ਗਰੁੜ ਪੁਰਾਣ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਇਨਸਾਨ ਦਾ ਆਖਰੀ ਸਾਹ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਯਮਰਾਜ ਦੇ ਦੂਤ (ਯਮਦੂਤ) ਉਸਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਯਮਲੋਕ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੂੰ ਉਸਦੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਲੇਖਾ-ਜੋਖਾ ਦਿਖਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਸਫ਼ਰ ਸਥਾਈ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਕੁਝ ਘੰਟਿਆਂ ਬਾਅਦ ਯਮਦੂਤ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਉਸਦੇ ਘਰ ਹੀ ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।

ਧਰਮ ਡੈਸਕ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ: ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਨੂੰ ਇੱਕ ਅੰਤ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਸਫ਼ਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ, ਇਹ ਸਫ਼ਰ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ? ਆਤਮਾ ਸਰੀਰ ਛੱਡਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਿੱਥੇ ਜਾਂਦੀ ਹੈ? ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸਵਾਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਉਹ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਾਪਸ ਆਉਂਦੀ ਹੈ? ਇਹਨਾਂ ਸਾਰੇ ਸਵਾਲਾਂ ਦੇ ਜਵਾਬ ਸਾਨੂੰ ਗਰੁੜ ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।
ਗਰੁੜ ਪੁਰਾਣ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਇਨਸਾਨ ਦਾ ਆਖਰੀ ਸਾਹ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਯਮਰਾਜ ਦੇ ਦੂਤ (ਯਮਦੂਤ) ਉਸਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਯਮਲੋਕ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੂੰ ਉਸਦੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਲੇਖਾ-ਜੋਖਾ ਦਿਖਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਸਫ਼ਰ ਸਥਾਈ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਕੁਝ ਘੰਟਿਆਂ ਬਾਅਦ ਯਮਦੂਤ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਉਸਦੇ ਘਰ ਹੀ ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਘਰ ਪਰਤਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਤਮਾ ਉੱਥੇ ਹੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਉਸਦਾ ਸਰੀਰ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਰੋਂਦੇ-ਕੁਰਲਾਉਂਦੇ ਦੇਖਦੀ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਚਾਹ ਕੇ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਕਰ ਪਾਉਂਦੀ। ਉਹ ਮੋਹ ਦੇ ਬੰਧਨ ਵਿੱਚ ਫਸੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਹੀ ਸਰੀਰ ਦਾ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ ਹੁੰਦੇ ਦੇਖਦੀ ਹੈ। ਮਾਨਤਾ ਹੈ ਕਿ ਇਨਾਂ 13 ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਆਤਮਾ ਇਹ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਹੁਣ ਉਸਦਾ ਇਸ ਦੁਨੀਆ ਨਾਲ ਨਾਤਾ ਟੁੱਟ ਚੁੱਕਾ ਹੈ।
ਗਰੁੜ ਪੁਰਾਣ ਅਨੁਸਾਰ, ਯਮਲੋਕ ਦਾ ਰਸਤਾ ਬਹੁਤ ਲੰਬਾ ਅਤੇ ਬੇਹੱਦ ਔਖਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਅਸੀਂ ਕਿਸੇ ਲੰਬੇ ਸਫ਼ਰ 'ਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਮੇਂ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦਾ ਸਾਮਾਨ ਰੱਖਦੇ ਹਾਂ, ਠੀਕ ਉਵੇਂ ਹੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ 'ਪਿੰਡਦਾਨ' ਆਤਮਾ ਲਈ ਰਸਤੇ ਦੇ ਭੋਜਨ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਦਾਨ ਨਾਲ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਉਸ ਔਖੇ ਰਸਤੇ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਤਾਕਤ ਅਤੇ ਊਰਜਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
13 ਦਿਨਾਂ ਤੱਕ ਆਤਮਾ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਭਟਕਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਨੂੰ ਦੁਨਿਆਦਾਰੀ ਦਾ ਮੋਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਰ, 13ਵੇਂ ਦਿਨ ਜਦੋਂ 'ਤੇਰ੍ਹਵੀਂ' ਦੀ ਰਸਮ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪੂਜਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਵਧਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਿਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਤਮਾ ਮੋਹ ਦੇ ਸਾਰੇ ਬੰਧਨ ਤੋੜ ਕੇ ਆਪਣੀ ਅੰਤਿਮ ਮੰਜ਼ਿਲ ਯਾਨੀ ਯਮਲੋਕ ਦੀ ਲੰਬੀ ਯਾਤਰਾ 'ਤੇ ਨਿਕਲ ਪੈਂਦੀ ਹੈ।
ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਘਰ ਵਿੱਚ ਗਰੁੜ ਪੁਰਾਣ ਸੁਣਨ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਸਦੀਆਂ ਪੁਰਾਣੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਦੋ ਵੱਡੇ ਕਾਰਨ ਹਨ:
ਆਤਮਾ ਲਈ: ਇਹ ਪਾਠ ਭਟਕਦੀ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਇਹ ਸਮਝਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹੁਣ ਉਸਦਾ ਸਮਾਂ ਪੂਰਾ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਲਈ ਅੱਗੇ ਵਧਣਾ ਹੀ ਪਵੇਗਾ।
ਪਰਿਵਾਰ ਲਈ: ਇਹ ਪਾਠ ਦੁਖੀ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਜੀਵਨ ਦੀ ਨਾਸ਼ਵਾਨਤਾ ਸਮਝਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਵੱਡੇ ਦੁੱਖ ਨੂੰ ਸਹਿਣ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕ ਸ਼ਕਤੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਡਿਸਕਲੇਮਰ: ਇਸ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਦੱਸੇ ਗਏ ਉਪਾਅ/ਲਾਭ/ਸਲਾਹ ਅਤੇ ਬਿਆਨ ਸਿਰਫ਼ ਆਮ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲਈ ਹਨ। ਪੰਜਾਬੀ ਜਾਗਰਣ ਅਤੇ ਜਾਗਰਣ ਨਿਊ ਮੀਡੀਆ ਇੱਥੇ ਇਸ ਲੇਖ ਫੀਚਰ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਇਸ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮਾਧਿਅਮਾਂ/ਜੋਤਸ਼ੀਆਂ/ਪੰਚਾਂਗ/ਪ੍ਰਵਚਨਾਂ/ਮਾਨਤਾਵਾਂ/ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਤੋਂ ਇਕੱਠੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਹੈ ਕਿ ਲੇਖ ਨੂੰ ਅੰਤਿਮ ਸੱਚ ਜਾਂ ਦਾਅਵਾ ਨਾ ਮੰਨਣ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਵਿਵੇਕ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ। ਪੰਜਾਬੀ ਜਾਗਰਣ ਅਤੇ ਜਾਗਰਣ ਨਿਊ ਮੀਡੀਆ ਅੰਧਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਹੈ।