ਕਿਉਂ ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਅੱਗ ਦੇਖਣ ਵਿਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਮਜ਼ਾ? ਆਖਰ ਕੀ ਹੈ Pyromania ਤੇ ਕਦੋਂ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਚਿੰਤਾ ਦੀ ਗੱਲ

ਲਾਈਫਸਟਾਈਲ ਡੈਸਕ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ : ਠੰਢ ਦੇ ਦਿਨਾਂ 'ਚ ਧੂਣੀ ਕੋਲ ਬੈਠਣਾ ਜਾਂ ਬਲਦੀ ਹੋਈ ਅੱਗ ਨੂੰ ਦੇਖਣਾ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਸੰਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਇਕ ਆਮ ਇਨਸਾਨੀ ਫ਼ਿਤਰਤ ਹੈ, ਪਰ ਕੀ ਹੋਵੇ ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਇਨਸਾਨ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਜਾਣਬੁੱਝ ਕੇ ਅੱਗ ਲਗਾਉਣ ਦੀ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ ਇੱਛਾ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਲੱਗੇ?

ਅਕਸਰ ਲੋਕ ਇਸ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਇਕ ਅਜੀਬ ਸ਼ੌਕ ਸਮਝ ਕੇ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਪਰ ਮੈਡੀਕਲ ਸਾਇੰਸ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ 'ਚ ਇਹ 'ਪਾਇਰੋਮੇਨੀਆ' (Pyromania) ਨਾਮ ਦੀ ਇਕ ਦੁਰਲੱਭ ਮਾਨਸਿਕ ਸਥਿਤੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਇਨਸਾਨ ਆਪਣੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਤੇ ਆਵੇਗਾਂ 'ਤੇ ਕਾਬੂ ਨਹੀਂ ਰੱਖ ਪਾਉਂਦਾ। ਆਓ, ਕੈਲਾਸ਼ ਦੀਪਕ ਹਸਪਤਾਲ ਦੀ ਕੰਸਲਟੈਂਟ ਸਾਈਕਿਆਟ੍ਰਿਸਟ (ਮਨੋਰੋਗ ਮਾਹਰ) ਡਾ. ਮੇਘਾ ਅਗਰਵਾਲ ਤੋਂ ਇਸ ਬਾਰੇ ਵਿਸਥਾਰ ਵਿੱਚ ਸਮਝਦੇ ਹਾਂ।

ਅੱਗ ਦੀਆਂ ਲਪਟਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਦਿਮਾਗੀ ਸ਼ਾਂਤੀ

ਇਸ ਵਿਕਾਰ ਨਾਲ ਜੂਝ ਰਹੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਲਗਾਤਾਰ ਇਕ ਗਹਿਰਾ ਮਾਨਸਿਕ ਤਣਾਅ ਜਾਂ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਉਲਝਣ ਬਣੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਲੋਕ ਅੱਗ ਲਗਾਉਂਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਅੱਗ ਨੂੰ ਭੜਕਦਾ ਹੋਇਆ ਦੇਖਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਦਾ ਇਹ ਤਣਾਅ ਅਚਾਨਕ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਅਜੀਬ ਜਿਹੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਇੱਥੇ ਇਹ ਸਮਝਣਾ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਅਜਿਹੇ ਲੋਕ ਕਿਸੇ ਤੋਂ ਬਦਲਾ ਲੈਣ ਲਈ, ਪੈਸੇ ਕਮਾਉਣ ਦੇ ਲਾਲਚ ਵਿਚ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਬਾਹਰੀ ਕਾਰਨ ਕਰਕੇ ਅੱਗ ਨਹੀਂ ਲਗਾਉਂਦੇ। ਅੱਗ ਲਗਾਉਣਾ ਦਰਅਸਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਿਮਾਗ ਦੀ ਗਹਿਰੀ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਲੋੜ ਬਣ ਚੁੱਕੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਕਿਉਂ ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਅੱਗ ਲਗਾਉਣ ਵਿਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਮਜ਼ਾ?

ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਹ ਵੀ ਇਕ ਤੱਥ ਹੈ ਕਿ ਅੱਗ ਲਗਾਉਣ ਵਾਲਾ ਹਰ ਵਿਅਕਤੀ ਪਾਇਰੋਮੇਨੀਆ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਕਈ ਮਾਮਲਿਆਂ 'ਚ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਜਾਂ ਅੱਲ੍ਹੜਾਂ 'ਚ ਤਣਾਅ, ਗਲਤ ਵਿਵਹਾਰ ਜਾਂ ਘਰ ਦੇ ਵੱਡਿਆਂ ਦੀ ਸਹੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਨਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਵੀ ਅੱਗ ਲਗਾਉਣ ਵਰਗੀਆਂ ਹਰਕਤਾਂ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਵਿਚ ਇਹ ਇੱਛਾ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਪੈਦਾ ਹੋ ਰਹੀ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਖ਼ੁਦ ਨੂੰ ਰੋਕ ਨਾ ਪਾ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ ਤੇ ਅੱਗ ਲਗਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੂੰ ਰੋਮਾਂਚ ਜਾਂ ਸਕੂਨ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਕਿਸੇ ਛਿਪੀ ਹੋਈ ਮਾਨਸਿਕ ਬਿਮਾਰੀ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਸੰਕੇਤ ਹੈ।

ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੱਛਣਾਂ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਕੇ ਤੁਰੰਤ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰੋ ਸਹੀ ਇਲਾਜ

ਇਹ ਸਥਿਤੀ ਇਕ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਸਮੱਸਿਆ ਤੇ 'ਮੈਡੀਕਲ ਐਮਰਜੈਂਸੀ' ਉਦੋਂ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਮਰੀਜ਼ ਆਪਣੀ ਜਾਂ ਦੂਜਿਆਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਣਗੌਲਿਆ ਕਰਨ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਡਰ ਦੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਅੱਗ ਲਗਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜਾਨ ਖ਼ਤਰੇ ਵਿਚ ਪਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਤਾਂ ਬਿਨਾਂ ਦੇਰੀ ਕੀਤੇ ਤੁਰੰਤ ਡਾਕਟਰ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਦੌਰ 'ਚ ਹੀ ਮਨੋਰੋਗ ਮਾਹਰ ਦੀ ਜਾਂਚ ਤੋਂ ਇਹ ਪਤਾ ਲਗਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਵਿਵਹਾਰ ਨੂੰ ਕਿਹੜੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਉਕਸਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਨਾਲ ਹੀ, ਇਸ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਹੋਰ ਮਾਨਸਿਕ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਜਿਵੇਂ ਐਂਗਜ਼ਾਇਟੀ (ਚਿੰਤਾ) ਜਾਂ ਪਰਸਨੈਲਿਟੀ ਡਿਸਆਰਡਰ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਕੇ ਸਹੀ ਇਲਾਜ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਕਾਬੂ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੁੰਦੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਦਾ ਇਲਾਜ ਮੁਮਕਿਨ

ਰਾਹਤ ਦੀ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਸਹੀ ਸਮੇਂ 'ਤੇ ਮਦਦ ਮਿਲਣ ਨਾਲ ਇਨ੍ਹਾਂ ਅਣਕੰਟਰੋਲਡ ਇੱਛਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਾਬੂ 'ਚ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਲਈ ਉਚਿਤ ਥੈਰੇਪੀ ਤੇ ਵਿਵਹਾਰ 'ਚ ਸੁਧਾਰ ਲਿਆਉਣ ਵਾਲੇ ਇਲਾਜ ਕਾਫ਼ੀ ਕਾਰਗਰ ਸਾਬਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਪੂਰੇ ਸਫ਼ਰ 'ਚ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਸਾਥ ਸਭ ਤੋਂ ਅਹਿਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਬਿਨਾਂ ਕੋਈ ਤਾਨਾ ਮਾਰੇ ਮਰੀਜ਼ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਸਮਝਣ, ਸਹੀ ਸਮੇਂ 'ਤੇ ਬਿਮਾਰੀ ਨੂੰ ਪਛਾਣਨ ਅਤੇ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਦਿਖਾਉਣ, ਤਾਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਵੱਡੇ ਹਾਦਸੇ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਮਰੀਜ਼ ਨੂੰ ਸਹੀ ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਲਿਆਂਦਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।