ਆਯੁਰਵੇਦ ਅਨੁਸਾਰ ਸਾਹ ਲੈਣਾ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਸਧਾਰਨ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨਹੀਂ, ਬਲਕਿ ਇੱਕ ਡੂੰਘੀ ਵਿਧੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਸਾਹਾਂ ਦੀ ਗਤੀ ਹੌਲੀ ਅਤੇ ਲੈਅਬੱਧ ਹੋਵੇਗੀ, ਉਹ ਲੰਬੀ ਉਮਰ ਪਾਵੇਗਾ। ਜਦੋਂ ਵੀ ਤੁਸੀਂ ਤਣਾਅ 'ਚ ਹੋਵੋ, ਇਸ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਜ਼ਰੂਰ ਕਰੋ, ਇਹ ਤੁਹਾਡੀ ਦਿਲ ਦੀ ਗਤੀ (Heart Rate) ਨੂੰ ਨਾਰਮਲ ਕਰ ਦੇਵੇਗਾ।

ਹਰਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨਿਊਜ਼। ਸਟ੍ਰੈਸ, ਡਿਪ੍ਰੈਸ਼ਨ, ਨੀਂਦ ਨਾ ਆਉਣਾ, ਹਾਈ ਬੀਪੀ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਸਿਹਤ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ 'ਚ 'ਬਾਕਸ ਬ੍ਰੀਦਿੰਗ' ਮਦਦਗਾਰ ਸਾਬਤ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਹ ਲੈਣ ਦੀ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਸਰਲ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੀ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੀ ਰੁਟੀਨ 'ਚ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਯੋਗਾ ਮਾਹਿਰ ਸੌਰਭ ਬੋਥਰਾ ਇਸ ਦੇ ਫਾਇਦਿਆਂ ਅਤੇ ਕਰਨ ਦੇ ਤਰੀਕੇ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇ ਰਹੇ ਹਨ।
ਬਾਕਸ ਬ੍ਰੀਦਿੰਗ ਕੀ ਹੈ?
ਅਸੀਂ ਸਾਰਿਆਂ ਨੇ ਬਾਕਸ ਬ੍ਰੀਦਿੰਗ ਬਾਰੇ ਸੁਣਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ 'ਚ ਹੌਲੀ ਗਤੀ ਨਾਲ ਸਾਹ ਲਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ 'ਬਾਕਸ ਬ੍ਰੀਦਿੰਗ' ਜਾਂ 'ਸਕੁਏਅਰ ਬ੍ਰੀਦਿੰਗ' ਸਾਹ ਲੈਣ ਦੀ ਇੱਕ ਸਧਾਰਨ ਤਕਨੀਕ ਹੈ ਜੋ ਸਾਨੂੰ ਸਿਹਤਮੰਦ ਜੀਵਨ ਦਾ ਵਰਦਾਨ ਦੇ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਸਵੇਰੇ ਜਾਂ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ।
ਕਰਨ ਦੇ ਤਰੀਕੇ:
1. ਚਾਰ-ਚਾਰ-ਚਾਰ (4-4-4) ਦਾ ਪੈਟਰਨ:
ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਇਹ ਪੈਟਰਨ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ:
ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਨੱਕ ਰਾਹੀਂ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਸਾਹ ਅੰਦਰ ਲਓ ਤਾਂ ਜੋ ਪੇਟ ਫੁੱਲਣ ਲੱਗੇ। (ਤੁਸੀਂ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਨ ਲਈ ਪੇਟ 'ਤੇ ਹੱਥ ਰੱਖ ਸਕਦੇ ਹੋ)।
4 ਸੈਕਿੰਡ ਤੱਕ ਸਾਹ ਅੰਦਰ ਭਰ ਕੇ ਰੱਖੋ।
ਫਿਰ 4 ਤੱਕ ਗਿਣਦੇ ਹੋਏ ਸਾਹ ਨੂੰ ਰੋਕੀ ਰੱਖੋ।
ਅੰਤ 'ਚ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਮੂੰਹ ਰਾਹੀਂ ਸਾਹ ਬਾਹਰ ਕੱਢੋ ਅਤੇ ਮਨ 'ਚ 4 ਤੱਕ ਗਿਣੋ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਸ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਦੁਹਰਾਓ।
2. ਚਾਰ-ਸੱਤ-ਅੱਠ (4-7-8) ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ:
ਇਹ ਇੱਕ ਹੋਰ ਤਰੀਕਾ ਹੈ:
4 ਤੱਕ ਗਿਣ ਕੇ ਸਾਹ ਅੰਦਰ ਭਰੋ।
7 ਤੱਕ ਗਿਣ ਕੇ ਸਾਹ ਨੂੰ ਅੰਦਰ ਰੋਕ ਕੇ ਰੱਖੋ।
8 ਤੱਕ ਗਿਣਦੇ ਹੋਏ ਸਾਹ ਨੂੰ ਮੂੰਹ ਰਾਹੀਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢ ਦਿਓ।
ਇਸ ਨੂੰ ਲਗਾਤਾਰ 5 ਮਿੰਟ ਤੱਕ ਕਰਨ ਨਾਲ ਨਰਵਸ ਸਿਸਟਮ ਠੀਕ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨੀਂਦ ਚੰਗੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।
ਬਾਕਸ ਬ੍ਰੀਦਿੰਗ ਦੇ ਫਾਇਦੇ:
ਇਹ ਨਰਵਸ ਸਿਸਟਮ (ਤੰਤੂ ਪ੍ਰਣਾਲੀ) ਨੂੰ ਕੰਟਰੋਲ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਤਣਾਅ, ਚਿੰਤਾ, ਡਿਪ੍ਰੈਸ਼ਨ ਅਤੇ ਨੀਂਦ ਨਾ ਆਉਣ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਦੂਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਸਰੀਰ ਦਾ ਦਰਦ ਘੱਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ ਕੰਟਰੋਲ 'ਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਸਰੀਰ ਦੇ ਹਰ ਅੰਗ ਤੱਕ ਆਕਸੀਜਨ ਪਹੁੰਚਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਫੇਫੜੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਅਭਿਆਸ ਨਾਲ ਮਨ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਕਾਗਰਤਾ (Focus) ਵਧਦੀ ਹੈ।
ਕਿਨ੍ਹਾਂ ਗੱਲਾਂ ਦਾ ਰੱਖੀਏ ਧਿਆਨ?
ਅਭਿਆਸ ਦੌਰਾਨ ਜੀਭ ਮੂੰਹ ਦੀ ਤਾਲੂ (ਉੱਪਰਲੇ ਹਿੱਸੇ) ਨਾਲ ਲੱਗੀ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਬਿਲਕੁਲ ਸਾਹਮਣੇ ਵਾਲੇ ਦੰਦਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ।
ਸ਼ੁਰੂਆਤ 'ਚ ਚੱਕਰ ਆ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਘਬਰਾਉਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ।
ਪਹਿਲਾਂ ਸਿਰਫ਼ 4 ਰਾਊਂਡ ਹੀ ਕਰੋ, ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਇਸ ਨੂੰ 8 ਵਾਰ ਤੱਕ ਵਧਾ ਸਕਦੇ ਹੋ।
ਇਸ ਲਈ ਸ਼ਾਂਤ ਅਤੇ ਇਕਾਂਤ ਮਾਹੌਲ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰੋ।
ਧਿਆਨ ਰੱਖੋ ਕਿ ਪੇਟ ਭਰਿਆ ਨਾ ਹੋਵੇ।
ਆਯੁਰਵੇਦ ਕੀ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ?
ਆਯੁਰਵੇਦ ਅਨੁਸਾਰ ਸਾਹ ਲੈਣਾ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਸਧਾਰਨ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨਹੀਂ, ਬਲਕਿ ਇੱਕ ਡੂੰਘੀ ਵਿਧੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਸਾਹਾਂ ਦੀ ਗਤੀ ਹੌਲੀ ਅਤੇ ਲੈਅਬੱਧ ਹੋਵੇਗੀ, ਉਹ ਲੰਬੀ ਉਮਰ ਪਾਵੇਗਾ। ਜਦੋਂ ਵੀ ਤੁਸੀਂ ਤਣਾਅ 'ਚ ਹੋਵੋ, ਇਸ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਜ਼ਰੂਰ ਕਰੋ, ਇਹ ਤੁਹਾਡੀ ਦਿਲ ਦੀ ਗਤੀ (Heart Rate) ਨੂੰ ਨਾਰਮਲ ਕਰ ਦੇਵੇਗਾ।