ਅਨੋਖਾ ਇਤਿਹਾਸ: ਭਾਰਤੀ ਰਸੋਈ ਦੀ ਜਾਨ 'ਆਲੂ' ਅਸਲ 'ਚ ਹੈ 'ਵਿਦੇਸ਼ੀ'! ਜਾਣੋ ਪੇਰੂ ਦੀਆਂ ਪਹਾੜੀਆਂ ਤੋਂ ਭਾਰਤ ਤਕ ਦਾ 7,000 ਸਾਲ ਪੁਰਾਣਾ ਸਫ਼ਰ

ਲਾਈਫਸਟਾਈਲ ਡੈਸਕ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ: ਭਾਰਤ ਦੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਅਤੇ ਚਟਪਟੇ ਸਟ੍ਰੀਟ ਫੂਡ ਦੀ ਗੱਲ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਆਲੂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਅਜਿਹਾ ਹੋ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਮੁੰਬਈ ਦਾ 'ਵੜਾ ਪਾਓ' ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਦਿੱਲੀ ਦੀ ਗਰਮਾ-ਗਰਮ 'ਆਲੂ ਟਿੱਕੀ', ਇਹ ਸਧਾਰਨ ਜਿਹੀ ਦਿੱਖ ਵਾਲੀ ਸਬਜ਼ੀ ਸਾਡੀ ਭੋਜਨ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਦਾ ਅਹਿਮ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਜਾਣਦੇ ਹੋ ਕਿ ਸਾਡੇ ਦੇਸੀ ਮਸਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਰਚ-ਮਿਚ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਇਹ ਆਲੂ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਧਰਤੀ ਦੀ ਦੇਣ ਹੈ?

'ਇੰਡੀਅਨ ਪੋਟੈਟੋ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ' ਅਨੁਸਾਰ ਆਲੂ ਦੀ ਖੇਤੀ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ 7,000 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਪੁਰਾਣਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਪੇਰੂ ਦੀਆਂ 'ਐਂਡੀਜ਼' ਪਹਾੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ। ਆਓ, ਇਸ ਲੇਖ ਰਾਹੀਂ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਇਹ ਸੁਆਦੀ ਸਬਜ਼ੀ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦਾ ਸਫ਼ਰ ਤੈਅ ਕਰਕੇ ਸਾਡੇ ਭਾਰਤੀ ਪਕਵਾਨਾਂ ਦੀ ਜਾਨ ਕਿਵੇਂ ਬਣ ਗਈ।

ਪੇਰੂ ਦੇ ਉੱਚੇ ਪਹਾੜਾਂ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਸੀ ਆਲੂ ਦੀ ਇਹ ਕਹਾਣੀ

ਆਲੂ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਦੱਖਣੀ ਪੇਰੂ ਦੇ ਉੱਚੇ ਪਹਾੜੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉੱਥੋਂ ਦੇ ਮੂਲ ਨਿਵਾਸੀਆਂ ਨੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਜੰਗਲੀ ਆਲੂ ਉਗਾਉਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਖ਼ਰਾਬ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਅਨੋਖਾ ਤਰੀਕਾ ਲੱਭਿਆ ਸੀ—ਉਹ ਆਲੂ ਨੂੰ ਫ੍ਰੀਜ਼-ਡ੍ਰਾਈ (Freeze-dry) ਕਰਕੇ "ਚੂਨੋ" (Chuño) ਬਣਾਉਂਦੇ ਸਨ। ਸਾਲ 1430 ਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ, ਇੰਕਾ ਸਾਮਰਾਜ ਲਈ ਆਲੂ ਜੀਵਨਦਾਇਕ ਭੋਜਨ ਬਣ ਚੁੱਕਾ ਸੀ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਅਤੇ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦਾ ਅਟੁੱਟ ਹਿੱਸਾ ਸੀ।

ਸਾਲ 1532 ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਸਪੇਨ ਨੇ ਇੰਕਾ ਸਾਮਰਾਜ 'ਤੇ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਆਲੂ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਯੂਰਪ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ। ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਯੂਰਪੀ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਸ਼ੱਕ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਦੇਖਿਆ, ਪਰ ਇਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਉੱਗ ਸਕਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਪੌਸ਼ਟਿਕਤਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਇਸ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਭਰੋਸਾ ਜਿੱਤ ਲਿਆ। 16ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਇਹ ਯੂਰਪ ਦਾ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਭੋਜਨ ਬਣ ਗਿਆ ਅਤੇ ਕਾਲ ਵਰਗੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਘੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਆਹਾਰ ਸਾਬਤ ਹੋਇਆ।

ਗੋਆ ਦੇ ਰਸਤੇ ਭਾਰਤ ਪਹੁੰਚਿਆ ਸੀ ਆਲੂ

17ਵੀਂ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਵਿੱਚ ਪੁਰਤਗਾਲੀ ਵਪਾਰੀਆਂ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਤੱਟ ਅਤੇ ਗੋਆ ਰਾਹੀਂ ਆਲੂ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਨਾਲ ਜਾਣੂ ਕਰਵਾਇਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਇਸ ਦੀਆਂ ਖ਼ੂਬੀਆਂ ਨੂੰ ਬਾਰੀਕੀ ਨਾਲ ਸਮਝਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਸੀ ਕਿ ਆਲੂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜਲਵਾਯੂ ਅਤੇ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਉੱਗ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਵੀ ਬਹੁਤ ਚੰਗੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਮੈਦਾਨਾਂ ਅਤੇ ਪਹਾੜੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਨੂੰ ਉਗਾਉਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ। ਜਲਦੀ ਹੀ, ਇਹ ਪਿੰਡਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ, ਦੋਵਾਂ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਮਿਲਣ ਲੱਗਾ।

ਕਿਵੇਂ ਬਣਿਆ ਸਟ੍ਰੀਟ ਫੂਡ ਦਾ 'ਰਾਜਾ'?

ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹੀ ਆਲੂ ਸਾਡੇ ਸਟ੍ਰੀਟ ਫੂਡ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬਣ ਗਿਆ। ਆਲੂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਖ਼ੂਬੀ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਮਸਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਖ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਇਹ ਪਾਣੀ-ਪੁਰੀ ਅਤੇ ਆਲੂ ਚਾਟ ਵਰਗੇ ਪਕਵਾਨਾਂ ਲਈ ਬਿਲਕੁਲ ਸਹੀ ਹੈ। ਸਟ੍ਰੀਟ ਵਿਕਰੇਤਾ (Vendors) ਇਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸਹੂਲਤ ਅਨੁਸਾਰ ਉਬਾਲਦੇ, ਤਲਦੇ, ਮੈਸ਼ ਕਰਦੇ ਜਾਂ ਸਟੱਫ (ਭਰਦੇ) ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਹਰ ਕਿਸੇ ਦੇ ਸਵਾਦ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਡਿਸ਼ ਤਿਆਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਸਵਾਦ ਦਾ ਬਿਹਤਰੀਨ ਖ਼ਜ਼ਾਨਾ

ਆਲੂ ਸਿਰਫ਼ ਸਵਾਦ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਸਿਹਤ ਵੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ: ਇਸ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਕਾਰਬੋਹਾਈਡ੍ਰੇਟ ਸਾਨੂੰ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਊਰਜਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਡਾਇਟਰੀ ਫਾਈਬਰ, ਵਿਟਾਮਿਨ-ਸੀ, ਵਿਟਾਮਿਨ-ਬੀ6 ਅਤੇ ਪੋਟਾਸ਼ੀਅਮ ਦਾ ਵੀ ਬਿਹਤਰੀਨ ਸਰੋਤ ਹੈ।

ਜਦੋਂ ਇਸ ਆਲੂ ਨੂੰ ਸਟ੍ਰੀਟ ਫੂਡ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਛੋਲੇ, ਦਹੀ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਚਟਨੀਆਂ ਨਾਲ ਪਰੋਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਾਡੀ ਪਲੇਟ ਵਿੱਚ ਸਵਾਦ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਵਾਧੂ ਪ੍ਰੋਟੀਨ, ਪ੍ਰੋਬਾਇਓਟਿਕਸ ਅਤੇ ਵਿਟਾਮਿਨ ਵੀ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਆਲੂ ਨੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਸਮਾਜਿਕ-ਆਰਥਿਕ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ਹਿਰੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਸਸਤਾ ਅਤੇ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਉਪਲਬਧ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਭੋਜਨ ਬਣ ਗਿਆ। ਉੱਤਰ ਦੀ ਮਸਾਲੇਦਾਰ ਟਿੱਕੀ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਕ੍ਰਿਸਪੀ ਵੜੇ ਤੱਕ, ਇਸ ਇੱਕ ਸਬਜ਼ੀ ਨੇ ਪੂਰੇ ਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦੀਆਂ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਜੋੜ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।

ਇਸ ਲਈ, ਅਗਲੀ ਵਾਰ ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਕਿਸੇ ਨੁੱਕੜ 'ਤੇ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੀ ਪਸੰਦੀਦਾ ਆਲੂ ਚਾਟ ਜਾਂ ਵੜਾ ਪਾਓ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲਓ, ਤਾਂ ਯਾਦ ਰੱਖੋ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਸਨੈਕ ਨਹੀਂ ਖਾ ਰਹੇ, ਸਗੋਂ ਤੁਸੀਂ ਉਸ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਸਵਾਦ ਚੱਖ ਰਹੇ ਹੋ, ਜਿਸ ਨੇ ਮਹਾਂਦੀਪਾਂ ਦਾ ਸਫ਼ਰ ਤੈਅ ਕਰਕੇ ਤੁਹਾਡੀ ਪਲੇਟ ਤੱਕ ਦਾ ਰਸਤਾ ਬਣਾਇਆ ਹੈ।