ਮਈ-ਜੂਨ 'ਚ ਹੋਰ ਭਿਆਨਕ ਹੋਵੇਗੀ ਲੂ! ਜਾਣੋ ਕੀ ਹੈ 'Super El Nino', ਜਿਸ ਦੀ ਮੌਸਮ ਵਿਭਾਗ ਨੇ ਦਿੱਤੀ ਚਿਤਾਵਨੀ
El Nino 'ਚ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਦਾ ਸਤਹੀ ਤਾਪਮਾਨ $0.5°C$ ਤੋਂ $1.4°C$ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਗਰਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਸਤਹ ਦਾ ਤਾਪਮਾਨ ਔਸਤ ਨਾਲੋਂ $+2.0°C$ ਜਾਂ ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵੱਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਇਸਨੂੰ ਸੁਪਰ ਅਲ ਨੀਨੋ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮੌਨਸੂਨ ਹਵਾਵਾਂ ਅਤੇ ਮੀਂਹ ਦੇ ਚੱਕਰ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਅਸਰ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਤੋਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਮੀਲ ਦੂਰ ਸਥਿਤ ਭਾਰਤ 'ਤੇ ਵੀ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
Posted By Seema Anand
Publish Date: Mon, 27 Apr 2026 04:31 PM (IST)
Updated Date: Mon, 27 Apr 2026 04:35 PM (IST)
ਲਾਈਫਸਟਾਈਲ ਡੈਸਕ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ : ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਈ ਸੂਬਿਆਂ 'ਚ ਗਰਮੀ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਚੰਡ ਰੂਪ 'ਚ ਆ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਇਸ ਸਾਲ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਲੂ (Heatwave) ਦਾ ਪ੍ਰਕੋਪ ਦਿਖਾਈ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ, ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਓਡੀਸ਼ਾ ਤੇ ਬਿਹਾਰ ਤਕ ਤਾਪਮਾਨ ਰਿਕਾਰਡ ਤੋੜ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਗਰਮੀ ਦੇ ਵਧਦੇ ਪ੍ਰਕੋਪ ਦੇ ਨਾਲ 'ਅਲ ਨੀਨੋ' (El Nino) ਦਾ ਨਾਂ ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਸੁਣਿਆ ਹੋਵੇਗਾ, ਪਰ ਹੁਣ 'ਸੁਪਰ ਅਲ ਨੀਨੋ' ਵੀ ਕਾਫੀ ਚਰਚਾ 'ਚ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਵ ਮੌਸਮ ਵਿਗਿਆਨ ਸੰਗਠਨ (WMO) ਨੇ ਚਿਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਸਾਲ ਮਈ-ਜੁਲਾਈ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਅਲ ਨੀਨੋ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਆਓ ਸਮਝੀਏ ਕਿ ਅਲ ਨੀਨੋ ਅਤੇ ਸੁਪਰ ਅਲ ਨੀਨੋ ਹੈ ਕੀ ਤੇ ਇਹ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਕੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਲ ਨੀਨੋ ਅਤੇ ਸੁਪਰ ਅਲ ਨੀਨੋ?
ਅਲ ਨੀਨੋ ਇਕ ਕੁਦਰਤੀ ਜਲਵਾਯੂ ਪੈਟਰਨ (Natural Climate Pattern) ਹੈ ਜੋ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਮਹਾਂਸਾਗਰ 'ਚ ਹਰ 2 ਤੋਂ 7 ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਅੰਤਰਾਲ 'ਤੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਪਾਰਕ ਹਵਾਵਾਂ (Trade Winds) ਗਰਮ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਏਸ਼ੀਆ ਵੱਲ ਧੱਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਅਲ ਨੀਨੋ ਦੌਰਾਨ, ਇਹ ਹਵਾਵਾਂ ਕਮਜ਼ੋਰ ਪੈ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਮੱਧ ਤੇ ਪੂਰਬੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਮਹਾਂਸਾਗਰ 'ਚ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਸਤਹ ਦਾ ਤਾਪਮਾਨ ਆਮ ਨਾਲੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਵੱਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੁਪਰ ਅਲ ਨੀਨੋ ਇਸ ਘਟਨਾ ਦਾ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਰੂਪ ਹੈ। ਅਲ ਨੀਨੋ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਦਾ ਸਤਹੀ ਤਾਪਮਾਨ $0.5°C$ ਤੋਂ $1.4°C$ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਗਰਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਸਤਹ ਦਾ ਤਾਪਮਾਨ ਔਸਤ ਨਾਲੋਂ $+2.0°C$ ਜਾਂ ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵੱਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਸਨੂੰ ਸੁਪਰ ਅਲ ਨੀਨੋ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮੌਨਸੂਨ ਹਵਾਵਾਂ ਅਤੇ ਮੀਂਹ ਦੇ ਚੱਕਰ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਅਸਰ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਤੋਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਮੀਲ ਦੂਰ ਸਥਿਤ ਭਾਰਤ 'ਤੇ ਵੀ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
ਭਾਰਤ 'ਤੇ ਇਸਦਾ ਕੀ ਅਸਰ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਭਿਆਨਕ ਹੀਟਵੇਵ: ਭਾਰਤੀ ਮੌਸਮ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿਭਾਗ (IMD) ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਚਿਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਕਿ ਅਪ੍ਰੈਲ ਤੋਂ ਜੂਨ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮੀ, ਮੱਧ ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਭਾਰਤ 'ਚ ਆਮ ਨਾਲੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੀਟਵੇਵ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਹੋਣਗੇ। ਸੁਪਰ ਅਲ ਨੀਨੋ ਇਨ੍ਹਾਂ ਗਰਮ ਹਵਾਵਾਂ ਦੀ ਤੀਬਰਤਾ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਵਧਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਤਾਪਮਾਨ $45°C-48°C$ ਦੇ ਪਾਰ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਮੌਨਸੂਨ 'ਤੇ ਅਸਰ: ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਅਤੇ ਖੇਤੀ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮੀ ਮਾਨਸੂਨ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੈ। ਸੁਪਰ ਅਲ ਨੀਨੋ ਕਾਰਨ ਮਾਨਸੂਨੀ ਹਵਾਵਾਂ ਕਮਜ਼ੋਰ ਪੈ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਕਈ ਹਿੱਸਿਆਂ 'ਚ ਮੀਂਹ 'ਚ ਭਾਰੀ ਕਮੀ ਆ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ: ਤੇਜ਼ ਗਰਮੀ ਤੇ ਹੁੰਮਸ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਨਤਕ ਸਿਹਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਹੀਟ ਸਟ੍ਰੋਕ, ਡੀਹਾਈਡਰੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਸਾਹ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਧ ਸਕਦੇ ਹਨ।