ਜਿਸ ਸ਼ਿਵ ਧਨੁਸ਼ ਦੇ ਭਾਰ ਤੋਂ ਹਰ ਕੋਈ ਕੰਬਦਾ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਸ੍ਰੀ ਰਾਮ ਨੇ ਇਕ ਝਟਕੇ 'ਚ ਕਿਵੇਂ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ?

ਧਰਮ ਡੈਸਕ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ : ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਕਦੇ ਸੋਚਿਆ ਹੈ ਕਿ ਸੀਤਾ ਸਵੰਬਰ ਵਿੱਚ ਜਿਸ ਧਨੁਸ਼ ਨੂੰ ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਮਹਾਰਥੀ ਹਿਲਾ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਸਕੇ, ਉਸ ਦਾ ਰਹਿਸ ਕੀ ਸੀ? ਉਹ ਕੋਈ ਸਾਧਾਰਨ ਹਥਿਆਰ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਦਿਵਯ ਧਨੁਸ਼ 'ਪਿਨਾਕ' ਸੀ। ਦੇਵਸ਼ਿਲਪੀ ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਮਿਤ ਇਸ ਧਨੁਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਾਖਸ਼ਾਤ ਮਹਾਦੇਵ ਦੀ ਅਸੀਮ ਊਰਜਾ ਸਮਾਈ ਹੋਈ ਸੀ।

ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦੀ ਟੰਕਾਰ ਮਾਤਰ ਨਾਲ ਤਿੰਨੋਂ ਲੋਕ ਕੰਬ ਉੱਠਦੇ ਸਨ। ਨਾਲ ਹੀ, ਇਸ ਦਾ ਵਜ਼ਨ ਇੰਨਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸੀ ਕਿ ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਇਸ ਨੂੰ ਚੁੱਕਣ ਦਾ ਸਾਹਸ ਨਹੀਂ ਕਰ ਪਾਉਂਦੇ ਸਨ।

ਰਾਜਾ ਜਨਕ ਕੋਲ ਕਿਵੇਂ ਪਹੁੰਚਿਆ ਪਿਨਾਕ?

ਅਕਸਰ ਇਹ ਸਵਾਲ ਉੱਠਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਇਹ ਅਸਤਰ ਮਿਥਿਲਾ ਨਰੇਸ਼ ਕੋਲ ਕਿਵੇਂ ਆਇਆ। ਇਸ ਦਾ ਸਪਸ਼ਟ ਵਰਣਨ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਚਿਤ 'ਰਾਮਾਇਣ' (ਬਾਲ ਕਾਂਡ) ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਹ ਦਿਵਯ ਧਨੁਸ਼ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਰਾਜਾ ਜਨਕ ਦੇ ਪੂਰਵਜ 'ਰਾਜਾ ਦੇਵਰਾਤ' ਨੂੰ ਇੱਕ ਧਰੋਹਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੌਂਪਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਤਦ ਤੋਂ ਹੀ ਪਿਨਾਕ ਧਨੁਸ਼ ਜਨਕ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਅਮੋਲਕ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਵਿਰਾਸਤ ਬਣ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਦੀ ਮਿਥਿਲਾ ਵਿੱਚ ਨਿਯਮਿਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।

ਸੀਤਾ ਜੀ ਅਤੇ ਪਿਨਾਕ ਦਾ ਸਬੰਧ

ਕਥਾ ਵਿੱਚ ਨਵਾਂ ਮੋੜ ਉਦੋਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦਿਨ ਮਾਤਾ ਸੀਤਾ ਇਸ ਭਾਰੀ-ਭਰਕਮ ਧਨੁਸ਼ ਨੂੰ ਖੇਡ-ਖੇਡ ਵਿੱਚ ਬੜੀ ਸਹਿਜਤਾ ਨਾਲ ਚੁੱਕ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਅਦਭੁਤ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਦੇਖ ਕੇ ਰਾਜਾ ਜਨਕ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਸਮਝ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸੀਤਾ ਕੋਈ ਸਾਧਾਰਨ ਕੰਨਿਆ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਕੋਈ ਦੈਵੀ ਸ਼ਕਤੀ ਹਨ। ਉਸੇ ਦਿਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਹ ਕਠੋਰ ਪ੍ਰਣ ਲਿਆ ਕਿ ਜੋ ਵੀ ਅਸਾਧਾਰਨ ਵੀਰ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਇਸ ਪਿਨਾਕ ਧਨੁਸ਼ 'ਤੇ ਪ੍ਰਤਿਅੰਚਾ (ਡੋਰੀ) ਚੜ੍ਹਾਏਗਾ, ਉਸੇ ਨਾਲ ਸੀਤਾ ਦਾ ਵਿਆਹ ਸੰਪੰਨ ਹੋਵੇਗਾ।

ਧਨੁਸ਼ ਭੰਗ: ਸ੍ਰੀ ਰਾਮਚਰਿਤਮਾਨਸ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਪ੍ਰਸੰਗ

ਸੀਤਾ ਸਵੰਬਰ ਅਤੇ ਧਨੁਸ਼ ਟੁੱਟਣ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਸਜੀਵ ਅਤੇ ਵਿਸਥਾਰਪੂਰਵਕ ਵਰਣਨ ਗੋਸਵਾਮੀ ਤੁਲਸੀਦਾਸ ਰਚਿਤ 'ਸ੍ਰੀ ਰਾਮਚਰਿਤਮਾਨਸ' (ਬਾਲ ਕਾਂਡ - ਧਨੁਸ਼ ਯੱਗ ਪ੍ਰਸੰਗ) ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਰਤ ਅਨੁਸਾਰ ਕਈ ਅਭਿਮਾਨੀ ਰਾਜਿਆਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪੂਰੀ ਤਾਕਤ ਲਗਾਈ, ਪਰ ਪਿਨਾਕ ਆਪਣੀ ਜਗ੍ਹਾ ਤੋਂ ਟਸ ਤੋਂ ਮਸ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿੱਤਰ ਦੀ ਆਗਿਆ ਪਾ ਕੇ ਮਰਿਯਾਦਾ ਪੁਰਸ਼ੋਤਮ ਭਗਵਾਨ ਰਾਮ ਮੰਚ 'ਤੇ ਆਏ।

ਰਾਮਚਰਿਤਮਾਨਸ ਅਨੁਸਾਰ, ਸ੍ਰੀ ਰਾਮ ਨੇ ਅਤਿਅੰਤ ਨਿਮਰਤਾ ਅਤੇ ਸਹਿਜ ਭਾਵ ਨਾਲ ਧਨੁਸ਼ ਨੂੰ ਚੁੱਕਿਆ। ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ 'ਤੇ ਪ੍ਰਤਿਅੰਚਾ ਚੜ੍ਹਾਉਣ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਝੁਕਾਇਆ, ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਵਿਚਕਾਰੋਂ ਟੁੱਟ ਗਿਆ। ਇਸ ਇਤਿਹਾਸਕ ਘਟਨਾ ਨੂੰ "ਧਨੁਸ਼ ਭੰਗ" ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਰਾਮ ਅਤੇ ਸੀਤਾ ਦੇ ਵਿਆਹ ਦਾ ਰਾਹ ਪੱਧਰਾ ਕੀਤਾ।

ਹੰਕਾਰ ਦੇ ਅੰਤ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ

ਪਿਨਾਕ ਦਾ ਟੁੱਟਣਾ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਅਸਤਰ ਦਾ ਖੰਡਨ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਧਾਰਮਿਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਤੋਂ ਇਸ ਨੂੰ ਹੰਕਾਰ ਅਤੇ ਘਮੰਡ ਦੇ ਟੁੱਟਣ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪ੍ਰਸੰਗ ਸੰਦੇਸ਼ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਈਸ਼ਵਰ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਜਾਂ ਵੱਡੇ ਟੀਚਿਆਂ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਬਲ ਅਤੇ ਅਭਿਮਾਨ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਸ੍ਰੀ ਰਾਮ ਵਰਗੀ ਨਿਮਰਤਾ ਅਤੇ ਸ਼ਾਲੀਨਤਾ ਨਾਲ ਹੀ ਸੰਭਵ ਹੈ।

ਡਿਸਕਲੇਮਰ: ਇਸ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਦੱਸੇ ਗਏ ਉਪਾਅ/ਲਾਭ/ਸਲਾਹ ਅਤੇ ਬਿਆਨ ਸਿਰਫ਼ ਆਮ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲਈ ਹਨ। ਪੰਜਾਬੀ ਜਾਗਰਣ ਅਤੇ ਜਾਗਰਣ ਨਿਊ ਮੀਡੀਆ ਇੱਥੇ ਇਸ ਲੇਖ ਫੀਚਰ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਇਸ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮਾਧਿਅਮਾਂ/ਜੋਤਸ਼ੀਆਂ/ਪੰਚਾਂਗ/ਪ੍ਰਵਚਨਾਂ/ਮਾਨਤਾਵਾਂ/ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਤੋਂ ਇਕੱਠੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਹੈ ਕਿ ਲੇਖ ਨੂੰ ਅੰਤਿਮ ਸੱਚ ਜਾਂ ਦਾਅਵਾ ਨਾ ਮੰਨਣ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਵਿਵੇਕ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ। ਪੰਜਾਬੀ ਜਾਗਰਣ ਅਤੇ ਜਾਗਰਣ ਨਿਊ ਮੀਡੀਆ ਅੰਧਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਹੈ।