ਕੀ ਤੁਹਾਡਾ ਦਿਲ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬੁੱਢਾ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ? ਜਾਣੋ ਕਿਵੇਂ ਤੁਹਾਡੀ ਧੜਕਣ ਦੀ ਰਫ਼ਤਾਰ ਖੋਲ੍ਹਦੀ ਹੈ ਸਿਹਤ ਦੇ ਰਾਜ਼

ਲਾਈਫਸਟਾਈਲ ਡੈਸਕ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ: ਅਸੀਂ ਅਕਸਰ ਆਪਣੇ ਦਿਲ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਇੱਕ ਘੜੀ ਨਾਲ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਜੋ ਬਿਨਾਂ ਰੁਕੇ ਧੜਕਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਕਦੇ ਆਪਣੀ ਇਸ ਅੰਦਰੂਨੀ ਘੜੀ ਦੀ ਰਫ਼ਤਾਰ ਵੱਲ ਗੌਰ ਕੀਤਾ ਹੈ?

ਮੈਡੀਕਲ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਆਰਾਮ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ (Resting Heart Rate ਜਾਂ RHR) ਦਿਲ ਦਾ ਇੱਕ ਮਿੰਟ ਵਿੱਚ 60 ਤੋਂ 100 ਵਾਰ ਧੜਕਣਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ "ਨਾਰਮਲ" ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਸੱਚਾਈ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਹਰ 'ਨਾਰਮਲ' ਅੰਕੜਾ ਤੁਹਾਡੀ ਚੰਗੀ ਸਿਹਤ ਦੀ ਗਾਰੰਟੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਇੱਕ ਮਿੰਟ ਵਿੱਚ 60 ਵਾਰ ਅਤੇ 90 ਵਾਰ ਧੜਕਣ ਵਾਲੇ ਦਿਲ ਦੀ ਸਿਹਤ ਵਿਚਕਾਰ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਅੰਤਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਆਓ, ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਦੇ ਅਪੋਲੋ ਹਸਪਤਾਲ ਦੇ ਨਿਊਰੋਲੋਜਿਸਟ ਡਾ. ਸੁਧੀਰ ਕੁਮਾਰ ਤੋਂ ਆਸਾਨ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਸਮਝਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਤੁਹਾਡੀ ਧੜਕਣ ਦੀ ਰਫ਼ਤਾਰ ਕਿਵੇਂ ਤੁਹਾਡੇ ਲੰਬੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਰਾਜ਼ ਖੋਲ੍ਹਦੀ ਹੈ।

'ਨਾਰਮਲ' ਦਿਖਣ ਵਾਲੇ ਅੰਕੜੇ ਦਾ ਧੋਖਾ

ਕਈ ਵੱਡੀਆਂ ਖੋਜਾਂ ਇਸ ਗੱਲ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਭਾਵੇਂ ਤੁਹਾਡੀ ਧੜਕਣ 60-100 ਦੇ 'ਨਾਰਮਲ' ਦਾਇਰੇ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਅੰਕੜਾ ਉੱਪਰ ਵੱਲ ਵਧਦਾ ਹੈ, ਉਵੇਂ-ਉਵੇਂ ਇਨਸਾਨ ਦੀ ਉਮਰ ਘਟਣ ਦਾ ਜੋਖਮ ਵੀ ਵਧਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।

ਜੇਕਰ ਤੁਹਾਡੀ ਦਿਲ ਦੀ ਧੜਕਣ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ 10 ਬੀਟਸ ਪ੍ਰਤੀ ਮਿੰਟ ਦਾ ਵਾਧਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਦਿਲ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਗੰਭੀਰ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਕਾਫੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਇਨਸਾਨ ਦਾ ਦਿਲ ਆਰਾਮ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ 90 ਵਾਰ ਧੜਕ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਉਹ 60 ਵਾਰ ਧੜਕਣ ਵਾਲੇ ਦਿਲ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਤਣਾਅ ਝੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਕਰੋੜਾਂ ਵਾਧੂ ਧੜਕਣਾਂ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਨਸਾਂ ਅਤੇ ਧਮਨੀਆਂ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਵਜ੍ਹਾ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਕਿਉਂ ਇੱਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ਦਿਲ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੈ 'ਹੌਲੀ ਧੜਕਣ'?

ਆਰਾਮ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੁਹਾਡੇ ਦਿਲ ਦੀ ਹੌਲੀ ਧੜਕਣ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਸਬੂਤ ਹੈ ਕਿ ਤੁਹਾਡੇ ਸਰੀਰ ਦਾ ਸਿਸਟਮ ਕਿੰਨੀ ਬਿਹਤਰੀਨ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ:

ਮਜ਼ਬੂਤ ਫਿਟਨੈੱਸ: ਇੱਕ ਸਿਹਤਮੰਦ ਅਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਦਿਲ ਨੂੰ ਪੂਰੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਖ਼ੂਨ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਲਈ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮਿਹਨਤ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਪੈਂਦੀ। ਉਹ ਘੱਟ ਧੜਕਣਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਖ਼ੂਨ ਪੰਪ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਤਣਾਅ ਤੋਂ ਆਜ਼ਾਦੀ: ਹੌਲੀ ਧੜਕਣ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਤੁਹਾਡਾ ਸਰੀਰ ਸ਼ਾਂਤ ਅਤੇ ਆਰਾਮ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਹੀ, ਲਗਾਤਾਰ ਤੇਜ਼ ਧੜਕਣ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਸਰੀਰ ਹਰ ਵਕਤ ਕਿਸੇ 'ਖ਼ਤਰੇ' ਨਾਲ ਲੜਨ ਦੇ ਤਣਾਅ ਵਿੱਚ ਫਸਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਨਸਾਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ: ਜਦੋਂ ਦਿਲ ਹੌਲੀ ਅਤੇ ਸਥਿਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਧੜਕਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਖ਼ੂਨ ਦਾ ਬਹਾਅ ਵੀ ਸ਼ਾਂਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਖ਼ੂਨ ਦੀਆਂ ਨਲੀਆਂ ਦੀਆਂ ਨਾਜ਼ੁਕ ਅੰਦਰੂਨੀ ਪਰਤਾਂ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਦਾ।

ਹਰ ਹੌਲੀ ਧੜਕਣ ਚੰਗੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ

ਆਪਣੇ ਦਿਲ ਦੀ ਧੜਕਣ ਨੂੰ ਘੱਟ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਸ ਬਾਰੀਕ ਅੰਤਰ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ:

ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਲਈ: ਜੋ ਲੋਕ ਰੋਜ਼ ਦੌੜਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਐਥਲੀਟ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦਾ RHR 45-50 ਤੱਕ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਫਿਟਨੈੱਸ ਦਾ ਸਬੂਤ ਹੈ।

ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਲਈ: ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਕੋਈ ਕਸਰਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਅਤੇ ਦਿਨ ਭਰ ਬੈਠੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋ, ਫਿਰ ਵੀ ਤੁਹਾਡਾ RHR 45 ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਖ਼ਤਰੇ ਦੀ ਘੰਟੀ ਹੈ। ਇਹ 'ਹਾਰਟ ਬਲਾਕ' ਵਰਗੀ ਕਿਸੇ ਬਿਮਾਰੀ ਦਾ ਇਸ਼ਾਰਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਗੋਲਡਨ ਰੂਲ: ਜੇਕਰ ਧੜਕਣ ਘੱਟ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਤੁਹਾਨੂੰ ਚੱਕਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਤੁਰੰਤ ਡਾਕਟਰ ਨੂੰ ਮਿਲੋ। ਪਰ ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਫਿੱਟ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਇਹ ਹੌਲੀ ਧੜਕਣ ਤੁਹਾਡੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਹੈ।

ਦਿਲ ਨੂੰ ਸੁਪਰ-ਫਿੱਟ ਬਣਾਉਣ ਦੇ 4 ਤਰੀਕੇ

ਡਾਕਟਰ ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ, ਤੁਸੀਂ ਇਹਨਾਂ ਵਿਗਿਆਨਕ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਦਿਲ ਦੀ ਸਿਹਤ ਸੁਧਾਰ ਸਕਦੇ ਹੋ:

ਲਗਾਤਾਰ ਕਸਰਤ: ਹਲਕੀ ਦੌੜ, ਸਾਈਕਲ ਚਲਾਉਣਾ ਜਾਂ ਤੇਜ਼ ਪੈਦਲ ਚੱਲਣਾ ਦਿਲ ਨੂੰ ਅੰਦਰੋਂ ਮਜ਼ਬੂਤ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਕਾਰਗਰ ਤਰੀਕਾ ਹੈ।

ਗੂੜ੍ਹੀ ਨੀਂਦ ਲਓ: ਨੀਂਦ ਦੌਰਾਨ ਤੁਹਾਡਾ ਦਿਲ ਖ਼ੁਦ ਦੀ ਮੁਰੰਮਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਖ਼ਰਾਬ ਨੀਂਦ ਨਾਲ ਰਾਤ ਦੇ ਸਮੇਂ ਧੜਕਣ ਬਿਨਾਂ ਵਜ੍ਹਾ ਤੇਜ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਡੂੰਘੇ ਸਾਹ ਲਓ: ਸਰੀਰ ਦੇ ਸਟ੍ਰੈੱਸ ਸਿਸਟਮ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਨ ਲਈ ਧਿਆਨ (Meditation) ਲਗਾਓ ਅਤੇ ਡੂੰਘੇ ਸਾਹ ਲੈਣ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕਰੋ।

ਬਿਮਾਰੀਆਂ 'ਤੇ ਲਗਾਮ: ਕਈ ਵਾਰ ਥਾਇਰਾਇਡ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਅਤੇ ਹਾਈ ਬਲੱਡ ਸ਼ੂਗਰ ਚੋਰੀ-ਛਿਪੇ ਤੁਹਾਡੇ ਦਿਲ ਦੀ ਧੜਕਣ ਵਧਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਅਤੇ ਕੰਟਰੋਲ ਬੇਹੱਦ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।