ਜੋੜਾਂ ਦੇ ਦਰਦ ਦੀ ਅਸਲੀ ਵਜ੍ਹਾ ਤੁਹਾਡੇ ਮਸੂੜੇ ਤਾਂ ਨਹੀਂ? ਡਾਕਟਰ ਬੋਲੇ- ਪਾਇਰੀਆ ਦੁੱਗਣਾ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਗਠੀਏ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ

ਲਾਈਫਸਟਾਈਲ ਡੈਸਕ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ : ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਦੰਦਾਂ ਤੇ ਮਸੂੜਿਆਂ ਦੀ ਸਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸਫਾਈ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਹੋ ਤਾਂ ਇਸ ਨਾਲ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਸਮੱਸਿਆ ਸਿਰਫ਼ ਮੂੰਹ ਤਕ ਸੀਮਤ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਇਨਫੈਕਸ਼ਨ (ਸੰਕਰਮਣ) ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਦੇ ਹੋਰ ਹਿੱਸੇ ਵੀ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਣਗੇ। ਪਾਇਰੀਆ ਮੂੰਹ 'ਚ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਰੋਗਾਂ 'ਚੋਂ ਇਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰੋਗ ਹੈ।

ਸਾਲ 2021 'ਚ ਹੋਈ ਇਕ ਖੋਜ ਵਿਚ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਕਿ ਭਾਰਤ ਵਿਚ 51 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਲੋਕ ਹਲਕੇ, 26 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਦਰਮਿਆਨੇ ਤੇ 19 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਲੋਕ ਪਾਇਰੀਆ ਦੇ ਗੰਭੀਰ ਲੱਛਣਾਂ ਤੋਂ ਪੀੜਤ ਹਨ। ਪਾਇਰੀਆ ਕੀਟਾਣੂਆਂ ਕਾਰਨ ਮਸੂੜਿਆਂ 'ਚ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਇਕ ਗੰਭੀਰ ਕਿਸਮ ਦਾ ਇਨਫੈਕਸ਼ਨ ਹੈ। ਬੈਕਟੀਰੀਆ ਦੰਦਾਂ ਅਤੇ ਮਸੂੜਿਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਪਲਾਕ ਜਮ੍ਹਾਂ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਪਨਪਦੇ ਹਨ।

ਡਾ. ਅਮਿਤ ਨਾਗਰ (MDS, FAMS, ਆਰਥੋਡੌਂਟਿਸਟ ਤੇ ਸਾਬਕਾ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ, KGMU, ਲਖਨਊ) ਮੁਤਾਬਕ, ਇਸ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਲੱਛਣਾਂ 'ਚ ਮਸੂੜਿਆਂ 'ਚ ਸੋਜ ਤੇ ਖੂਨ ਆਉਣਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ, ਸਾਹਾਂ 'ਚੋਂ ਲਗਾਤਾਰ ਬਦਬੂ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਦੰਦਾਂ ਨੂੰ ਸਹਾਰਾ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਹੱਡੀ ਗਲਣ ਲੱਗਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਦੰਦ ਹਿੱਲ ਕੇ ਡਿੱਗਣ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਹਾਲ ਹੀ 'ਚ ਹੋਈਆਂ ਕਈ ਖੋਜਾਂ ਵਿਚ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਰਾਇਮੇਟਾਇਡ ਆਰਥਰਾਈਟਿਸ ਦੇ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਇਰੀਆ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਲਗਪਗ ਦੁੱਗਣੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਯਾਨੀ ਪਾਇਰੀਆ ਅਤੇ ਗਠੀਏ ਵਿਚਕਾਰ ਇਕ ਡੂੰਘਾ ਸਬੰਧ ਹੈ।

ਪਾਇਰੀਆ ਹੋਣ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ

ਜੋ ਲੋਕ ਮੂੰਹ ਦੀ ਸਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸਫਾਈ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦੇ, ਡਾਇਬਿਟੀਜ਼ ਤੋਂ ਪੀੜਤ ਹਨ ਜਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿਗਰਟਨੋਸ਼ੀ ਦੀ ਆਦਤ ਹੈ, ਅਜਿਹੇ ਲੋਕਾਂ 'ਚ ਪਾਇਰੀਆ ਹੋਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਪਾਇਰੀਆ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਲੱਛਣ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦੇ। ਦੰਦਾਂ ਦੇ ਡਾਕਟਰ ਤੋਂ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ 'ਤੇ ਮੂੰਹ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਵਾਉਣ ਅਤੇ ਐਕਸ-ਰੇਅ ਆਦਿ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਟੇਜ 'ਤੇ ਇਸ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪਾਇਰੀਆ ਕਾਰਨ ਰਾਇਮੇਟਾਇਡ ਆਰਥਰਾਈਟਿਸ ਜਾਂ ਗਠੀਏ ਵਰਗੀਆਂ ਕਈ ਹੋਰ ਬੀਮਾਰੀਆਂ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਪਾਇਰੀਆ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਸਤਰਕਤਾ ਵਰਤਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਗਠੀਏ (ਆਰਥਰਾਈਟਿਸ) ਅਤੇ ਪਾਇਰੀਆ ਦਾ ਸਬੰਧ

ਰਾਇਮੇਟਾਇਡ ਆਰਥਰਾਈਟਿਸ ਇਕ ਅਜਿਹੀ ਆਟੋਇਮਿਊਨ ਬੀਮਾਰੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਸਰੀਰ ਦੇ ਇਕ ਜਾਂ ਇਕ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜੋੜਾਂ ਵਿੱਚ ਸੋਜ, ਦਰਦ ਅਤੇ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਵਿਗਾੜ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਟੋਇਮਿਊਨ ਰੋਗ ਵਿੱਚ ਸਰੀਰ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀ (Immune System) ਆਪਣੇ ਹੀ ਸਰੀਰ ਦੇ ਸਿਹਤਮੰਦ ਟਿਸ਼ੂਆਂ, ਸੈੱਲਾਂ ਅਤੇ ਅੰਗਾਂ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਲੱਗਦੀ ਹੈ। ਆਟੋਇਮਿਊਨ ਬਿਮਾਰੀ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਜੈਨੇਟਿਕ ਜਾਂ ਵਾਤਾਵਰਨ 'ਚ ਮੌਜੂਦ ਕਾਰਕ ਵੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਆਰਥਰਾਈਟਿਸ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਕਾਰਕ ਆਰ.ਐੱਚ (RH) ਫੈਕਟਰ ਅਤੇ ਐਂਟੀ-ਸੀਸੀਪੀ ਐਂਟੀਬਾਡੀ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਨ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖੋਜਾਂ ਤੋਂ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਪਾਇਰੀਆ ਕਾਰਨ 'ਪੀ ਜਿੰਜੀਵਾਲਿਸ' ਨਾਮਕ ਕੀਟਾਣੂ ਦੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮਾਤਰਾ ਨਾਲ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਸੀਸੀਪੀ ਐਂਟੀਬਾਡੀਜ਼ 'ਚ ਬਦਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਰਾਇਮੇਟਾਇਡ ਆਰਥਰਾਈਟਿਸ ਦੇ ਲੱਛਣ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਾਇਰੀਆ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਹੋਰ ਰਸਾਇਣ ਜਿਵੇਂ ਸਾਈਟੋਕਾਈਨਜ਼ ਅਤੇ ਇੰਟਰਲਿਊਕਿਨ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਗਠੀਏ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਵਾਧੇ ਦੇ ਕਾਰਕ ਹਨ।

ਜੋੜਾਂ ਦੇ ਦਰਦ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਕਾਰਨ ਬਣਦਾ ਹੈ ਪਾਇਰੀਆ

• ਪਾਇਰੀਆ ਦੇ ਕੀਟਾਣੂ ਖੂਨ ਦੇ ਰਸਤੇ ਸ਼ਰੀਰ ਦੇ ਹੋਰ ਹਿੱਸਿਆਂ ਜਿਵੇਂ ਜੋੜਾਂ ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
• ਇਹ ਬੈਕਟੀਰੀਆ ਜੋੜਾਂ ਦੇ ਤਰਲ ਪਦਾਰਥ (Synovial Fluid) ਜਾਂ ਜੋੜਾਂ ਦੀ ਝਿੱਲੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸ਼ਰੀਰ ਦਾ ਇਮਿਊਨ ਸਿਸਟਮ ਉਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦਰਦ ਤੇ ਸੋਜ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
• ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਗਠੀਆ ਹੈ ਤਾਂ ਪਾਇਰੀਆ ਕਾਰਨ ਸਥਿਤੀ ਹੋਰ ਗੰਭੀਰ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਪਾਇਰੀਆ ਦੇ ਕੀਟਾਣੂ ਜੋੜਾਂ ਦੀ ਹੱਡੀ ਅਤੇ ਕਾਰਟੀਲੇਜ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੇ ਹਨ।
• ਗਠੀਏ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਲੱਛਣ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੰਦਾਂ ਦੇ ਡਾਕਟਰ ਤੋਂ ਮੂੰਹ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਵਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਆਰਥਰਾਈਟਿਸ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਜਾਣੋ ਬਚਾਅ ਦੇ ਕੁਝ ਜ਼ਰੂਰੀ ਉਪਾਅ

• ਨਿਯਮਿਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦੰਦਾਂ ਦੇ ਡਾਕਟਰ ਤੋਂ ਜਾਂਚ ਕਰਵਾਓ। ਸਕੇਲਿੰਗ ਅਤੇ ਰੂਟ ਪਲਾਨਿੰਗ (Deep Scaling) ਵਰਗੇ ਉਪਾਅ ਕੀਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।
• ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਦੋ ਵਾਰ ਬੁਰਸ਼ ਕਰੋ ਅਤੇ ਫਲਾਸ (Floss) ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰੋ। ਫਲਾਸ ਦੰਦਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਫਸੇ ਭੋਜਨ ਦੇ ਕਣਾਂ ਨੂੰ ਕੱਢਣ ਵਿੱਚ ਕਾਰਗਰ ਹੈ।
• ਗੰਭੀਰ ਪਾਇਰੀਆ ਵਿੱਚ ਸੰਕਰਮਿਤ ਦੰਦ ਨੂੰ ਕਢਵਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਨਾਲ ਮਸੂੜਿਆਂ ਦਾ ਇਨਫੈਕਸ਼ਨ ਵੀ ਘੱਟ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।