ਸਾਵਧਾਨ! ਤੁਹਾਡੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਸਕ੍ਰੀਨ ਦੀ ਲਤ ਲਾਉਣ ਲਈ ਕੰਪਨੀਆਂ ਵਰਤ ਰਹੀਆਂ ਨੇ 'ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਡਿਜ਼ਾਈਨ', ਹੁਣ ਅਦਾਲਤ 'ਚ ਹੋਵੇਗਾ ਹਿਸਾਬ

ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ, ਏਪੀ : ਗਾਜ਼ਿਆਬਾਦ ’ਚ ਕੋਰੀਅਨ ਗੇਮਾਂ ਦੀ ਆਦੀ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਤਿੰਨ ਭੈਣਾਂ ਦੇ ਖੁਦਕੁਸ਼ੀ ਕਰਨ ਦੇ ਬਾਅਦ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਮੀਡੀਆ ਦਾ ਭੱਦਾ ਚਿਹਰਾ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਮਾਨਸਿਕ ਵਿਕਾਰਾਂ ਤੋਂ ਗ੍ਰਸਤ ਹੋਣ ਦੀਆਂ ਖਬਰਾਂ ਲਗਾਤਾਰ ਸੁਰਖੀਆਂ ’ਚ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੀਆਂ ਸਰਕਾਰਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦਾ ਹੱਲ ਲੱਭ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਕਈ ਖੋਜਾਂ ਵਿਚ ਇਹ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ ਹੈ ਕਿ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਮੀਡੀਆ ਪਲੇਟਫਾਰਮਾਂ ਨੇ ਅਜਿਹੇ ਐਲਗੋਰਿਦਮ ਅਤੇ ਫੀਚਰ ਤਿਆਰ ਕਰ ਰੱਖੇ ਹਨ, ਜੋ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਟਾਰਗੈੱਟ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਘੰਟਿਆਂ ਤੱਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਕ੍ਰੀਨ ਨਾਲ ਜੋੜੇ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਲੇਟਫਾਰਮਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਦਿਮਾਗ਼ੀ ਸਿਹਤ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਲਾਸ ਏਂਜਲਸ ’ਚ ਇੰਸਟਾਗ੍ਰਾਮ ਅਤੇ ਯੂਟਿਊੂਬ ਵਰਗੇ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਮੀਡੀਆ ਪਲੇਟਫਾਰਮਾਂ ਖਿਲਾਫ ਮੁਕੱਦਮਾ ਦਾਖਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ’ਤੇ ਸੋਮਵਾਰ ਨੂੰ ਸੁਣਵਾਈ ਹੋਵੇਗੀ।

ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਮੀਡੀਆ ਕੰਪਨੀਆਂ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਚੱਲ ਰਹੇ ਇਕ ਬਹੁਚਰਚਿਤ ਮੁਕੱਦਮੇਂ ਵਿਚ ਬਚਾਅ ਪੱਖ ਦੇ ਵਕੀਲ ਮਾਰਕ ਲੈਨੀਅਰ ਨੇ ਇੰਸਟਾਗ੍ਰਾਮ ਤੇ ਯੂਟਿਊਬ ਵਰਗੇ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਮੀਡੀਆ ਪਲੇਟਫਾਰਮਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਕੈਸੀਨੋ ਤੇ ਨਸ਼ੀਲੀਆਂ ਦਵਾਈਆਂ 'ਤੇ ਇਲਜ਼ਾਮ ਲਗਾਇਆ ਕਿ ਇਹ ਕੰਪਨੀਆਂ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦੀ ‘ਲਤ’ ਲਗਾਉਣ ਵਾਲੇ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਜਾਣਬੁਝ ਕੇ ਵਿਕਸਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਮਾਮਲਾ ਇੰਸਟਾਗ੍ਰਾਮ ਦੀਆਂ ਮੂਲ ਕੰਪਨੀਆਂ ਮੈਟਾ ਤੇ ਗੂਗਲ ਖੁਦਮੁਖਤਿਆਰੀ ਵਾਲੇ ਯੂਟਿਊਬ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਦਾਖਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ’ਤੇ ਇਲਜ਼ਾਮ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਐਲਗੋਰਿਦਮ ਅਤੇ ਫੀਚਰ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਸਕ੍ਰੀਨ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ ਰੱਖਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਸਿਹਤ ’ਤੇ ਮਾੜਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ।

ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੇ ਕੀਤੀ ਹੋਈ ਹੈ ਪੂਰੀ ਰਿਸਰਚ

ਹਾਲਾਂਕਿ, ਮੈਟਾ ਦੇ ਵਕੀਲ ਪਾਲ ਸ਼ਿਮਟ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਇਲਜ਼ਾਮਾਂ ਨੂੰ ਖਾਰਜ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਵਿਗਿਆਨੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿਚ ‘ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਮੀਡੀਆ ਲਤ’ ਸ਼ਬਦ ’ਤੇ ਸਹਿਮਤ ਨਹੀਂ ਹਨ ਅਤੇ ਕੁਝ ਖੋਜੀ ਇਸ ਨੂੰ ਅਗ੍ਰੈਸ਼ਨ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਉਲਟ ਲੈਨੀਅਰ ਨੇ ਅਦਾਲਤ ਵਿਚ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਈ-ਮੇਲ, ਅਧਿਐਨ ਤੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਿਆਂ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਮੈਟਾ ਅਤੇ ਗੂਗਲ ਨੂੰ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀਆਂ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲਤਾਵਾਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੈਟਾ, ‘ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਮਿਸਟ’ ਨਾਂ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਦਾ ਉਲੇਖ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਤਣਾਅ ਜਾਂ ਸੱਟ ਝੱਲ ਚੁੱਕੇ ਅੱਲ੍ਹੜ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਮੀਡੀਆ ਪ੍ਰਤੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਸੀਮਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੂਗਲ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਅੰਦਰੂਨੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ ’ਤੇ ਵੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਪਾਈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੇ ਕੁਝ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਕੈਸੀਨੋ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ• ਅਤੇ ਮੈਟਾ ਦੇ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਵਿਚਾਲੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸੰਚਾਰ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਇਕ ਵਿਅਕਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇੰਸਟਾਗ੍ਰਾਮ ‘ਇਕ ਡਰੱਗ ਵਾਂਗ ਹੈ’ ਅਤੇ ਉਹ ‘ਮੂਲ ਰੂਪ ਨਾਲ ਡਰੱਗ ਡੀਲਰ ਹਨ।’ ਵਕੀਲ ਲੈਨੀਅਰ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਮੈਟਾ ਤੇ ਗੂਗਲ ਨੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਦਿਮਾਗ ’ਚ ਲਤ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦਾ ਤਰੀਕਾ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।

ਕੋਰਟ ਰੂਮ ’ਚ ਸਬੂਤ ਉਦਾਹਰਨ ਪੇਸ਼

ਮੁਕੱਦਮੇ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿਚ 20 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਲੜਕੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਪਛਾਣ ‘ਕੇਜੀਐੱਮ’ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਹ ਮਾਮਲਾ ‘ਬੇਲਵੇਦਰ ਟ੍ਰਾਇਲ’ ਦੇ ਤੌਰ ’ਤੇ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਦਾ ਟੀਚਾ ਬਰਾਬਰ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਮੁਕੱਦਮਿਆਂ ਦੇ ਸੰਭਾਵੀ ਨਤੀਜਿਆਂ ਦਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਲੈਨੀਅਰ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਕੇਜੀਐੱਮ ਨੇ ਛੇ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿਚ ਯੂਟਿਊਬ ਤੇ ਨੌਂ ਸਾਲਾਂ ਵਿਚ ਇੰਸਟਾਗ੍ਰਾਮ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਅੱਲ੍ਹੜ ਉਮਰ ਤੱਕ ਸੈਂਕੜੇ ਵੀਡੀਓ ਪੋਸਟ ਕਰ ਚੁੱਕੀ ਸੀ। ਵਕੀਲ ਦਾ ਤਰਕ ਹੈ ਕਿ ਘੱਟ ਉਮਰ ਵਿਚ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਨਾਲ ਜੁੜਨ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਿਮਾਗ ਅਤੇ ਸਿਹਤ ’ਤੇ ਉਲਟਾ ਅਸਰ ਪਾਇਆ।

ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਮੀਡੀਆ ਪਲੇਟਫਾਰਮਾਂ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਦਰਜਨਾਂ ਮੁਕੱਦਮੇ

ਇਸ ਸੁਣਵਾਈ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਕਈ ਸੂਬਿਆਂ, ਸਕੂਲਾਂ ਤੇ ਅਟਾਰਨੀ ਜਰਨਲਾਂ ਨੇ ਵੀ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਮੀਡੀਆ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਮੁਕੱਦਮੇ ਦਾਖਲ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਮਾਹਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੀ ਤੁਲਨਾ 1998 ਦੇ ‘ਬਿਗ ਟੋਬੈਕੋ’ ਮੁਕੱਦਮੇ ਨਾਲ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਤੰਬਾਕੂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਜੁਰਮਾਨਾ ਦੇਣਾ ਪਿਆ ਸੀ। ਨਿਊ ਮੈਕਸੀਕੋ ਤੇ ਕੈਲੀਫੋਰਨੀਆ ਸਣੇ ਕਈ ਸੂਬਿਆਂ ’ਚ ਵੱਖ ਵੱਖ ਮਾਮਲੇ ਪੈਂਡਿੰਗ ਹਨ। ਟਿਕਟਾਕ ਤੇ ਸਨੈਪ ਨੇ ਕੁਝ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿਚ ਸਮਝੌਤਾ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਮੈਟਾ ਤੇ ਯੂਟਿਊਬ ’ਤੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਦਬਾਅ ਲਗਾਤਾਰ ਵਧ ਰਿਹਾ ਹੈ।