ਕਿਉਂ ਕੁਝ ਲੋਕ ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੇ ਘਰ ਦੇ ਟਾਇਲਟ 'ਚ ਹੀ ਹੋ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ ਫਰੈਸ਼? ਜਾਣੋ ਇਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਦੀ ਵਿਗਿਆਨਕ ਵਜ੍ਹਾ
ਜੇਕਰ ਅਜਿਹਾ ਹੈ ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਇਕੱਲੇ ਨਹੀਂ ਹੋ। ਮੈਡੀਕਲ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਪਾਰਕੋਪੇਰੇਸਿਸ (Parcopresis) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਆਮ ਬੋਲਚਾਲ ਵਿੱਚ 'ਸ਼ਾਈ ਬਾਵਲ ਸਿੰਡਰੋਮ' (Shy Bowel Syndrome) ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਕੋਈ ਸਰੀਰਕ ਬਿਮਾਰੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਇੱਕ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਸਥਿਤੀ ਹੈ।
Posted By alisha
Publish Date: Thu, 01 Jan 2026 12:36 PM (IST)
Updated Date: Thu, 01 Jan 2026 12:43 PM (IST)
ਲਾਈਫਸਟਾਈਲ ਡੈਸਕ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ: ਕੀ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਕਦੇ ਅਜਿਹਾ ਹੋਇਆ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਕਿਸੇ ਦਫ਼ਤਰ ਦੀ ਟ੍ਰਿਪ 'ਤੇ ਹੋਵੋ, ਕਿਸੇ ਦੋਸਤ ਦੇ ਘਰ ਰੁਕੇ ਹੋਵੋ ਜਾਂ ਮਾਲ ਦੇ ਟਾਇਲਟ ਵਿੱਚ ਹੋਵੋ ਅਤੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਬਹੁਤ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਜ਼ਰੂਰਤ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋ ਰਹੀ ਹੋਵੇ ਪਰ ਸੀਟ 'ਤੇ ਬੈਠਦੇ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ 'ਜਾਮ' ਹੋ ਜਾਵੇ?
ਜੇਕਰ ਅਜਿਹਾ ਹੈ ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਇਕੱਲੇ ਨਹੀਂ ਹੋ। ਮੈਡੀਕਲ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਪਾਰਕੋਪੇਰੇਸਿਸ (Parcopresis) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਆਮ ਬੋਲਚਾਲ ਵਿੱਚ 'ਸ਼ਾਈ ਬਾਵਲ ਸਿੰਡਰੋਮ' (Shy Bowel Syndrome) ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਕੋਈ ਸਰੀਰਕ ਬਿਮਾਰੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਇੱਕ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਸਥਿਤੀ ਹੈ।
ਕਿਉਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ 'ਸ਼ਾਈ ਬਾਵਲ ਸਿੰਡਰੋਮ'
ਇਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਸਾਡਾ ਦਿਮਾਗ ਅਤੇ ਨਰਵਸ ਸਿਸਟਮ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਕੁਝ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਪ੍ਰਾਈਵੇਸੀ ਅਤੇ ਸ਼ਰਮ: ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕਾਰਨ ਸਮਾਜਿਕ ਸ਼ਰਮਿੰਦਗੀ ਦਾ ਡਰ ਹੈ। ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਟਾਇਲਟ ਵਿੱਚੋਂ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਜਾਂ ਗੰਧ ਬਾਰੇ ਦੂਜੇ ਲੋਕ ਕੀ ਸੋਚਣਗੇ।
ਸਰੀਰਕ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ (Evolutionary Response): ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਅਸੁਰੱਖਿਅਤ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਸਾਡਾ ਸਰੀਰ 'ਸਿੰਪੈਥੈਟਿਕ ਨਰਵਸ ਸਿਸਟਮ' ਨੂੰ ਐਕਟਿਵ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਮਲ ਤਿਆਗਣ ਲਈ ਸਰੀਰ ਦਾ ਸ਼ਾਂਤ (Relax) ਹੋਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਪਰ ਘਬਰਾਹਟ ਵਿੱਚ ਮਾਸਪੇਸ਼ੀਆਂ ਸੁੰਗੜ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਬਚਪਨ ਦੇ ਅਨੁਭਵ: ਕਈ ਵਾਰ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਟਾਇਲਟ ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ ਦੌਰਾਨ ਮਿਲੀ ਡਾਂਟ ਜਾਂ ਸਕੂਲ ਦੇ ਗੰਦੇ ਟਾਇਲਟਾਂ ਦਾ ਬੁਰਾ ਅਨੁਭਵ ਮਨ ਵਿੱਚ ਬੈਠ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਫ਼ਾਈ ਦੀ ਚਿੰਤਾ: ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪਬਲਿਕ ਟਾਇਲਟ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰ ਜਿੰਨੇ ਸਾਫ਼ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਹ ਉੱਥੇ ਅਸਹਿਜ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਸਰੀਰ 'ਤੇ ਇਸ ਦਾ ਅਸਰ
ਸਿਰਫ਼ ਘਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਫਰੈਸ਼ ਹੋਣ ਦੀ ਆਦਤ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਸਿਹਤ ਲਈ ਨੁਕਸਾਨਦੇਹ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਕਬਜ਼: ਮਲ ਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਰੋਕਣ ਨਾਲ ਉਹ ਸਖ਼ਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਕਬਜ਼ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਬਵਾਸੀਰ: ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ ਰੋਕਣ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਜ਼ੋਰ ਲਗਾਉਣ ਨਾਲ ਨਾੜੀਆਂ 'ਤੇ ਦਬਾਅ ਵਧਦਾ ਹੈ।
ਮਾਨਸਿਕ ਤਣਾਅ: ਯਾਤਰਾ ਜਾਂ ਦਫ਼ਤਰ ਦੌਰਾਨ ਵਿਅਕਤੀ ਹਰ ਸਮੇਂ ਪੇਟ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਚਿੰਤਿਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਕੰਮ 'ਤੇ ਅਸਰ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਸਥਿਤੀ ਤੋਂ ਕਿਵੇਂ ਨਿਪਟਿਆ ਜਾਵੇ
ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ (Gradual Exposure): ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਬਾਹਰ ਦੇ ਟਾਇਲਟਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰੋ। ਪਹਿਲਾਂ ਖਾਲੀ ਪਬਲਿਕ ਟਾਇਲਟ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰੋ।
ਧਿਆਨ ਭਟਕਾਉਣਾ (Masking): ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਦੇ ਡਰ ਨੂੰ ਘੱਟ ਕਰਨ ਲਈ ਫੋਨ 'ਤੇ ਸੰਗੀਤ ਸੁਣ ਸਕਦੇ ਹੋ।
ਸਾਹ ਦੀ ਕਸਰਤ: ਟਾਇਲਟ ਵਿੱਚ ਡੂੰਘਾ ਸਾਹ ਲਓ। ਇਸ ਨਾਲ ਤੁਹਾਡਾ ਸਰੀਰ ਰਿਲੈਕਸ ਹੋਵੇਗਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਆਸਾਨ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ।