ਸਿਨੇਮਾ ਨਹੀਂ, ਹਿਟਲਰ ਕਾਰਨ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਸੀ ਕਾਨ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ? ਪੜ੍ਹੋ 1939 ਦੀ ਅਣਸੁਣੀ ਕਹਾਣੀ

ਲਾਈਫਸਟਾਈਲ ਡੈਸਕ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ : ਸਿਨੇਮਾ ਜਗਤ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਕਾਰੀ ਆਯੋਜਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ 'ਕਾਨ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ 2026' (Cannes Film Festival 2026) ਦਾ ਅੱਜ 12 ਮਈ ਤੋਂ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਆਗਾਜ਼ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। 23 ਮਈ ਤੱਕ ਚੱਲਣ ਵਾਲੇ ਇਸ 79ਵੇਂ ਐਡੀਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਨਾਮਵਰ ਸਿਤਾਰੇ ਅਤੇ ਫਿਲਮ ਮੇਕਰਸ ਸ਼ਿਰਕਤ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।

ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਾਨ ਨੂੰ ਸਿਨੇਮਾ ਅਤੇ ਫੈਸ਼ਨ ਦੇ ਮਹਾਕੁੰਭ ਵਜੋਂ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਕੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਤਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਆਯੋਜਨ ਕਲਾ ਲਈ ਘੱਟ ਅਤੇ ਤਾਨਾਸ਼ਾਹੀ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ? ਦਰਅਸਲ, ਕਾਨ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਦੀ ਅਸਲੀ ਕਹਾਣੀ ਫਿਲਮਾਂ ਨਾਲੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਰਾਜਨੀਤੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੈ। ਆਓ ਇਸ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਪਿੱਛੇ ਦੀ ਦਿਲਚਸਪ ਕਹਾਣੀ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ।

ਵੇਨਿਸ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਵਿਵਾਦ

ਕਹਾਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜੁਲਾਈ 1938 ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਇਟਲੀ ਵਿੱਚ 'ਵੇਨਿਸ ਮੋਸਟਰਾ' (Venice Mostra) ਨਾਮ ਦਾ ਫਿਲਮ ਮੁਕਾਬਲਾ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਇਕਲੌਤਾ ਵੱਡਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਫਿਲਮ ਮੰਚ ਸੀ। ਉਸ ਸਾਲ ਜਿਊਰੀ ਨੇ ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਫਿਲਮ ਨੂੰ ਪੁਰਸਕਾਰ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਹਿਟਲਰ ਅਤੇ ਨਾਜ਼ੀ ਦਬਾਅ ਕਾਰਨ ਇਹ ਫੈਸਲਾ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।

ਪੁਰਸਕਾਰ ਇੱਕ ਜਰਮਨ ਪ੍ਰੋਪੇਗੰਡਾ ਫਿਲਮ ਅਤੇ ਇੱਕ ਇਟਾਲੀਅਨ ਫਿਲਮ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤੇ ਗਏ। ਇਸ ਫੈਸਲੇ ਨਾਲ ਲੋਕਤੰਤਰੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧੀ ਭੜਕ ਗਏ। ਫਰਾਂਸ, ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧੀਆਂ ਨੇ ਵਿਰੋਧ ਵਿੱਚ ਮੋਸਟਰਾ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਕਸਮ ਖਾਧੀ ਕਿ ਉਹ ਕਦੇ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਪਰਤਣਗੇ।

ਇਕ ਨਵੇਂ ਫੈਸਟੀਵਲ ਦਾ ਸੁਪਨਾ

ਫਰਾਂਸ ਪਰਤਦੇ ਸਮੇਂ ਟ੍ਰੇਨ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਡਿਪਲੋਮੈਟ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵਿਚਾਰ ਆਇਆ ਕਿ ਵੇਨਿਸ ਦੇ ਬਦਲ ਵਜੋਂ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਫਿਲਮ ਉਤਸਵ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਜੋ ਕਿਸੇ ਸਿਆਸੀ ਦਬਾਅ ਹੇਠ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਰਕਾਰ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਜਲਦੀ ਹੀ ਇਹ ਇੱਕ ਮਿਸ਼ਨ ਬਣ ਗਿਆ। 1939 ਵਿੱਚ ਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਫਰਾਂਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਮਰੀਕਾ ਵਰਗੇ ਵੱਡੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦਾ ਵੀ ਸਮਰਥਨ ਮਿਲਿਆ।

ਕਾਨ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ?

ਫੈਸਟੀਵਲ ਲਈ ਵੇਨਿਸ ਵਰਗੀ ਹੀ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਜਗ੍ਹਾ ਚਾਹੀਦੀ ਸੀ। ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਫਰਾਂਸ ਦੇ 'ਬਿਆਰਿਟਜ਼' ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਕਾਨ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਹੋਟਲ ਮਾਲਕਾਂ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧੀਆਂ ਦੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, 31 ਮਈ 1939 ਨੂੰ ਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਾਨ (Cannes) ਨੂੰ ਇਸ ਆਯੋਜਨ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ।

ਜੰਗ ਦੀ ਦਸਤਕ

ਪਹਿਲਾ ਫੈਸਟੀਵਲ 1 ਸਤੰਬਰ 1939 ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣਾ ਤੈਅ ਸੀ। ਇਸ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸਿਨੇਮਾ ਦੇ ਜਨਕ ਮੰਨੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ 'ਲੁਈ ਲੂਮੀਅਰ' ਸਨ। ਇਸ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਪੱਖਪਾਤ ਦੇ ਰੱਖਣਾ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਫਰਾਂਸ ਨੇ ਜਰਮਨੀ ਅਤੇ ਇਟਲੀ ਨੂੰ ਵੀ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

ਤਿਆਰੀਆਂ ਪੂਰੀਆਂ ਸਨ, ਪਰ ਕਿਸਮਤ ਨੂੰ ਕੁਝ ਹੋਰ ਹੀ ਮਨਜ਼ੂਰ ਸੀ। 23 ਅਗਸਤ 1939 ਨੂੰ ਜਰਮਨੀ ਅਤੇ ਸੋਵੀਅਤ ਸੰਘ ਵਿਚਕਾਰ ਸਮਝੌਤੇ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਨੇ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਹਿਲਾ ਦਿੱਤਾ। ਸੈਲਾਨੀ ਕਾਨ ਛੱਡ ਕੇ ਭੱਜਣ ਲੱਗੇ। ਫਿਰ ਵੀ, ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਫਿਲਮ 'ਦ ਹੰਚਬੈਕ ਆਫ ਨੋਟਰੇ-ਡੇਮ' ਦੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਸਕ੍ਰੀਨਿੰਗ ਰੱਖੀ, ਪਰ 1 ਸਤੰਬਰ ਨੂੰ, ਜਿਸ ਦਿਨ ਫੈਸਟੀਵਲ ਦਾ ਉਦਘਾਟਨ ਹੋਣਾ ਸੀ, ਜਰਮਨੀ ਨੇ ਪੋਲੈਂਡ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਵਿਸ਼ਵ ਜੰਗ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਫੈਸਟੀਵਲ ਰੱਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।

ਇਕ ਨਵੀਂ ਤੇ ਸਫਲ ਸ਼ੁਰੂਆਤ

ਜੰਗ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, 1946 ਵਿੱਚ ਆਖਰਕਾਰ ਇਸ ਫੈਸਟੀਵਲ ਨੇ ਆਪਣੀ ਅਸਲੀ ਉਡਾਣ ਭਰੀ। 20 ਸਤੰਬਰ 1946 ਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਪੂਰੀ ਸ਼ਾਨੋ-ਸ਼ੌਕਤ ਨਾਲ ਕਾਨ ਫਿਲਮ ਫੈਸਟੀਵਲ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਵਿੱਚ 19 ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੇ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਗ੍ਰੈਂਡ ਹੋਟਲ ਦੇ ਬਗੀਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਇਹ ਆਯੋਜਨ ਆਤਿਸ਼ਬਾਜ਼ੀ, ਫੈਸ਼ਨ ਸ਼ੋਅ ਅਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਉਤਸਵ ਵਰਗੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ। ਤਕਨੀਕੀ ਖਾਮੀਆਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਇਹ ਫੈਸਟੀਵਲ ਜ਼ਬਰਦਸਤ ਸਫਲ ਰਿਹਾ। 1939 ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਨੂੰ ਮੰਨਦੇ ਹੋਏ, ਸਾਰੇ ਭਾਗੀਦਾਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਪੁਰਸਕਾਰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਾਨ ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਨੇਮਾ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕੇਂਦਰ ਬਣ ਗਿਆ, ਜੋ ਅੱਜ ਤੱਕ ਕਾਇਮ ਹੈ।