ਨਾ ਵੈਕਸੀਨ, ਨਾ ਕੋਈ ਦਵਾਈ! Ebola ਦੇ ਨਵੇਂ ਸਟ੍ਰੇਨ ਨੇ ਵਧਾਈ WHO ਦੀ ਟੈਨਸ਼ਨ, ਕੀ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਹੈ ਨਵੀਂ ਮਹਾਮਾਰੀ?
ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦੇ ਕੁਝ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਤੋਂ ਇੱਕ ਜਾਨਲੇਵਾ ਵਾਇਰਸ ਨੇ ਸਿਰ ਚੁੱਕ ਲਿਆ ਹੈ। ਹਾਲਾਤ ਇੰਨੇ ਗੰਭੀਰ ਹੋ ਗਏ ਹਨ ਕਿ ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਸੰਗਠਨ (WHO) ਨੂੰ ਇਸ ਨੂੰ "ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚਿੰਤਾ ਦੀ ਜਨਤਕ ਸਿਹਤ ਐਮਰਜੈਂਸੀ" ਐਲਾਨਣਾ ਪਿਆ ਹੈ।
Posted By Anuradha Bains
Publish Date: Mon, 18 May 2026 11:03 AM (IST)
Updated Date: Mon, 18 May 2026 11:06 AM (IST)
ਲਾਈਫਸਟਾਈਲ ਡੈਸਕ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ। ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦੇ ਕੁਝ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਤੋਂ ਇੱਕ ਜਾਨਲੇਵਾ ਵਾਇਰਸ ਨੇ ਸਿਰ ਚੁੱਕ ਲਿਆ ਹੈ। ਹਾਲਾਤ ਇੰਨੇ ਗੰਭੀਰ ਹੋ ਗਏ ਹਨ ਕਿ ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਸੰਗਠਨ (WHO) ਨੂੰ ਇਸ ਨੂੰ "ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚਿੰਤਾ ਦੀ ਜਨਤਕ ਸਿਹਤ ਐਮਰਜੈਂਸੀ" ਐਲਾਨਣਾ ਪਿਆ ਹੈ।
ਦਰਅਸਲ, ਡੈਮੋਕ੍ਰੇਟਿਕ ਰਿਪਬਲਿਕ ਆਫ਼ ਕਾਂਗੋ (DRC) ਅਤੇ ਯੂਗਾਂਡਾ ਵਿੱਚ ਇਬੋਲਾ ਦੇ ਨਵੇਂ ਮਾਮਲੇ ਬੜੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧ ਰਹੇ ਹਨ, ਪਰ ਕੀ ਇਹ ਵਾਇਰਸ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਸੰਸਾਰ ਪੱਧਰੀ ਮਹਾਮਾਰੀ ਬਣਨ ਵਾਲਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕੀ ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਇਸ ਦਾ ਕੋਈ ਪੱਕਾ ਇਲਾਜ ਮੌਜੂਦ ਹੈ? ਆਓ ਇਸ ਆਰਟੀਕਲ ਵਿੱਚ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਸਮਝਦੇ ਹਾਂ।
ਅਜੇ ਕਿਹੋ ਜਿਹੇ ਹਨ ਜ਼ਮੀਨੀ ਹਾਲਾਤ?
16 ਮਈ ਤੱਕ ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ 'ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਮਾਰੀਏ ਤਾਂ ਕਾਂਗੋ ਦੇ ਇਟੁਰੀ ਸੂਬੇ ਵਿੱਚ ਇਬੋਲਾ ਦੇ 246 ਸ਼ੱਕੀ ਮਾਮਲੇ ਮਿਲ ਚੁੱਕੇ ਹਨ ਅਤੇ 80 ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜਾਨ ਜਾਣ ਦਾ ਖ਼ਦਸ਼ਾ ਹੈ। ਬਿਮਾਰੀ ਹੁਣ ਸਿਰਫ਼ ਛੋਟੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਕਾਂਗੋ ਦੇ ਕਿੰਸ਼ਾਸਾ ਅਤੇ ਯੂਗਾਂਡਾ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਕੰਪਾਲਾ ਵਰਗੇ ਵੱਡੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਸ ਦੇ ਪੁਖ਼ਤਾ ਮਾਮਲੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।
ਹਾਲਾਂਕਿ, WHO ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਜਨਰਲ ਡਾ. ਟੇਡ੍ਰੋਸ ਐਡਨੌਮ ਗੇਬਰੇਅਸਸ ਨੇ ਥੋੜ੍ਹੀ ਰਾਹਤ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਅਜੇ ਇਹ ਸਥਿਤੀ 'ਮਹਾਮਾਰੀ' ਵਰਗੀ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਸਾਫ਼ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੇ ਮਿਲ ਕੇ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਹਾਲਾਤ ਵਿਗੜ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਡਰ ਹੈ ਇਲਾਜ ਦੀ ਕਮੀ
ਕਾਂਗੋ ਦੇ ਸਿਹਤ ਮੰਤਰੀ ਨੇ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਗੱਲ ਕਹੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਸਭ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਵਧਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਮੁਤਾਬਕ, ਇਸ ਵਾਰ ਇਬੋਲਾ ਦਾ ਜੋ ਸਟ੍ਰੇਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਬਿਮਾਰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਕੋਈ ਵੀ ਵੈਕਸੀਨ ਜਾਂ ਖ਼ਾਸ ਇਲਾਜ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਉਪਲਬਧ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਦਰ 50% ਤੱਕ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਦਰਅਸਲ, ਵਿਗਿਆਨ ਨੇ ਇਬੋਲਾ ਨਾਲ ਲੜਨ ਲਈ ਜੋ ਵੀ ਵੈਕਸੀਨ (ਜਿਵੇਂ Ervebo, Zabdeno) ਅਤੇ ਦਵਾਈਆਂ ਬਣਾਈਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਇਬੋਲਾ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ Zaire ਸਟ੍ਰੇਨ 'ਤੇ ਤਾਂ ਕੰਮ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਇਸ ਨਵੇਂ Bundibugyo ਸਟ੍ਰੇਨ ਦੇ ਅੱਗੇ ਬੇਅਸਰ ਹਨ। ਦਵਾਈਆਂ ਨਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਡਾਕਟਰ ਸਿਰਫ਼ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸਪੋਰਟਿਵ ਕੇਅਰ (ਸਹਾਇਕ ਦੇਖਭਾਲ) ਦੇ ਪਾ ਰਹੇ ਹਨ, ਯਾਨੀ ਮਰੀਜ਼ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਆਕਸੀਜਨ ਦੀ ਕਮੀ ਨਾ ਹੋਣ ਦੇਣਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ ਕੰਟਰੋਲ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣਾ।
ਕਿਵੇਂ ਫੈਲਦਾ ਹੈ ਇਹ ਵਾਇਰਸ?
ਇਬੋਲਾ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਹੈ ਜੋ ਇਨਸਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਆ ਗਈ ਹੈ। ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੁਝ ਖ਼ਾਸ ਕਿਸਮ ਦੇ ਚਮਗਿੱਦੜ ਇਸ ਵਾਇਰਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਲੈ ਕੇ ਚੱਲਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਇਨਸਾਨ ਸੰਕਰਮਿਤ ਜਾਨਵਰ ਦੇ ਖ਼ੂਨ ਜਾਂ ਸਰੀਰ ਦੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰਲ ਪਦਾਰਥ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਬਿਮਾਰੀ ਉਸ ਨੂੰ ਜਕੜ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।
ਇਨਸਾਨਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇਹ ਬਿਮਾਰੀ ਹਵਾ ਰਾਹੀਂ ਨਹੀਂ ਫੈਲਦੀ। ਇਹ ਉਦੋਂ ਹੀ ਫੈਲਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਤੰਦਰੁਸਤ ਵਿਅਕਤੀ ਕਿਸੇ ਇਬੋਲਾ ਮਰੀਜ਼ ਜਾਂ ਇਸ ਬਿਮਾਰੀ ਨਾਲ ਮਰੇ ਹੋਏ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਖ਼ੂਨ, ਮਲ, ਉਲਟੀ ਜਾਂ ਦੂਸ਼ਿਤ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਛੂਹ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਬਿਨਾਂ ਸੁਰੱਖਿਆ ਉਪਕਰਨਾਂ ਦੇ ਇਲਾਜ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਡਾਕਟਰ ਅਤੇ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਖ਼ਤਰੇ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਚੰਗੀ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਮਰੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਬਿਮਾਰੀ ਦੇ ਲੱਛਣ ਨਾ ਦਿਖਣ, ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਉਹ ਵਾਇਰਸ ਨਹੀਂ ਫੈਲਾ ਸਕਦਾ।
ਕਿਵੇਂ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਖੋਖਲਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਇਬੋਲਾ?
ਇਬੋਲਾ ਦਾ ਵਾਇਰਸ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਪਣਾ ਅਸਰ ਦਿਖਾਉਣ ਵਿੱਚ 2 ਤੋਂ 21 ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਸਮਾਂ ਲੈ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ ਬੁਖ਼ਾਰ, ਥਕਾਵਟ, ਸਿਰਦਰਦ ਅਤੇ ਗਲੇ ਵਿੱਚ ਦਰਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਲੱਛਣ ਬਿਲਕੁਲ ਮਲੇਰੀਆ ਜਾਂ ਟਾਈਫਾਈਡ ਵਰਗੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਡਾਕਟਰ ਵੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਧੋਖਾ ਖਾ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਬਿਮਾਰੀ ਪਕੜ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ।
ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਇਹ ਵਾਇਰਸ ਆਪਣਾ ਅਸਲੀ ਰੰਗ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਮਰੀਜ਼ ਨੂੰ ਉਲਟੀਆਂ, ਡਾਇਰੀਆ, ਪੇਟ ਦਰਦ ਅਤੇ ਸਰੀਰ 'ਤੇ ਰੈਸ਼ੇਜ਼ ਹੋਣ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਕਈ ਵਾਰ ਲਿਵਰ ਅਤੇ ਕਿਡਨੀ ਵੀ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਲੋਕ ਅਕਸਰ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਬੋਲਾ ਵਿੱਚ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚੋਂ ਖ਼ੂਨ ਵਗਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਅਜਿਹਾ ਹਰ ਮਰੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਅਤੇ ਇਹ ਬਹੁਤ ਬਾਅਦ ਦੇ ਪੜਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਅਸਰ ਮਰੀਜ਼ ਦੇ ਦਿਮਾਗ 'ਤੇ ਵੀ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਭੁਲੇਖੇ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਹਮਲਾਵਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
'ਬਚਾਅ' ਹੀ ਹੈ ਇਕੋ-ਇਕ ਹਥਿਆਰ
ਇਬੋਲਾ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਬੇਹੱਦ ਡਰਾਉਣਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। 2013 ਤੋਂ 2016 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਪੱਛਮੀ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਆਏ ਇਸ ਦੇ ਪ੍ਰਕੋਪ ਨੇ 11,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜਾਨ ਲਈ ਸੀ। ਅੱਜ ਜਦੋਂ ਇਸ ਨਵੇਂ 'ਬੁੰਡੀਬੁਗਿਓ' ਸਟ੍ਰੇਨ ਦੀ ਕੋਈ ਦਵਾਈ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਤਾਂ ਬਚਾਅ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹਥਿਆਰ ਹੈ।
ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਚੁਣੌਤੀ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਕਾਂਗੋ ਦੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਬਿਮਾਰੀ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਆਉਣਾ-ਜਾਣਾ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਵਾਲੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮੈਡੀਕਲ ਟੀਮਾਂ ਦਾ ਪਹੁੰਚਣਾ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਵਿੱਚ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਜਾਗਰੂਕ ਕਰਨਾ, ਸੰਕਰਮਿਤ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਵੱਖ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਮ੍ਰਿਤਕ ਦੇਹਾਂ ਦਾ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰਨਾ ਹੀ ਉਹ ਇਕੱਲਾ ਰਸਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਸ ਜਾਨਲੇਵਾ ਵਾਇਰਸ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਣ ਤੋਂ ਰੋਕਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।