ਰੁਦਰਾਕਸ਼ ਭਾਰਤੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਥਾਨ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਇਸਦੇ ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਵਿਸ਼ਵਾਸਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਅਨਿੱਖੜਵਾਂ ਅੰਗ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਇਸਦੀ ਪਛਾਣ ਰੁਦਰ ਅਤੇ ਅਕਸ਼ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੈ ਭਾਵ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਹੰਝੂ।

ਨਈ ਦੁਨੀਆ: ਰੁਦਰਾਕਸ਼ ਭਾਰਤੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਥਾਨ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਇਸਦੇ ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਵਿਸ਼ਵਾਸਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਅਨਿੱਖੜਵਾਂ ਅੰਗ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਇਸਦੀ ਪਛਾਣ ਰੁਦਰ ਅਤੇ ਅਕਸ਼ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੈ ਭਾਵ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਹੰਝੂ। ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਦੁਆਰਾ ਵਰਦਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾਸੁਰ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਲਈ ਖ਼ਤਰਾ ਬਣ ਗਿਆ ਤਾਂ ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਲਈ ਭਿਆਨਕ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲੇ ਹੰਝੂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਏ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਰੁਦਰਾਕਸ਼ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰ ਲਿਆ।ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਨੂੰ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ੰਕਰ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਮਾਲਾ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਕਲਾਵਾ, ਕਵਚ, ਮੁਕੁਟ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਈ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਿਵ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਵਿੱਚ ਰੁਦਰਾਕਸ਼ ਦਾ ਮਹੱਤਵ
ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਵਿਚ ਇਸ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਹੱਤਵ ਹੈ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਸ਼ਿਵ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਵਿਚ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਮਾਲਾ ਨਾਲ ਜਾਪ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਪੌਦਾ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹਿਮਾਲੀਅਨ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ 6000 ਤੋਂ 9000 ਫੁੱਟ ਦੀ ਉਚਾਈ 'ਤੇ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਭਾਰਤ ਸਮੇਤ ਨੇਪਾਲ ਦੇ ਉੱਚੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਭਰਪੂਰ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ, ਰੁਦਰਾਕਸ਼ ਉੱਤਰਾਖੰਡ, ਅਰੁਣਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਅਸਾਮ ਵਰਗੇ ਹਿਮਾਲੀਅਨ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਰੁਦਰਾਕਸ਼ ਦੇ ਪੌਦੇ ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮੈਸੂਰ, ਨੀਲਗਿਰੀ ਅਤੇ ਕਰਨਾਟਕ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਰੁਦਰਾਕਸ਼ ਨੇਪਾਲ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ
ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ, ਨੇਪਾਲ ਅਤੇ ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਰੁਦਰਾਕਸ਼ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਰੋਤ ਹਨ। ਨੇਪਾਲ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਰੁਦਰਾਕਸ਼ ਆਕਾਰ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਦਾ ਰੁਦਰਾਕਸ਼ ਛੋਟਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਰੁਦਰਾਕਸ਼ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਠੰਢੇ ਮੌਸਮ ਦਾ ਇੱਕ ਪੌਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਠੰਢੇ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਵੱਧ ਉੱਗਦਾ ਹੈ। ਉੱਚ ਤਾਪਮਾਨ ਵਿੱਚ ਇਹ ਇੱਕ ਛਾਂਦਾਰ ਜਗ੍ਹਾ ਵਿੱਚ ਉਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਦਾਬਹਾਰ ਰੁੱਖ ਹੈ, ਜੋ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਿਕਸਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਬੂਟਾ 3-4 ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਫਲ ਦੇਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਰੁਦਰਾਕਸ਼ ਬਾਰੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਵਿਸ਼ਵਾਸ
ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ 108 ਮੂੰਹ ਵਾਲੇ ਰੁਦਰਾਕਸ਼ ਹੁੰਦੇ ਸਨ ਪਰ ਅੱਜ ਇਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਤੋਂ 21 ਰੇਖਾਵਾਂ ਯਾਨੀ ਚਿਹਰੇ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਨੇਪਾਲ ਵਿੱਚ 27 ਤੱਕ ਮੁੱਖੀ ਰੁਦਰਾਕਸ਼ ਪਾਏ ਗਏ ਹਨ। ਰੁਦਰਾਕਸ਼ ਦਾ ਮਾਪ ਮਿਲੀਮੀਟਰ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਰੁਦਰਾਕਸ਼ 5 ਤੋਂ 25 ਮਿਲੀਮੀਟਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਨੇਪਾਲ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਰੁਦਰਾਕਸ਼ 20 ਤੋਂ 35 ਮਿਲੀਮੀਟਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। 14 ਮੁੱਖੀ ਰੁਦਰਾਕਸ਼ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਰੁਦਰਾਕਸ਼ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿ ਇੱਕ ਮੁੱਖੀ ਰੁਦਰਾਕਸ਼ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਦੁਰਲੱਭ, ਸ਼ੁੱਧ ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਰੁਦਰਾਕਸ਼ ਔਸ਼ਧੀ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ
ਰੁਦਰਾਕਸ਼ ਆਪਣੀ ਬ੍ਰਹਮਤਾ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਔਸ਼ਧੀ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਮਾਲਾ ਪਹਿਨਣ ਨਾਲ ਬੁਰੀਆਂ ਆਤਮਾਵਾਂ ਅਤੇ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਵਿਚਾਰ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੀ ਮਾਲਾ ਗਲੇ ਵਿਚ ਪਾਉਣ ਨਾਲ ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ ਭਾਵ ਹਾਈ ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ ਕੰਟਰੋਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਰੁਦਰਾਕਸ਼ ਤੋਂ ਕੱਢਿਆ ਗਿਆ ਤੇਲ ਦਾਗ, ਚੰਬਲ ਅਤੇ ਮੁਹਾਸੇ ਤੋਂ ਰਾਹਤ ਦਿਵਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਬ੍ਰੌਨਕਸੀਅਲ ਅਸਥਮਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਰਾਹਤ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।