ਜਾਣੋ ਤੁਹਾਡੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਲੱਗਿਆ 'ਆਟੋਮੈਟਿਕ AC' ਭਿਆਨਕ ਗਰਮੀ 'ਚ ਕਿਵੇਂ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਤੁਹਾਨੂੰ ਠੰਢਾ?

ਲਾਈਫਸਟਾਈਲ ਡੈਸਕ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ: ਅਕਸਰ ਚਿਲਚਿਲਾਉਂਦੀ ਧੁੱਪ ਵਿੱਚ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਦੇ ਸਮੇਂ ਕਈ ਲੋਕ ਇਹੀ ਸੋਚਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਾਡਾ ਸਰੀਰ ਇਸ ਭਿਆਨਕ ਗਰਮੀ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਅੰਦਰ ਹੀ ਅੰਦਰ ਕਿਵੇਂ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਵਾਲ ਦਾ ਜਵਾਬ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਡਾਕਟਰ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਅਸਲ ਵਿੱਚ, ਕੁਦਰਤ ਨੇ ਸਾਡੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇੱਕ ਆਟੋਮੈਟਿਕ 'ਏਸੀ' ਫਿੱਟ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਨੂੰ ਬਾਹਰ ਦੀ ਤਪਸ਼ ਤੋਂ ਬਚਾਉਂਦਾ ਹੈ।

ਪਰ ਕੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਬਾਹਰ ਦਾ ਤਾਪਮਾਨ ਇੰਨਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਵੱਧ ਜਾਵੇ ਕਿ ਸਰੀਰ ਦਾ ਇਹ ਕੂਲਿੰਗ ਸਿਸਟਮ ਵੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਵਾਬ ਦੇ ਦੇਵੇ? ਆਓ ਗੁਰੂਗ੍ਰਾਮ ਵਿੱਚ ਇੰਟਰਨਲ ਮੈਡੀਸਨ ਦੇ ਸੀਨੀਅਰ ਕੰਸਲਟੈਂਟ ਡਾਕਟਰ ਪੰਕਜ ਖਟਾਣਾ ਤੋਂ ਸੌਖੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਸਮਝਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਭਿਆਨਕ ਗਰਮੀ ਸਾਡੇ ਸਰੀਰ 'ਤੇ ਕੀ ਅਸਰ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਖੁਦ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖ ਸਕਦੇ ਹਾਂ।

ਸਰੀਰ ਦਾ ਆਪਣਾ ਇਨ-ਬਿਲਟ ਕੂਲਿੰਗ ਸਿਸਟਮ

ਡਾਕਟਰ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਾਡੇ ਸਰੀਰ ਦਾ ਆਮ ਤਾਪਮਾਨ ਲਗਪਗ 37°C ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਸਥਿਰ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਲਈ ਸਰੀਰ ਇੱਕ ਖਾਸ ਕੁਦਰਤੀ ਸਿਸਟਮ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ 'ਥਰਮੋਰੈਗੂਲੇਸ਼ਨ' ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਬਾਹਰ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਗਰਮੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਾਡਾ ਦਿਮਾਗ ਚਮੜੀ ਦੇ ਕੋਲ ਮੌਜੂਦ ਖੂਨ ਦੀਆਂ ਨਸਾਂ ਨੂੰ ਫੈਲਣ ਦਾ ਸਿਗਨਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਸਰੀਰ ਦੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਗਰਮੀ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਸਕੇ।

ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਸਾਡੇ ਪਸੀਨੇ ਵਾਲੇ ਗਲੈਂਡਸ (Glands) ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਐਕਟਿਵ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਚਮੜੀ ਤੋਂ ਪਸੀਨਾ ਭਾਪ ਬਣ ਕੇ ਉੱਡਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਾਨੂੰ ਠੰਢਕ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਜੇਕਰ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਨਮੀ (Humidity) ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਪਸੀਨਾ ਜਲਦੀ ਨਹੀਂ ਸੁੱਕਦਾ। ਅਜਿਹੇ ਵਿੱਚ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਖੁਦ ਨੂੰ ਠੰਢਾ ਰੱਖਣ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਮਸ਼ੱਕਤ ਕਰਨੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ।

ਜਦੋਂ ਸਰੀਰ ਦਾ ਸਿਸਟਮ ਓਵਰਲੋਡ ਹੋ ਜਾਂਦੈ

ਲਗਾਤਾਰ ਤੇਜ਼ ਗਰਮੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚੋਂ ਪਸੀਨੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਲਾਈਟਸ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦੀ ਭਾਰੀ ਕਮੀ ਹੋਣ 'ਤੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਅਚਾਨਕ ਥਕਾਵਟ, ਚੱਕਰ ਆਉਣਾ, ਤੇਜ਼ ਸਿਰਦਰਦ, ਮਾਸਪੇਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ ਖਿਚਾਅ ਅਤੇ ਉਲਟੀ ਵਰਗਾ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ 'ਹੀਟ ਐਗਜ਼ੌਸਟਸ਼ਨ' (Heat Exhaustion) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਜੇਕਰ ਇਸ ਵੱਲ ਤੁਰੰਤ ਧਿਆਨ ਨਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਦਾ ਤਾਪਮਾਨ ਬੇਕਾਬੂ ਹੋ ਕੇ 40°C ਦੇ ਪਾਰ ਚਲਾ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਇਹ 'ਹੀਟਸਟ੍ਰੋਕ' ਯਾਨੀ ਲੂ ਦੀ ਜਾਨਲੇਵਾ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਮੈਡੀਕਲ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਹੈ, ਜੋ ਇਨਸਾਨ ਦੇ ਦਿਮਾਗ, ਦਿਲ ਅਤੇ ਕਿਡਨੀ ਵਰਗੇ ਬੇਹੱਦ ਅਹਿਮ ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰੀ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।

ਰਾਤ ਦੀ ਗਰਮੀ ਵੀ ਹੈ ਇੱਕ 'ਸਾਈਲੈਂਟ ਕਿਲਰ'

ਹੀਟਵੇਵ ਇਸ ਲਈ ਵੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਆਰਾਮ ਕਰਨ ਅਤੇ ਰਿਕਵਰ ਹੋਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀ। ਕਈ ਵਾਰ ਰਾਤ ਨੂੰ ਵੀ ਤਾਪਮਾਨ ਘੱਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਦਾ ਸਟ੍ਰੈੱਸ ਲੈਵਲ ਲਗਾਤਾਰ ਵਧਦਾ ਹੈ।

ਇਸ ਨਾਲ ਹਾਰਟ ਅਤੇ ਸਾਹ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਗੰਭੀਰ ਦਿੱਕਤਾਂ ਹੋਣ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਛੋਟੇ ਬੱਚੇ, ਬਜ਼ੁਰਗ, ਬਾਹਰ ਧੁੱਪ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਅਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਕਿਸੇ ਬਿਮਾਰੀ ਨਾਲ ਜੂਝ ਰਹੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਾਵਧਾਨੀ ਵਰਤਣ ਦੀ ਸਖ਼ਤ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਭਿਆਨਕ ਗਰਮੀ ਵਿੱਚ ਖੁਦ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਰੱਖੀਏ ਕੂਲ ਅਤੇ ਸੇਫ?

ਖੁਦ ਨੂੰ ਹਾਈਡ੍ਰੇਟਿਡ ਰੱਖੋ: ਪਿਆਸ ਨਾ ਲੱਗਣ 'ਤੇ ਵੀ ਥੋੜ੍ਹੀ-ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ ਸਾਦਾ ਪਾਣੀ, ਨਿੰਬੂ ਪਾਣੀ, ਨਾਰੀਅਲ ਪਾਣੀ ਜਾਂ ਲੱਸੀ ਪੀਂਦੇ ਰਹੋ।

ਸਹੀ ਕੱਪੜਿਆਂ ਦੀ ਚੋਣ: ਹਮੇਸ਼ਾ ਢਿੱਲੇ, ਹਲਕੇ ਰੰਗ ਦੇ ਅਤੇ ਆਰਾਮਦਾਇਕ ਸੂਤੀ (Cotton) ਕੱਪੜੇ ਹੀ ਪਹਿਨੋ।

ਧੁੱਪ ਤੋਂ ਬਚੋ: ਦੁਪਹਿਰ ਦੇ ਪੀਕ ਸਮੇਂ (ਜਦੋਂ ਧੁੱਪ ਸਭ ਤੋਂ ਤੇਜ਼ ਹੋਵੇ) ਬਾਹਰ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਚੋ। ਜੇਕਰ ਜਾਣਾ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਛਤਰੀ, ਸਨਗਲਾਸ ਜਾਂ ਟੋਪੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਜ਼ਰੂਰ ਕਰੋ।

ਠੰਢੀ ਜਗ੍ਹਾ 'ਤੇ ਰਹੋ: ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰੋ ਕਿ ਹਵਾਦਾਰ ਅਤੇ ਠੰਢੀਆਂ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਆਪਣਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਮਾਂ ਬਿਤਾਓ।