ਪੰਜ ਦਹਾਕਿਆਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਨਹੀਂ ਘਟਿਆ ਨਸਬੰਦੀ ਦਾ ਡਰ, PGI 'ਚ ਤਿੰਨ ਸਾਲਾਂ 'ਚ 1,739 ਔਰਤਾਂ ਨੇ ਕਰਵਾਈ ਟਿਊਬੈਕਟੋਮੀ, ਮਰਦ ਇੱਕ ਵੀ ਨਹੀਂ ਅਇਆ ਅੱਗੇ
ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਿਹਤ ਸਰਵੇਖਣ ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਗਰਭ ਨਿਰੋਧਕ ਤਰੀਕਿਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 75 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੋ ਗਈ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਮਰਦਾਂ ਦੀ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਸਿਰਫ 25 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਤੱਕ ਸੁੰਗੜ ਗਈ ਹੈ।
Posted By Tejinder Thind
Publish Date: Mon, 18 May 2026 11:35 AM (IST)
Updated Date: Mon, 18 May 2026 11:43 AM (IST)
ਮੋਹਿਤ ਪਾਂਡੇ, ਜਾਗਰਣ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ: 1975-77 ਵਿੱਚ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਦੌਰਾਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਵਿਵਾਦਪੂਰਨ ਨਸਬੰਦੀ ਮੁਹਿੰਮ ਨੂੰ ਲਗਭਗ ਪੰਜ ਦਹਾਕੇ ਬੀਤ ਗਏ ਹਨ, ਪਰ ਮਰਦਾਂ ਵਿੱਚ ਡਰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖਤਮ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਪਰਿਵਾਰ ਨਿਯੋਜਨ ਦਾ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਭਾਰ ਅਜੇ ਵੀ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਮੋਢਿਆਂ 'ਤੇ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਪਿਛਲੇ ਤਿੰਨ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਪੀਜੀਆਈ ਵਿਖੇ 1,739 ਔਰਤਾਂ ਨੇ ਟਿਊਬੈਕਟੋਮੀ (ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਨਸਬੰਦੀ) ਕਰਵਾਈ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਇੱਕ ਵੀ ਮਰਦ ਨਸਬੰਦੀ ਲਈ ਅੱਗੇ ਨਹੀਂ ਆਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪੀਜੀਆਈ ਦੀ ਸਾਲਾਨਾ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ ਹੈ।
ਰਿਪੋਰਟ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਪਰਿਵਾਰ ਨਿਯੋਜਨ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਅਜੇ ਵੀ ਵੱਡੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਨਿਭਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਮਰਦਾਂ ਦੀ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹੈ, ਜੋ ਸਿਹਤ ਮਾਹਿਰਾਂ ਅਤੇ ਨੀਤੀ ਨਿਰਮਾਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਚਿੰਤਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਿਹਤ ਸਰਵੇਖਣ ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਗਰਭ ਨਿਰੋਧਕ ਤਰੀਕਿਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 75 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੋ ਗਈ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਮਰਦਾਂ ਦੀ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਸਿਰਫ 25 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਤੱਕ ਸੁੰਗੜ ਗਈ ਹੈ। ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਗਰਭ ਨਿਰੋਧਕ ਗੋਲੀਆਂ, ਕਾਪਰ-ਟੀ ਅਤੇ ਨਸਬੰਦੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵਧੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ਨਸਬੰਦੀ ਅਤੇ ਕੰਡੋਮ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵਿੱਚ ਮਰਦ ਪਿੱਛੇ ਰਹਿ ਗਏ ਹਨ। ਮਾਹਿਰਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਮਿੱਥ ਕਿ ਮਰਦਾਂ ਦੀ ਨਸਬੰਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਡਾਕਟਰੀ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗਲਤ ਹੈ।
ਮਰਦ ਨਸਬੰਦੀ ਕਰਵਾਉਣ ਤੋਂ ਝਿਜਕਦੇ
ਮਾਹਿਰਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਮਰਦ ਅਜੇ ਵੀ ਨਸਬੰਦੀ ਕਰਵਾਉਣ ਤੋਂ ਝਿਜਕਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਆਪ੍ਰੇਸ਼ਨ ਲਈ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਬੱਚੇ ਦੇ ਜਨਮ ਲਈ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਹਰ ਔਰਤ ਨੂੰ ਦੋ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਦਾ ਅੰਤਰ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਲਈ ਗਰਭ ਨਿਰੋਧਕ ਤਰੀਕਿਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਬੱਚੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਨਸਬੰਦੀ ਜਾਂ ਕਾਪਰ-ਟੀ ਦੀ ਸਿਫਾਰਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਅੰਤਰਾ ਟੀਕੇ ਅਤੇ ਛਾਇਆ ਗੋਲੀਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਲਈ ਵੀ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਹਨਾਂ ਤਰੀਕਿਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹੈ।
ਨਸਬੰਦੀ ਅਤੇ ਟਿਊਬੈਕਟੋਮੀ ਆਪ੍ਰੇਸ਼ਨਾਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ
ਸਾਲ ----ਔਰਤਾਂ (ਟਿਊਬੈਕਟੋਮੀ) ----ਪੁਰਸ਼ (ਨਸਬੰਦੀ)
2022-23 ---- 587 ----------00
2023-24--- 572----------00
2024-25------580----------00
ਕੁੱਲ -------- -1739 ---------00
(ਪੀਜੀਆਈ ਦੀ ਸਾਲਾਨਾ ਰਿਪੋਰਟ ਅਨੁਸਾਰ ਡੇਟਾ)
ਪਰਿਵਾਰ ਨਿਯੋਜਨ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਮੋਹਰੀ ਹਨ। ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਟਿਊਬੈਕਟੋਮੀ ਇੱਕ ਦਿਨ ਤੋਂ ਵੀ ਘੱਟ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਭਰਤੀ ਹੋਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ, ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਔਰਤ ਸਵੇਰੇ ਟਿਊਬੈਕਟੋਮੀ ਲਈ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਸ਼ਾਮ ਤੱਕ ਛੁੱਟੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ਮਰਦਾਂ ਦੀ ਨਸਬੰਦੀ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਕੁਝ ਘੰਟੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਮਰਦਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਪਰਿਵਾਰ ਨਿਯੋਜਨ ਵਿੱਚ ਅਗਵਾਈ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਡਾ. ਸ਼ਾਲਿਨੀ, ਗਾਇਨੀਕੋਲੋਜੀ ਵਿਭਾਗ, ਪੀਜੀਆਈ