ਹੋਰਮੁਜ਼ 'ਚ ਟੋਲ ਵਸੂਲੀ ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ, ਪਰ ਸਵੇਜ਼ ਨਹਿਰ ਦੀ ਫੀਸ ਜਾਇਜ਼; ਜਾਣੋ ਕੀ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਸਮੁੰਦਰੀ ਕਾਨੂੰਨ?

ਡਿਜੀਟਲ ਡੈਸਕ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ: ਫਾਰਸ ਦੀ ਖਾੜੀ ਨੂੰ ਹਿੰਦ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਨਾਲ ਜੋੜਨ ਵਾਲਾ ਹੋਰਮੁਜ਼ ਸਟ੍ਰੇਟ (Hormuz Strait) ਇੱਕ ਅਹਿਮ ਜਲ ਮਾਰਗ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਤੋਂ ਅਮਰੀਕਾ ਤੇ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਨੇ ਇਰਾਨ ਵਿਰੁੱਧ ਜੰਗ ਛੇੜੀ ਹੈ, ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਇਸ ਨੇ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਧਿਆਨ ਆਪਣੇ ਵੱਲ ਖਿੱਚਿਆ ਹੈ।

ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਦੇ ਹਮਲਿਆਂ ਦੇ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ ਤਹਿਰਾਨ ਨੇ ਇਸ ਸਟ੍ਰੇਟ ਵਿੱਚ ਦੁਸ਼ਮਣ ਮਾਲਵਾਹਕ ਜਹਾਜ਼ਾਂ 'ਤੇ ਹਮਲੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੇ। ਇਸ ਨਾਲ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜਾਈ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਠੱਪ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਊਰਜਾ ਵੰਡ ਦਾ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਭਿਆਨਕ ਸੰਕਟ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋ ਗਿਆ।

ਟ੍ਰਾਂਜ਼ਿਟ ਫੀਸ ਵਸੂਲਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਇਰਾਨ

ਭਾਵੇਂ ਅਮਰੀਕੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਡੋਨਾਲਡ ਟਰੰਪ ਨੇ ਸਥਾਈ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੀਆਂ ਸ਼ਰਤਾਂ 'ਤੇ ਗੱਲਬਾਤ ਲਈ ਦੋ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਦੀ ਜੰਗਬੰਦੀ (Ceasefire) 'ਤੇ ਸਹਿਮਤੀ ਜਤਾਈ ਹੈ, ਪਰ ਇਰਾਨ ਇਸ ਮਾਰਗ 'ਤੇ ਆਪਣਾ ਕੰਟਰੋਲ ਛੱਡਣ ਅਤੇ ਹੋਰਮੁਜ਼ ਸਟ੍ਰੇਟ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੁੜ ਖੋਲ੍ਹਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਰਾਨ ਇਨ੍ਹਾਂ ਜਲ-ਖੇਤਰਾਂ 'ਤੇ ਅਸਲ ਕੰਟਰੋਲ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੰਗ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨ ਲਈ ਆਪਣੇ 10-ਨੁਕਾਤੀ ਪ੍ਰਸਤਾਵਾਂ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ, ਤੇਲ ਟੈਂਕਰਾਂ ਤੋਂ ਇਸ ਮਾਰਗ ਰਾਹੀਂ ਗੁਜ਼ਰਨ ਲਈ ਟ੍ਰਾਂਜ਼ਿਟ ਫੀਸ ਵਸੂਲਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਕੀ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਾਨੂੰਨ?

ਇਰਾਨ ਦੀ ਇਹ ਮੰਗ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਅਜੇ ਵੀ ਅਲੋਕਪ੍ਰਿਯ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਲੜਾਈ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਤੰਗ ਜਲ ਮਾਰਗ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਲਈ ਟੋਲ-ਫ੍ਰੀ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਸੀ। ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਮੁੰਦਰੀ ਕਾਨੂੰਨ ਵੀ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਲਡਮਰੂਮੱਧ (Straits) ਨਾਲ ਲੱਗਦੇ ਦੇਸ਼ ਉੱਥੋਂ ਗੁਜ਼ਰਨ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦੇਣ ਲਈ ਪੈਸੇ ਦੀ ਮੰਗ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ।

ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਟੋਲ ਵਸੂਲਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਇਰਾਨ?

ਇਰਾਨ ਅਤੇ ਓਮਾਨ ਵਿਚਕਾਰ ਪਾਣੀ ਦੀ 34 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਪੱਟੀ ਹੋਰਮੁਜ਼ ਸਟ੍ਰੇਟ, ਖਾੜੀ ਤੋਂ ਹਿੰਦ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਵੱਲ ਜਾਣ ਦਾ ਰਸਤਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਰਾਇਟਰਜ਼ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਰਾਨ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਥਾਈ ਸ਼ਾਂਤੀ ਸਮਝੌਤੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਥੋਂ ਗੁਜ਼ਰਨ ਵਾਲੇ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਤੋਂ ਫੀਸ ਲੈਣ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਮਿਲੇ।

ਫੀਸ ਦਾ ਆਧਾਰ: ਇਹ ਫੀਸ ਜਹਾਜ਼ ਦੀ ਕਿਸਮ, ਉਸ ਦੇ ਮਾਲ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਥਿਤੀਆਂ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰੇਗੀ।

ਕ੍ਰਿਪਟੋਕਰੰਸੀ ਵਿੱਚ ਟੋਲ: ਫਾਈਨਾਂਸ਼ੀਅਲ ਟਾਈਮਜ਼ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਰਾਨ ਕ੍ਰਿਪਟੋਕਰੰਸੀ ਵਿੱਚ ਟੋਲ ਮੰਗਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਕਥਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ 1 ਡਾਲਰ ਪ੍ਰਤੀ ਬੈਰਲ ਤੇਲ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।

ਸਵੇਜ਼ ਨਹਿਰ ਅਤੇ ਹੋਰਮੁਜ਼ ਵਿੱਚ ਫਰਕ (ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਨੂੰਨ)

ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨ 'ਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਕਨਵੈਨਸ਼ਨ (UNCLOS) ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਲਡਮਰੂਮੱਧ ਨਾਲ ਲੱਗਦੇ ਦੇਸ਼ ਸਿਰਫ਼ ਲੰਘਣ ਲਈ ਕੋਈ ਭੁਗਤਾਨ ਨਹੀਂ ਮੰਗ ਸਕਦੇ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਉਹ ਖਾਸ ਸੇਵਾਵਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪਾਇਲਟਿੰਗ ਜਾਂ ਟਗਿੰਗ ਲਈ ਸੀਮਤ ਫੀਸ ਲੈ ਸਕਦੇ ਹਨ।

ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ਮਿਸਰ ਅਤੇ ਪਨਾਮਾ ਦੋਵੇਂ ਸੁਏਜ਼ ਨਹਿਰ ਅਤੇ ਪਨਾਮਾ ਨਹਿਰ ਦੇ ਆਵਾਜਾਈ ਲਈ ਫੀਸ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਨਹਿਰਾਂ ਨੂੰ ਜਲਡਮਰੂ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕੁਦਰਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਣਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਖੁਦਾਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਜਲਡਮਰੂ ਨੂੰ ਆਵਾਜਾਈ ਲਈ ਕੋਈ ਫੀਸ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ। ਰਾਇਟਰਜ਼ ਦੀ ਇੱਕ ਰਿਪੋਰਟ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਆਧੁਨਿਕ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਜਲਡਮਰੂ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਣ ਲਈ ਫੀਸ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਨ ਵਰਗਾ ਕੋਈ ਇੱਕਪਾਸੜ ਕਦਮ ਨਹੀਂ ਚੁੱਕਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।