਚਾਰ ਸਾਲ ਦੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਟੈਸਟ ਦੇ ਭਾਰੀ ਐਂਟੀਬਾਇਓਟਿਕਸ ਦਿੱਤੇ ਗਏ। ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਉਹੀ ਦਵਾਈ ਬੱਚੇ 'ਤੇ ਬੇਅਸਰ ਸਾਬਤ ਹੋਈ। ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਦਵਾਈ ਦੇ ਕੰਮ ਨਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਸਰਕਾਰੀ ਮੈਡੀਕਲ ਕਾਲਜ ਦੇ ਬਾਲ ਰੋਗ ਵਿਭਾਗ ਵਿਚ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਇਹ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ ਕਿ ਬੱਚੇ ਵਿਚ ਗਲਤ ਦਵਾਈਆਂ ਦੀ ਪਹਿਲਾਂ ਵਰਤੋਂ ਕਾਰਨ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਲਾਜ ਲਈ ਹੁਣ ਵਧੇਰੇ ਮਹਿੰਗੀਆਂ ਅਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਦਵਾਈਆਂ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ।

ਭਵਿੱਖ ’ਚ ਨਤੀਜੇ ਗੰਭੀਰ ਹੋਣਗੇ

ਬਾਲ ਰੋਗ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਡਾ. ਸੰਦੀਪ ਅਗਰਵਾਲ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਏਐਮਆਰ ਨੂੰ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਕੰਟਰੋਲ ਨਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਆਮ ਲਾਗਾਂ ਵੀ ਘਾਤਕ ਸਾਬਤ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ ਕਿ ਉਹ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਸਲਾਹ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਐਂਟੀਬਾਇਓਟਿਕਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਇਲਾਜ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਾਵਧਾਨੀ ਵਰਤਣ।

ਡਾ. ਸੁਖਦੀਪ ਸਿੰਘ, ਡਰੱਗ ਕੰਟਰੋਲ ਅਫਸਰ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਡਰੱਗ ਵਿਭਾਗ ਐਂਟੀਬਾਇਓਟਿਕ ਦਵਾਈਆਂ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਮੈਡੀਕਲ ਸਟੋਰ ਮਾਲਕਾਂ ਨੂੰ ਅਪੀਲ ਕਰ ਰਹੇ ਹਾਂ ਕਿ ਉਹ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਪਰਚੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਦਵਾਈਆਂ ਨਾ ਦੇਣ। ਜਲਦੀ ਹੀ ਇਕ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਯੋਜਨਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇਗੀ ਅਤੇ ਕਾਰਵਾਈ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇਗੀ।