ਪੂਰੀ ਲੰਕਾ ਸੜ ਕੇ ਸੁਆਹ ਹੋ ਗਈ, ਪਰ ਰਾਵਣ ਦਾ ਮਹਿਲ ਕਿਉਂ ਬਚ ਗਿਆ? ਜਾਣੋ ਹਨੂਮਾਨ ਜੀ ਦੀ 'ਚਤੁਰਾਈ' ਦਾ ਰਹੱਸ

ਧਰਮ ਡੈਸਕ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ: ਰਾਮਾਇਣ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸਾਨੂੰ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਧਰਮ ਅਤੇ ਅਧਰਮ ਦਾ ਫ਼ਰਕ ਸਮਝਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਵੀ ਦੱਸਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਅਪਾਰ ਸ਼ਕਤੀ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਸਮਝਦਾਰੀ ਤੇ ਮਰਿਆਦਾ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਿਵੇਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਲੰਕਾ ਦਹਿਨ ਦਾ ਪ੍ਰਸੰਗ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਸਭ ਨੇ ਸੁਣਿਆ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਬਜਰੰਗਬਲੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪੂਛ ਦੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਸੋਨੇ ਦੀ ਨਗਰੀ ਨੂੰ ਸੁਆਹ ਦੇ ਢੇਰ 'ਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਪਰ, ਇੱਕ ਸਵਾਲ ਅਕਸਰ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਿਸ ਹਨੂਮਾਨ ਜੀ ਨੇ ਪੂਰੀ ਲੰਕਾ ਸਾੜ ਦਿੱਤੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਰਾਵਣ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮਹਿਲ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਛੋਹਿਆ?

ਇਹ ਕੋਈ ਇਤਫ਼ਾਕ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਸਗੋਂ ਇਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਹਨੂਮਾਨ ਜੀ ਦੀ ਡੂੰਘੀ ਕੂਟਨੀਤੀ, ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੰਸਕਾਰ ਛੁਪੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਆਓ, ਇਸ ਰਹੱਸ ਨੂੰ ਸੌਖੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮਝਦੇ ਹਾਂ।

ਭਗਤ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਦਾ ਸਨਮਾਨ

ਜਦੋਂ ਹਨੂਮਾਨ ਜੀ ਲੰਕਾ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪੂਛ ਨਾਲ ਸਾੜ ਰਹੇ ਸਨ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਇਕ ਸਥਾਨ ਅਜਿਹਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ 'ਹਰਿ' ਨਾਮ ਦਾ ਜਾਪ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਭਵਨ 'ਤੇ ਸ਼ੰਖ, ਚੱਕਰ ਤੇ ਗਦਾ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਬਣੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਉਹ ਘਰ ਰਾਵਣ ਦੇ ਭਰਾ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਦਾ ਸੀ। ਹਨੂਮਾਨ ਜੀ ਜਾਣਦੇ ਸਨ ਕਿ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਇਕ ਸੱਚੇ ਰਾਮ ਭਗਤ ਹਨ।

ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਜਿੱਥੇ ਭਗਵਾਨ ਦਾ ਭਗਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਥਾਨ ਮੰਦਰ ਵਾਂਗ ਪਵਿੱਤਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਦਾ ਘਰ ਰਾਜਮਹਿਲ ਦੇ ਬਹੁਤ ਨੇੜੇ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਹਨੂਮਾਨ ਜੀ ਨੇ ਉਸ ਪੂਰੇ ਹਿੱਸੇ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਧਿਆਨ ਰੱਖਿਆ।

ਮਾਤਾ ਸੀਤਾ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦਾ ਸੰਕਲਪ

ਹਨੂਮਾਨ ਜੀ ਦਾ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ ਮਾਤਾ ਸੀਤਾ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਨਾ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਣਾ ਸੀ। ਰਾਵਣ ਦਾ ਮੁੱਖ ਮਹਿਲ ਤੇ ਅਸ਼ੋਕ ਵਾਟਿਕਾ (ਜਿੱਥੇ ਮਾਤਾ ਸੀਤਾ ਸਨ) ਇਕ-ਦੂਜੇ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਨਾਲ ਸਨ। ਹਨੂਮਾਨ ਜੀ ਨੂੰ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਜੇਕਰ ਉਹ ਮੁੱਖ ਮਹਿਲ 'ਚ ਭਿਆਨਕ ਅੱਗ ਲਗਾਉਂਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਉਸ ਦੀਆਂ ਲਪਟਾਂ ਤੇ ਤਾਪ ਅਸ਼ੋਕ ਵਾਟਿਕਾ ਤਕ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਮਾਤਾ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਕਸ਼ਟ ਹੋ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਅੱਗ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ।

ਸ਼ਿਵ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਨਾਤਾ

ਇਕ ਪੌਰਾਣਿਕ ਮਾਨਤਾ ਇਹ ਵੀ ਹੈ ਕਿ ਰਾਵਣ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਪਰਮ ਭਗਤ ਸੀ ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਮਹਾਦੇਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰ ਕੇ ਲੰਕਾ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕਰਵਾਇਆ ਸੀ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਮਹਿਲ 'ਚ ਖ਼ੁਦ ਮਹਾਦੇਵ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਸੀ। ਹਨੂਮਾਨ ਜੀ, ਜੋ ਖ਼ੁਦ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਰੁਦਰਾਵਤਾਰ ਹਨ, ਭਲਾ ਆਪਣੇ ਹੀ ਆਰਾਧਿਆ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਸਥਾਨ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਸਾੜ ਸਕਦੇ ਸਨ? ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਉਸ 'ਹੰਕਾਰ' ਨੂੰ ਸਾੜਿਆ ਜਿਸ ਨੇ ਮਰਿਆਦਾ ਟੱਪੀ ਸੀ, ਉਸ ਸਥਾਨ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਿੱਥੇ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਵਾਸ ਸੀ।

ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਵੱਡੀ ਚਿਤਾਵਨੀ

ਹਨੂਮਾਨ ਜੀ ਦਾ ਮਕਸਦ ਲੰਕਾ ਦਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਨਾਸ਼ ਕਰਨਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਰਾਵਣ ਦੇ ਘਮੰਡ ਨੂੰ ਤੋੜਨਾ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਪੂਰੀ ਲੰਕਾ ਸਾੜ ਕੇ ਇਹ ਸੰਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਜੇਕਰ ਰਾਮ ਦਾ ਇਕ ਦੂਤ ਇੰਨਾ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹੈ ਤਾਂ ਪੂਰੀ ਸੈਨਾ ਕੀ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਮਹਿਲ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਛੱਡਣਾ ਰਾਵਣ ਲਈ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਸੱਟ ਸੀ, ਇਹ ਦੱਸਣ ਲਈ ਕਿ ਤੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਬਚੇਗਾ, ਅਤੇ ਤੂੰ ਇਸ ਖਾਲੀ ਮਹਿਲ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਹਾਰ ਦੇਖਣ ਲਈ ਇਕੱਲਾ ਰਹਿ ਜਾਵੇਂਗਾ।

ਕਿੱਥੇ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਇਸ ਦਾ ਵਰਣਨ?

ਇਨ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਸੰਗਾਂ ਦਾ ਆਧਾਰ ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਸੁੰਦਰਕਾਂਡ ਤੇ ਗੋਸਵਾਮੀ ਤੁਲਸੀਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਰਾਮਚਰਿਤਮਾਨਸ ਵਰਗੀਆਂ ਪਵਿੱਤਰ ਪੁਸਤਕਾਂ 'ਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਹਨੂਮਾਨ ਜੀ ਦੀ ਬੁੱਧੀਮਾਨੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭਗਤੀ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

ਡਿਸਕਲੇਮਰ: ਇਸ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਦੱਸੇ ਗਏ ਉਪਾਅ/ਲਾਭ/ਸਲਾਹ ਅਤੇ ਬਿਆਨ ਸਿਰਫ਼ ਆਮ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲਈ ਹਨ। ਪੰਜਾਬੀ ਜਾਗਰਣ ਅਤੇ ਜਾਗਰਣ ਨਿਊ ਮੀਡੀਆ ਇੱਥੇ ਇਸ ਲੇਖ ਫੀਚਰ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਇਸ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮਾਧਿਅਮਾਂ/ਜੋਤਸ਼ੀਆਂ/ਪੰਚਾਂਗ/ਪ੍ਰਵਚਨਾਂ/ਮਾਨਤਾਵਾਂ/ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਤੋਂ ਇਕੱਠੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਹੈ ਕਿ ਲੇਖ ਨੂੰ ਅੰਤਿਮ ਸੱਚ ਜਾਂ ਦਾਅਵਾ ਨਾ ਮੰਨਣ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਵਿਵੇਕ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ। ਪੰਜਾਬੀ ਜਾਗਰਣ ਅਤੇ ਜਾਗਰਣ ਨਿਊ ਮੀਡੀਆ ਅੰਧਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਹੈ।