World Hepatitis Day 2023 : ਹੈਪੇਟਾਈਟਸ ਕੀ ਹੈ ? ਜਾਣੋ ਇਸ ਦੇ ਲੱਛਣਾਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਕਾਰਨ ਤਕ ਸਭ ਕੁਝ

ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ, ਲਾਈਫਸਟਾਈਲ ਡੈਸਕ : World Hepatitis Day 2023: ਲਿਵਰ ਸਾਡੇ ਸਰੀਰ ਦਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਅੰਗ ਹੈ। ਇਹ ਸਰੀਰ 'ਚੋਂ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਕੱਢਣ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕਾਰਜ ਵੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹੈਪੇਟਾਈਟਸ ਜਿਗਰ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਇਕ ਗੰਭੀਰ ਸਮੱਸਿਆ ਹੈ ਜਿਸ ਲਈ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਫੈਲਾਉਣ ਦੇ ਮਕਸਦ ਨਾਲ ਹਰ ਸਾਲ ਵਿਸ਼ਵ ਹੈਪੇਟਾਈਟਸ ਦਿਵਸ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਦਿਨ ਹਰ ਸਾਲ 28 ਜੁਲਾਈ ਨੂੰ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ ਵਿਗਿਆਨੀ ਡਾ. ਬਾਰਚ ਬਲਮਬਰਗ ਦੇ ਜਨਮ ਦਿਨ 'ਤੇ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਡਾ. ਬਾਰੂਕ ਨੇ ਹੀ ਹੈਪੇਟਾਈਟਸ ਬੀ ਵਾਇਰਸ (HBV) ਦੀ ਖੋਜ ਕੀਤੀ ਸੀ ਤੇ ਵਾਇਰਸ ਲਈ ਇਕ ਟੈਸਟ ਤੇ ਵੈਕਸੀਨ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਅੱਜ ਇਸ ਖਾਸ ਮੌਕੇ 'ਤੇ ਅਸੀਂ ਜਾਣਾਂਗੇ ਕਿ ਕੀ ਹੈ ਹੈਪੇਟਾਈਟਸ ਤੇ ਇਸ ਦੇ ਲੱਛਣਾਂ, ਕਾਰਨਾਂ ਤੇ ਕਿਸਮਾਂ ਤੋਂ ਸਭ ਕੁਝ-

ਕੀ ਹੈ ਹੈਪੇਟਾਈਟਸ ?

ਹੈਪੇਟਾਈਟਸ ਜਿਗਰ ਦੀ ਸੋਜ਼ਿਸ਼ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਵਾਇਰਸ, ਅਲਕੋਹਲ ਦੀ ਖਪਤ, ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਜਾਂ ਕੁਝ ਦਵਾਈਆਂ ਸਮੇਤ ਕਈ ਕਾਰਕਾਂ ਕਰਕੇ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਹੈਪੇਟਾਈਟਸ ਦੀਆਂ ਕਈ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਹ, ਪਰ ਸਭ ਤੋਂ ਆਮ ਵਾਇਰਲ ਹੈਪੇਟਾਈਟਸ ਹੈ, ਜੋ ਕਿਸੇ ਖਾਸ ਵਾਇਰਸ ਕਾਰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਹੈਪੇਟਾਈਟਸ ਦੇ ਲੱਛਣ

ਹੈਪੇਟਾਈਟਸ ਦੇ ਲੱਛਣ ਲਾਗ ਦੀ ਕਿਸਮ ਤੇ ਗੰਭੀਰਤਾ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਸਦੇ ਆਮ ਲੱਛਣਾਂ ਵਿੱਚ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਲੱਛਣ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ-

ਥਕਾਵਟ ਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰੀ

ਸਕਿਨ ਤੇ ਅੱਖਾਂ ਦਾ ਪੀਲਾ ਪੈਣਾ

ਪੇਟ ਦਰਦ ਤੇ ਬੇਚੈਨੀ

ਮਤਲੀ ਅਤੇ ਉਲਟੀਆਂ

ਭੁੱਖ ਦੀ ਕਮੀ

ਗਹਿਰੇ ਰੰਗ ਦਾ ਪਿਸ਼ਾਬ

ਹਲਕੇ ਰੰਗ ਦਾ ਮਲ

ਜੋੜਾਂ ਦਾ ਦਰਦ

ਬੁਖ਼ਾਰ

ਹੈਪੇਟਾਈਟਸ ਦੇ ਕਾਰਨ

ਵਾਇਰਲ ਇਨਫੈਕਸ਼ਨ

ਹੈਪੇਟਾਈਟਸ ਏ, ਬੀ, ਸੀ, ਡੀ ਤੇ ਈ ਖਾਸ ਕਿਸਮ ਦੇ ਵਾਇਰਸਾਂ ਕਾਰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਲਿਵਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਸ਼ਰਾਬ ਤੇ ਨਸ਼ੀਲੀਆਂ ਦਵਾਈਆਂ

ਜ਼ਿਆਦਾ ਸ਼ਰਾਬ ਪੀਣ ਤੇ ਕੁਝ ਦਵਾਈਆਂ ਤੋਂ ਅਲਕੋਹਲਿਕ ਹੈਪੇਟਾਈਟਿਸ ਜਾਂ ਡਰੱਗ ਇੰਡਚਿਊਡ ਹੈਪੇਟਾਈਟਿਸ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਪਦਾਰਥ

ਕੁਝ ਰਸਾਇਣਾਂ, ਜ਼ਹਿਰਾਂ ਜਾਂ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਨਾਲ ਹੈਪੇਟਾਈਟਸ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਆਟੋਇਮਿਊਨ ਰੋਗ

ਕੁਝ ਮਾਮਲਿਆਂ 'ਚ ਸਰੀਰ ਦਾ ਇਮਿਊਨ ਸਿਸਟਮ ਗਲਤੀ ਨਾਲ ਜਿਗਰ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਆਟੋਇਮਿਊਨ ਹੈਪੇਟਾਈਟਸ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਮੈਟਾਬੌਲਿਕ ਡਿਜ਼ੀਜ਼

ਜਿਗਰ ਵਿਚ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਦੁਰਲੱਭ ਮੈਟਾਬੌਲਿਜ਼ਮ ਸਬੰਧੀ ਵਿਕਾਰ ਹੈਪੇਟਾਈਟਿਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਸਕਦੇ ਹਨ।

ਹੈਪੇਟਾਈਟਸ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਿਵੇਂ ਕਰੀਏ

ਖੂਨ ਦੇ ਟੈਸਟ ਤੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਕਲੀਨਿਕਲ ਤਸਵੀਰ ਵਾਇਰਲ ਹੈਪੇਟਾਈਟਸ ਤੇ ਹੈਪੇਟਾਈਟਸ ਦੇ ਗੰਭੀਰ ਕਾਰਨਾਂ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰਨ ਲਈ ਕਾਫੀ ਹੈ। ਗੰਭੀਰ ਮਾਮਲਿਆਂ ਲਈ ਖੂਨ ਦੀ ਜਾਂਚ ਓਨੀ ਲਾਭਦਾਇਕ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ। ਅਜਿਹੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿਚ ਇਸਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਨ ਲਈ ਲਾਈਵ ਬਾਇਓਪਸੀ ਇੱਕ ਬਿਹਤਰ ਵਿਕਲਪ ਹੈ।

ਹੈਪੇਟਾਈਟਸ ਦਾ ਇਲਾਜ

ਹੈਪੇਟਾਈਟਸ ਦਾ ਇਲਾਜ ਇਸਦੀ ਕਿਸਮ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਬਦਲਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਬਿਮਾਰੀ ਦੀ ਗੰਭੀਰਤਾ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਐਕਿਊਟ ਜਾਂ ਕ੍ਰੋਨਿਕ ਹੈ।

ਹੈਪੇਟਾਈਟਸ 'ਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੱਲਾਂ ਦਾ ਰੱਖੋ ਧਿਆਨ

ਖੁਰਾਕ

ਹੈਪੇਟਾਈਟਸ ਦੇ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਕੈਲੋਰੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਖੁਰਾਕ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਮਰੀਜ਼ ਖਾਣਾ ਖਾਣ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਸਦੇ ਲਈ ਇਸਨੂੰ ਨਾੜੀ ਦੇ ਰਸਤੇ ਭੋਜਨ ਦੇਣ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਐਕਟੀਵਿਟੀ

ਹਾਲਾਂਕਿ, ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੀਆਂ ਸਰੀਰਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਤੋਂ ਬਚਣਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਫਿਰ ਵੀ ਹੈਪੇਟਾਈਟਸ ਦੇ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਲਈ ਬੈੱਡ ਰੈਸਟ ਦੀ ਸਿਫਾਰਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਨਸ਼ੇ

ਹੈਪੇਟਾਈਟਸ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਦਵਾਈਆਂ ਲੈਣ ਤੋਂ ਪਰਹੇਜ਼ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਜੋ ਜਿਗਰ ਵੱਲੋਂ ਮੈਟਾਬੋਲਾਈਜ਼ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।

ਇਹਤਿਆਤ

ਹੈਪੇਟਾਈਟਸ ਦੇ ਮਾਮਲੇ 'ਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਸਾਵਧਾਨੀਆਂ ਵਰਤਣੀਆਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਹੈਪੇਟਾਈਟਸ ਏ ਤੇ ਈ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਲਗਾਤਾਰ ਮਲ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਬਰਕਰਾਰ ਹੈ ਤਾਂ ਆਈਸੋਲੇਟ ਹੋਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੈਪੇਟਾਈਟਸ ਬੀ ਤੇ ਸੀ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਵੱਖ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਖ਼ੂਨ ਵਗਣਾ ਕੰਟਰੋਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।