ਸ਼੍ਰੀਗਣੇਸ਼ ਨੂੰ ਦੂਰਵਾ ਚੜ੍ਹਾਏ ਬਿਨਾਂ ਕਿਉਂ ਅਧੂਰੀ ਹੈ ਪੂਜਾ? ਏਕਦੰਤ ਸੰਕਸ਼ਟੀ ਚਤੁਰਥੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜਾਣ ਲਓ ਜ਼ਰੂਰੀ ਨਿਯਮ

ਧਰਮ ਡੈਸਕ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ: ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ 'ਚ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸ਼ੁੱਭ ਕਾਰਜ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਭਗਵਾਨ ਗਣੇਸ਼ ਦੀ ਪੂਜਾ ਨਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਬੱਪਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਲਈ ਭਗਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੋਦਕ ਤੇ ਲੱਡੂ ਚੜ੍ਹਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਜਾਣਦੇ ਹੋ ਕਿ ਇਕ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਘਾਹ ਯਾਨੀ 'ਦੂਰਵਾ' (ਦੱਬ) ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਅਧੂਰੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ? ਇਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਦੋ ਪੌਰਾਣਿਕ ਕਥਾਵਾਂ ਹਨ।

1. ਜਦੋਂ ਗਣੇਸ਼ ਜੀ ਨੇ ਨਿਗਲਿਆ 'ਅਨਲਾਸੁਰ' ਰਾਖਸ਼

ਗਣੇਸ਼ ਪੁਰਾਣ (ਉਪਾਸਨਾ ਖੰਡ) ਅਨੁਸਾਰ, ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਾਲ 'ਚ ਅਨਲਾਸੁਰ ਨਾਂ ਦਾ ਇਕ ਭਿਆਨਕ ਰਾਖਸ਼ ਸੀ। ਉਸਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਅੱਗ ਨਿਕਲਦੀ ਸੀ ਤੇ ਉਹ ਰਿਸ਼ੀ-ਮੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿਉਂਦਾ ਨਿਗਲ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਉਸਦਾ ਆਤੰਕ ਵਧਿਆ ਤਾਂ ਗਣੇਸ਼ ਜੀ ਨੇ ਉਸ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਕੀਤਾ ਤੇ ਖੁਦ ਹੀ ਨਿਗਲ ਲਿਆ। ਰਾਖਸ਼ ਨੂੰ ਨਿਗਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗਣੇਸ਼ ਜੀ ਦੇ ਪੇਟ 'ਚ ਭਿਆਨਕ ਜਲਣ ਹੋਣ ਲੱਗੀ। ਕਈ ਉਪਾਅ ਕੀਤੇ ਗਏ, ਪਰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ। ਤਦ ਕਸ਼ਯਪ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਗਣੇਸ਼ ਜੀ ਨੂੰ 21 ਦੂਰਵਾ ਦੀਆਂ ਗੰਢਾਂ ਖਾਣ ਲਈ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਦੂਰਵਾ ਖਾਂਦੇ ਹੀ ਗਣਪਤੀ ਬੱਪਾ ਦੇ ਪੇਟ ਦੀ ਜਲਣ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਗਈ। ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰਵਾ ਚੜ੍ਹਾਉਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

2. ਰਾਜਾ ਜਨਕ ਦਾ ਹੰਕਾਰ ਤੇ ਦੂਰਵਾ ਦਾ ਚਮਤਕਾਰ

ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਮੁਦਗਲ ਪੁਰਾਣ ਤੇ ਗਣੇਸ਼ ਮਹਾਤਮ 'ਚ ਵਰਣਿਤ ਕਥਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਰਾਜਾ ਜਨਕ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਵੈਭਵ 'ਤੇ ਹੰਕਾਰ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਘੁਮੰਡ ਤੋੜਨ ਲਈ ਗਣੇਸ਼ ਜੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਭੇਸ 'ਚ ਮਿਥਿਲਾ ਪਹੁੰਚੇ। ਉੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਰਾਜੇ ਦੇ ਮਹਿਲ ਦਾ ਸਾਰਾ ਭੋਜਨ ਖਾ ਲਿਆ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭੁੱਖ ਸ਼ਾਂਤ ਨਹੀਂ ਹੋਈ। ਹਾਰ ਕੇ ਜਨਕ ਨੇ ਆਪਣੀ ਗਲਤੀ ਮੰਨੀ। ਤਦ ਗਣੇਸ਼ ਜੀ ਇਕ ਗਰੀਬ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਘਰ ਪਹੁੰਚੇ, ਜਿੱਥੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਦੂਰਵਾ ਭੇਟ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੂੰ ਖਾਂਦੇ ਹੀ ਗਣੇਸ਼ ਜੀ ਦੀ ਭੁੱਖ ਤੁਰੰਤ ਮਿਟ ਗਈ ਅਤੇ ਉਹ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਗਏ।

ਦੂਰਵਾ ਚੜ੍ਹਾਉਣ ਦੇ ਜ਼ਰੂਰੀ ਨਿਯਮ

ਗਣੇਸ਼ ਜੀ ਨੂੰ ਦੂਰਵਾ ਅਰਪਿਤ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੱਲਾਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ:

• ਹਮੇਸ਼ਾ 11 ਜਾਂ 21 ਦੂਰਵਾ ਬੱਪਾ ਨੂੰ ਅਰਪਿਤ ਕਰੋ।
• ਦੂਰਵਾ ਕਿਸੇ ਸਾਫ਼ ਥਾਂ ਜਾਂ ਮੰਦਰ ਦੇ ਬਗੀਚੇ ਤੋਂ ਹੀ ਤੋੜਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਗੰਦੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਜਾਂ ਨਾਲੀ ਦੇ ਕੋਲ ਉੱਗੀ ਘਾਹ ਨਾ ਲਓ।
• ਚੜ੍ਹਾਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੂਰਵਾ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧੋ ਲਓ।

ਭਗਵਾਨ ਗਣੇਸ਼ ਦੀ ਪੂਜਾ ਵਿਧੀ

• ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉੱਠ ਕੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਆਦਿ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਸਾਫ਼ ਕੱਪੜੇ ਪਹਿਨੋ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੱਥ ਵਿਚ ਜਲ ਲੈ ਕੇ ਵਰਤ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਲਓ।
• ਇਕ ਸਾਫ਼ ਚੌਕੀ 'ਤੇ ਲਾਲ ਜਾਂ ਪੀਲਾ ਕੱਪੜਾ ਵਿਛਾਓ ਅਤੇ ਉਸ 'ਤੇ ਭਗਵਾਨ ਗਣੇਸ਼ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਜਾਂ ਤਸਵੀਰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੋ।
• ਬੱਪਾ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਜਲ ਨਾਲ ਇਸ਼ਨਾਨ (ਅਭਿਸ਼ੇਕ) ਕਰਵਾਓ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿੰਦੂਰ, ਅਕਸ਼ਤ (ਬਿਨਾਂ ਟੁੱਟੇ ਚੌਲ), ਫੁੱਲ ਤੇ ਖੁਸ਼ਬੂਦਾਰ ਧੂਪ-ਦੀਪ ਅਰਪਿਤ ਕਰੋ।
• ਗਣੇਸ਼ ਜੀ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਿਆਰੀ ਦੂਰਵਾ (ਦੱਬ ਘਾਹ) ਚੜ੍ਹਾਓ। ਯਾਦ ਰਹੇ ਕਿ ਹਮੇਸ਼ਾ 11 ਜੋੜਿਆਂ 'ਚ (22 ਦੂਰਵਾ) ਅਰਪਿਤ ਕਰਨਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
• ਪੂਜਾ ਦੌਰਾਨ 'ਓਮ ਗੰ ਗਣਪਤਏ ਨਮਹ' ਮੰਤਰ ਦਾ 108 ਵਾਰ ਜਾਂ ਸਮਰੱਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਜਾਪ ਕਰੋ।
• ਸੰਕਸ਼ਟੀ ਚਤੁਰਥੀ ਦੀ ਵਰਤ ਕਥਾ ਜਾਂ ਗਣੇਸ਼ ਜਨਮ ਦੀ ਪੌਰਾਣਿਕ ਕਥਾ ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾਪੂਰਵਕ ਸੁਣੋ ਜਾਂ ਪੜ੍ਹੋ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਪੂਜਾ ਅਧੂਰੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
• ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਚੰਦਰਮਾ ਨਿਕਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਕ ਬਰਤਨ 'ਚ ਜਲ, ਥੋੜ੍ਹਾ ਦੁੱਧ ਤੇ ਅਕਸ਼ਤ ਮਿਲਾ ਕੇ ਚੰਦਰਦੇਵ ਨੂੰ ਅਰਘ ਦਿਓ।
• ਅਖੀਰ 'ਚ ਭਗਵਾਨ ਗਣੇਸ਼ ਦੀ ਆਰਤੀ ਕਰੋ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੋਦਕ ਦਾ ਭੋਗ ਲਗਾਓ ਤੇ ਉਹੀ ਪ੍ਰਸਾਦ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰ ਕੇ ਆਪਣਾ ਵਰਤ ਖੋਲ੍ਹੋ।