ਕੀ ਤੁਹਾਡਾ ਬੱਚਾ ਵੀ ਗੱਲ-ਗੱਲ 'ਤੇ ਚੁੱਕਦੈ ਹੱਥ? ਐਕਸਪਰਟ ਤੋਂ ਜਾਣੋ ਇਸ ਬੁਰੀ ਆਦਤ ਨੂੰ ਛੁਡਾਉਣ ਦੇ 5 ਆਸਾਨ ਤਰੀਕੇ
ਬੱਚੇ ਦੀ ਇਸ ਹਰਕਤ ਕਾਰਨ ਮਾਪਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਲੋਕ ਵੀ ਅਸਹਿਜ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਨ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਵਹਾਰ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਕੰਟਰੋਲ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਬਾਰੇ ਚਾਈਲਡ ਸਾਈਕੋਲੋਜਿਸਟ ਨਮ੍ਰਤਾ ਸਿੰਘ ਦੱਸ ਰਹੇ ਹਨ।
Posted By Sandip Kaur
Publish Date: Sat, 18 Apr 2026 08:02 AM (IST)
Updated Date: Sat, 18 Apr 2026 08:06 AM (IST)
ਲਾਈਫਸਟਾਈਲ ਡੈਸਕ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ: ਛੋਟੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਹਰ ਕਿਸੇ ਦਾ ਮਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗੋਦੀ ਚੁੱਕ ਕੇ ਪਿਆਰ ਕਰੀਏ, ਪਰ ਕੁਝ ਬੱਚੇ ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਵਾਲ ਖਿੱਚਣ ਲੱਗਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਮਾਰਦੇ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਵਹਾਰ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਕੁਝ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਆਦਤ ਕਾਫ਼ੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਬੱਚੇ ਦੀ ਇਸ ਹਰਕਤ ਕਾਰਨ ਮਾਪਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਲੋਕ ਵੀ ਅਸਹਿਜ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਨ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਵਹਾਰ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਕੰਟਰੋਲ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਬਾਰੇ ਚਾਈਲਡ ਸਾਈਕੋਲੋਜਿਸਟ ਨਮ੍ਰਤਾ ਸਿੰਘ ਦੱਸ ਰਹੇ ਹਨ।
ਇਸ ਦੇ ਕਾਰਨ ਕੀ ਹਨ?
ਇਮੋਸ਼ਨਲ ਡਿਵੈਲਪਮੈਂਟ ਦੀ ਕਮੀ: ਛੋਟੇ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਵਿਕਾਸ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਹੁੰਦਾ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਹ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦੇ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹਰਕਤ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਤਕਲੀਫ਼ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ।
ਖੇਡ ਸਮਝਣਾ: ਜਦੋਂ ਬੱਚੇ ਦੇ ਮਾਰਨ 'ਤੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਸੱਟ ਲੱਗਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਕੋਈ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਇਹ ਇੱਕ ਖੇਡ ਵਾਂਗ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਇਸ ਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਦੁਹਰਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਨੀਂਦ ਦੀ ਕਮੀ ਜਾਂ ਭੁੱਖ: ਕਈ ਵਾਰ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਨੀਂਦ ਪੂਰੀ ਨਾ ਹੋਣ ਜਾਂ ਭੁੱਖ ਲੱਗਣ ਕਾਰਨ ਬੱਚਾ ਚਿੜਚਿੜਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਾਲ ਖਿੱਚਣ ਜਾਂ ਹੱਥ-ਪੈਰ ਚਲਾਉਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।
ਸੋਸ਼ਲ ਨਾ ਹੋਣਾ: ਜੋ ਬੱਚੇ ਅਕਸਰ ਇਕੱਲੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਜ਼ਿਆਦਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅਜਿਹਾ ਵਿਵਹਾਰ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨਿਊਕਲੀਅਰ ਫੈਮਿਲੀ (ਛੋਟੇ ਪਰਿਵਾਰ) ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਬੱਚੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਵੇਲੇ ਅਸੁਰੱਖਿਅਤ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਨਕਲ ਕਰਨਾ: ਜੇਕਰ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਗਰੁੱਪ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਇੱਕ ਬੱਚਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੱਥ-ਪੈਰ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਦੂਜੇ ਬੱਚੇ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਨਕਲ ਕਰਨ ਲੱਗਦੇ ਹਨ।
ਹਾਈਪਰਐਕਟੀਵਿਟੀ: ਕੁਝ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹਾਈਪਰਐਕਟੀਵਿਟੀ ਦੇ ਲੱਛਣ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਅਜਿਹੇ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਾਰਨ ਜਾਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਸੁੱਟਣ ਦੀ ਆਦਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਦੇਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰੋ ਮੈਨੇਜ
ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬੱਚੇ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਓ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕੁਝ ਦੇਰ ਲਈ ਇਕੱਲਾ ਛੱਡ ਦਿਓ।
ਉਸ ਨੂੰ ਅਜਿਹੀ ਜਗ੍ਹਾ ਲੈ ਕੇ ਜਾਓ ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਦਾ ਧਿਆਨ ਭਟਕ ਸਕੇ (Mind Divert)।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਾਰਕ ਲੈ ਕੇ ਜਾਓ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨਾਲ ਘੁਲਣ-ਮਿਲਣ ਜਾਂ ਖੇਡਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰੋ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਜਿਹੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰੋ ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੱਥਾਂ-ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੋਵੇ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕ੍ਰਿਕਟ, ਫੁੱਟਬਾਲ, ਕਰਾਟੇ ਜਾਂ ਡ੍ਰਮ ਵਜਾਉਣਾ।
ਬੱਚੇ ਦੇ ਸੌਣ ਅਤੇ ਜਾਗਣ ਦਾ ਇੱਕ ਪੱਕਾ ਰੂਟੀਨ ਬਣਾਓ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰੋ।
ਦੰਦ ਨਿਕਲਣ ਵੇਲੇ ਵੀ ਅਜਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ
ਇਸ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਦੁੱਧ ਦੇ ਦੰਦ ਆਉਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੁਭਾਅ ਵਿੱਚ ਚਿੜਚਿੜਾਪਨ ਜਾਂ ਗੁੱਸਾ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਅਜਿਹੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਡਾਕਟਰ (ਪੀਡੀਆਟ੍ਰੀਸ਼ੀਅਨ) ਦੀ ਸਲਾਹ ਜ਼ਰੂਰ ਲਓ।
ਜੇਕਰ ਇਹ ਆਦਤ ਜਾਰੀ ਰਹੇ
ਜੇਕਰ ਡਾਕਟਰ ਨੂੰ ਦਿਖਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਬੱਚੇ ਵਿੱਚ ਹੱਥ-ਪੈਰ ਚਲਾਉਣ ਜਾਂ ਵਾਲ ਖਿੱਚਣ ਦੀ ਆਦਤ ਨਹੀਂ ਬਦਲਦੀ, ਤਾਂ ਕਿਸੇ ਚਾਈਲਡ ਸਾਈਕੋਲੋਜਿਸਟ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕਰੋ।