ਕੁਦਰਤ ਦਾ ਕਹਿਰ! 'ਸੁਪਰ ਅਲ ਨੀਨੋ' ਭਾਰਤ 'ਚ ਮਚਾਏਗਾ ਤਬਾਹੀ, 150 ਸਾਲ ਪੁਰਾਣਾ ਗਰਮੀ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਟੁੱਟਣ ਦੀ ਚਿਤਾਵਨੀ
ਮਾਹਿਰਾਂ ਨੇ ਇਸ ਭਿਆਨਕ ਗਰਮੀ ਲਈ ਦੋ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਦੱਸੇ ਹਨ। ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਬੱਦਲਾਂ ਦੀ ਘਾਟ ਅਤੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਖੁਸ਼ਕ ਮੌਸਮ ਕਾਰਨ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਸਿੱਧੀਆਂ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਪੈ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸੜਕਾਂ, ਸੰਘਣੀ ਆਬਾਦੀ, ਗੱਡੀਆਂ ਦਾ ਧੂੰਆਂ ਅਤੇ ਏਅਰ ਕੰਡੀਸ਼ਨਰਾਂ (AC) ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲਣ ਵਾਲੀ ਗਰਮੀ ਨੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਨੂੰ 'ਗਰਮ ਟਾਪੂਆਂ' ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
Posted By Neha Diwan
Publish Date: Thu, 21 May 2026 12:28 PM (IST)
Updated Date: Thu, 21 May 2026 12:48 PM (IST)
-1779343653270_v.webp)
ਡਿਜੀਟਲ ਡੈਸਕ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ। ਦੇਸ਼ ਦੇ ਕਈ ਹਿੱਸਿਆਂ 'ਚ ਪਾਰਾ 45 ਤੋਂ 48 ਡਿਗਰੀ ਸੈਲਸੀਅਸ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਨਾਲ ਜਨ-ਜੀਵਨ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਦਿੱਲੀ-ਐਨਸੀਆਰ ਸਮੇਤ ਪੂਰਾ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਇਸ ਸਮੇਂ ਗਰਮੀ ਤੇ 'ਲੂ' (Heatwave) ਦੀ ਮਾਰ ਹੇਠ ਹੈ। ਮੌਸਮ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਚਿਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਕਿ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਦਿਨਾਂ 'ਚ ਰਾਹਤ ਮਿਲਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਹਾਲਾਤ ਹੋਰ ਵੀ ਵਿਗੜ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਮੌਸਮ ਵਿਗਿਆਨੀ ਇਸਨੂੰ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਮਹਾਸਾਗਰ 'ਚ ਵਿਕਸਤ ਹੋ ਰਹੇ 'ਸੁਪਰ ਐਲ ਨੀਨੋ' ਨਾਲ ਜੋੜ ਰਹੇ ਹਨ। ਐਲ ਨੀਨੋ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮੀ ਮੌਨਸੂਨ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਬਿਨਾਂ ਸ਼ੱਕ ਮੌਨਸੂਨ ਲਈ ਸੰਕਟ ਨੂੰ ਵਧਾਏਗਾ। ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਚਿਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਮੌਸਮ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਘਟਨਾ 1877 ਦੀ ਘਟਨਾ ਤੋਂ ਵੀ ਮਾੜੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਸ ਸਮੇਂ ਵਿਸ਼ਵ ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਲਗਪਗ ਚਾਰ ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ।
ਤਾਪਮਾਨ ਕਿਉਂ ਵੱਧ ਰਿਹਾ ਹੈ?
ਭਾਰਤ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਗੰਭੀਰ ਗਰਮੀ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਦੇ ਖ਼ਤਰੇ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਮੌਸਮ ਵਿਭਾਗ (IMD) ਨੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਕਈ ਹਿੱਸਿਆਂ 'ਚ ਗਰਮੀ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਗੰਭੀਰ ਗਰਮੀ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਤੱਕ ਦੀਆਂ ਗਰਮੀਆਂ ਦੀਆਂ ਚਿਤਾਵਨੀਆਂ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ਤਾਪਮਾਨ ਵਧਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
1. ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਖੁਸ਼ਕ ਮੌਸਮ ਤੇ ਬੱਦਲਾਂ ਦੀ ਘਾਟ ਸਿੱਧੀ ਤੇ ਤੇਜ਼ ਧੁੱਪ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਰਹੀ ਹੈ।
2. ਕੰਕਰੀਟ ਗਰਿੱਡ, ਸੰਘਣੀ ਆਬਾਦੀ, ਵਾਹਨਾਂ ਦੇ ਨਿਕਾਸ, ਏਅਰ ਕੰਡੀਸ਼ਨਰਾਂ (ਏਸੀ) ਤੋਂ ਗਰਮੀ ਤੇ ਫੈਕਟਰੀਆਂ ਨੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਨੂੰ ਕੰਕਰੀਟ ਦੇ ਗਰਮ ਟਾਪੂਆਂ 'ਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਤਾਪਮਾਨ ਪੇਂਡੂ ਖੇਤਰਾਂ ਨਾਲੋਂ ਕਈ ਗੁਣਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੈ।
ਐਲ ਨੀਨੋ ਕੀ ਹੈ ਤੇ ਇਹ ਗਰਮੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਕਿਉਂ ਬਣਦਾ ਹੈ?
ਐਲ ਨੀਨੋ ਇੱਕ ਮੌਸਮ ਵਿਗਿਆਨਕ ਕੁਦਰਤੀ ਜਲਵਾਯੂ ਵਰਤਾਰਾ ਹੈ ਜੋ ਉਦੋਂ ਵਾਪਰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਪੂਰਬੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਮਹਾਸਾਗਰ 'ਚ ਸਮੁੰਦਰ ਦਾ ਤਾਪਮਾਨ ਆਮ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਐਲ ਨੀਨੋ ਦੇ ਕਾਰਨ ਪੂਰਬੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਮਹਾਸਾਗਰ ਦੇ ਸਤਹ ਪਾਣੀ ਅਸਧਾਰਨ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗਰਮ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਤਪਸ਼ ਗਲੋਬਲ ਹਵਾ ਦੇ ਪੈਟਰਨਾਂ ਨੂੰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਜਾਂ ਬਦਲ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇੱਕ ਚੇਨ ਪ੍ਰਤੀਕ੍ਰਿਆ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਦੁਨੀਆ ਭਰ 'ਚ ਮੌਸਮ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਨੂੰ ਵਿਗਾੜਦੀ ਹੈ।
ਪੂਰਬੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਮਹਾਸਾਗਰ ਦੇ ਅਸਧਾਰਨ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗਰਮ ਸਤਹ ਪਾਣੀ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਵਧਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਦੇ ਮੌਸਮ 'ਤੇ ਅਸਰ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਥਿਤੀ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਗਰਮੀ ਤੇ ਸੋਕੇ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਇਹ ਕਿਰਿਆ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹਰ ਦੋ ਤੋਂ ਸੱਤ ਸਾਲਾਂ 'ਚ ਵਾਪਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਇੱਕ ਸਾਲ ਤੱਕ ਰਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਯੂਐਸ ਨੈਸ਼ਨਲ ਓਸ਼ੀਅਨਿਕ ਐਂਡ ਐਟਮੌਸਫੀਅਰਿਕ ਐਡਮਿਨਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ (NOAA) ਦੇ ਜਲਵਾਯੂ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ ਕੇਂਦਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਮਈ ਤੇ ਜੁਲਾਈ 2026 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਐਲ ਨੀਨੋ ਘਟਨਾ ਹੋਣ ਦੀ 82 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ, ਤੇ ਦਸੰਬਰ 2026 ਤੋਂ ਫਰਵਰੀ 2027 ਤੱਕ ਇਸਦੇ ਜਾਰੀ ਰਹਿਣ ਦੀ 96 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ।
ਸੁਪਰ ਐਲ ਨੀਨੋ ਕੀ ਹੈ?
ਮੌਸਮ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਸੁਪਰ ਐਲ ਨੀਨੋ ਉਦੋਂ ਵਾਪਰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਸਤ੍ਹਾ ਦਾ ਤਾਪਮਾਨ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦਾ ਔਸਤ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਔਸਤ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ 1.5 ਡਿਗਰੀ ਸੈਲਸੀਅਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨਵੀਂ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਸ ਵਾਰ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਸਤ੍ਹਾ ਦਾ ਤਾਪਮਾਨ ਤਿੰਨ ਡਿਗਰੀ ਸੈਲਸੀਅਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਧ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ 1877 'ਚ ਦਰਜ ਕੀਤੇ ਗਏ ਮੌਜੂਦਾ ਹਾਈ ਲੈਵਲ 2.7 ਡਿਗਰੀ ਸੈਲਸੀਅਸ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਭਾਰਤ ਸਮੇਤ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਕਈ ਦੇਸ਼ਾਂ 'ਚ ਸੋਕਾ, ਹੜ੍ਹ ਤੇ ਅੱਤ ਦੀ ਗਰਮੀ ਹੋਵੇਗੀ।
1982-83 ਦੇ ਐਲ ਨੀਨੋ ਨੇ ਅੰਦਾਜ਼ਨ $4.1 ਟ੍ਰਿਲੀਅਨ ਗਲੋਬਲ ਆਮਦਨੀ ਦਾ ਨੁਕਸਾਨ ਕੀਤਾ, ਜਦੋਂ ਕਿ 1997-98 ਦੇ ਐਲ ਨੀਨੋ ਨੇ ਅੰਦਾਜ਼ਨ $5.7 ਟ੍ਰਿਲੀਅਨ ਗਲੋਬਲ ਆਰਥਿਕ ਨੁਕਸਾਨ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਿਆ। ਮਾਹਰ ਐਲ ਨੀਨੋ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਕਾਰਨ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਆਰਥਿਕ ਨੁਕਸਾਨ ਦੀ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।
ਦੱਖਣੀ-ਪੱਛਮੀ ਮੌਨਸੂਨ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਸਾਲਾਨਾ ਮੀਂਹ ਦਾ ਲਗਭਗ 70 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਐਲ ਨੀਨੋ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮੀ ਮੌਨਸੂਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਕਰੇਗਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਦੇਸ਼ 'ਚ ਮੀਂਹ 'ਚ ਕਮੀ ਆਵੇਗੀ। ਭਾਰਤ ਦੇ ਮੌਸਮ ਵਿਭਾਗ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ ਕੀਤੀ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤ 'ਚ ਇਸ ਸੀਜ਼ਨ 'ਚ ਲਗਭਗ 800 ਮਿਲੀਮੀਟਰ ਬਾਰਿਸ਼ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਲਗਭਗ 60 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਕਿਸਾਨਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸੰਕਟ ਪੈਦਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜੋ ਸਾਉਣੀ ਦੇ ਸੀਜ਼ਨ ਲਈ ਮੌਨਸੂਨ ਬਾਰਿਸ਼ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੇ ਹਨ।
IMD ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਉੱਤਰੀ, ਪੱਛਮੀ ਤੇ ਕੇਂਦਰੀ ਖੇਤਰ ਐਲ ਨੀਨੋ ਦੇ ਕਾਰਨ ਸੋਕੇ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜੋਖਮ 'ਚ ਹੋਣਗੇ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਚੇਨਈ ਵਰਗੇ ਸਥਾਨਾਂ 'ਤੇ ਭਾਰੀ ਬਾਰਿਸ਼ ਹੋਵੇਗੀ ਜਿਸ ਨਾਲ ਹੜ੍ਹ ਤੇ ਤਬਾਹੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।