Static Electricity : ਕੀ ਕਿਸੇ ਸਾਮਾਨ ਜਾਂ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਛੂੰਹਦਿਆਂ ਹੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵੀ ਲਗਦੈ ਕੰਰਟ, ਜਾਣੋ ਇਸ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ

ਲਾਈਫਸਟਾਈਲ ਡੈਸਕ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ : Static Electricity : ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਅਕਸਰ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਛੂਹਦੇ ਹੀ ਕਰੰਟ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹੋ? ਅਚਾਨਕ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਛੂਹਣ ਨਾਲ ਬਿਜਲੀ ਦਾ ਝਟਕਾ ਲੱਗਣਾ ਕੋਈ ਅਸਾਧਾਰਨ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਕਈ ਵਾਰ ਸਾਨੂੰ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਦੇ ਹੈਂਡਲ, ਕੁਰਸੀ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਛੂਹਣ ਨਾਲ ਹਲਕਾ ਬਿਜਲੀ ਦਾ ਝਟਕਾ ਲੱਗ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਕੀ ਇਹ ਬਿਜਲੀ ਦਾ ਝਟਕਾ ਸਾਡੇ ਲਈ ਨੁਕਸਾਨਦੇਹ ਹੈ? ਬਿਜਲੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਇਹ ਝਟਕਾ ਕਿਉਂ ਤੇ ਕਿਵੇਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ? ਜੇਕਰ ਤੁਹਾਡੇ ਦਿਮਾਗ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਸਵਾਲ ਉੱਠ ਰਹੇ ਹਨ ਤਾਂ ਅੱਜ ਇਸ ਆਰਟੀਕਲ ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸਾਂਗੇ ਕਿ ਚੀਜ਼ਾਂ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਛੂਹਣ ਨਾਲ ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਡਿਸਚਾਰਜ ਕਿਉਂ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ?

ਇਸ ਕਾਰਨ ਲਗਦਾ ਹੈ ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਸ਼ੌਕ

ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਚੁਫੇਰੇ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਦੇਖਦੇ ਹੋ, ਉਹ ਪਰਮਾਣੂ ਯਾਨੀ ਐਟਮ (Atom) ਨਾਂ ਦੇ ਤੱਤਾਂ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨੰਗੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਤੇ ਇਹ ਪਾਜ਼ੇਟਿਵ ਚਾਰਜ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰੋਟੋਨ, ਨੈਗੇਟਿਵ ਚਾਰਜ ਵਾਲੇ ਇਲੈਕਟ੍ਰੌਨ ਤੇ ਨਿਊਟ੍ਰੌਨ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਬਣੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸਮਾਂ, ਇਕ ਐਟਮ ਨਿਊਟ੍ਰਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਯਾਨਿ ਕਿ ਪ੍ਰੋਟੌਨ ਤੇ ਇਲੈਕਟ੍ਰੌਨ ਦੋਵਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਬਰਾਬਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਪਰਮਾਣੂ 'ਚ ਪ੍ਰੋਟੌਨ ਤੇ ਇਲੈਕਟ੍ਰੌਨ ਔਡ ਨੰਬਰਜ਼ 'ਚ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਇਲੈਕਟ੍ਰੌਨ ਉਤੇਚਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪ੍ਰੋਟੌਨ ਤੇ ਨਿਊਟ੍ਰੌਨ ਇਧਰ-ਉਧਰ ਨਹੀਂ ਘੁੰਮਦੇ ਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਇਲੈਕਟ੍ਰੌਨ ਹੀ ਬਾਊਂਸ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਇਸ ਲਈ ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਜਾਂ ਵਸਤੂ 'ਚ ਜ਼ਿਆਦਾ ਇਲੈਕਟ੍ਰੌਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਇਹ ਇਕ ਨੈਗੇਟਿਵ ਚਾਰਜ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਇਲੈਕਟ੍ਰੌਨ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਵਸਤੂ ਜਾਂ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਪਾਜ਼ੇਟਿਵ ਇਲੈਕਟ੍ਰੌਨਸ ਵੱਲ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਸਾਨੂੰ ਜੋ ਝਟਕਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਇਲੈਕਟ੍ਰੌਨਸ ਦੀ ਤੇਜ਼ ਗਤੀ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਕੀ ਮੌਸਮ ਵੀ ਹੈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ?

ਹਾਂ, ਸਰਦੀਆਂ 'ਚ ਜਾਂ ਜਦੋਂ ਸਾਡੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦਾ ਮੌਸਮ ਖੁਸ਼ਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਚਾਰਜ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਹਵਾ ਖੁਸ਼ਕ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਸਾਡੀ ਸਕਿਨ ਦੀ ਸਤ੍ਹਾ 'ਤੇ ਇਲੈਕਟ੍ਰੌਨ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਗਰਮੀਆਂ ਦੌਰਾਨ, ਹਵਾ 'ਚ ਨਮੀ ਨੈਗੇਟਿਵ ਚਾਰਜ ਵਾਲੇ ਇਲੈਕਟ੍ਰੌਨਸ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਅਸੀਂ ਸ਼ਾਇਦ ਹੀ ਕਦੇ ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਚਾਰਜ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹਾਂ।

ਕੀ ਇਹ ਨੈਗੇਟਿਵ ਚਾਰਜ ਵਾਲੇ ਇਲੈਕਟ੍ਰੌਨ ਹਮੇਸ਼ਾ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ?

ਇਲੈਕਟ੍ਰੌਨ ਇੱਧਰ-ਉਧਰ ਚਿਪਕੇ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੇ, ਸਗੋਂ ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਰਸਤਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਭੱਜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ ਜੇਕਰ ਸਾਡੇ ਸਰੀਰ 'ਚ ਇਲੈਕਟ੍ਰੌਨਸ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਅਸੀਂ ਕਿਸੇ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਚਾਰਜ ਵਾਲੀ ਵਸਤੂ ਦੇ ਸੰਪਰਕ 'ਚ ਆਉਂਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਇਲੈਕਟ੍ਰੌਨ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਡਿਸਚਾਰਜ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਰੌਚਕ ਗੱਲਾਂ

ਲਾਈਟਨਿੰਗ ਵੀ ਸਟੈਟਿਕ ਇਲੈਕਟ੍ਰੀਸਿਟੀ ਦਾ ਵੱਡਾ ਰੂਪ ਹੈ ਜੋ ਉਦੋਂ ਬਣਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਹਵਾ ਬੱਦਲਾਂ ਨਾਲ ਟਕਰਾਉਂਦੀ ਹੈ।

ਸਟੈਟਿਕ ਇਲੈਕਟ੍ਰੀਸਿਟੀ ਉਦੋਂ ਤਕ ਹਾਈ ਕਰੰਟ ਦਾ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ ਬਣਦੀ ਜਦੋਂ ਤਕ ਇਹ ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਨਾ ਹੋਵੇ।

ਸਿਲਕ ਜਾਂ ਗਿਲਾਸ ਰੌਡ ਨੂੰ ਰਗੜ ਕੇ ਪਾਜ਼ੇਟਿਵਿਟੀ ਚਾਰਜ ਸਟੈਟਿਕ ਇਲੈਕਟ੍ਰੀਸਿਟੀ ਬਣਾਈ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।

ਨੈਗੇਟਿਵਲੀ ਚਾਰਜਡ ਸਟੈਟਿਕ ਕਰੰਟ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਪਲਾਸਟਿਕ ਜਾਂ ਰਬੜ ਦੀ ਰਾਡ 'ਤੇ ਰਗੜੋ।