ਪਰਾਲੀ ਤੋਂ ਕਮਾਈ ਦਾ ਅਨੋਖਾ ਤਰੀਕਾ! ਕਿਸਾਨ ਨੇ ਮਸ਼ਰੂਮ ਉਗਾ ਕੇ ਬਦਲੀ ਤਕਦੀਰ; ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਕਮਾ ਰਿਹਾ ₹10,000

ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ। ਭਾਰਤ ਇੱਕ ਖੇਤੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਦੇਸ਼ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਝੋਨੇ ਦੀ ਖੇਤੀ ਵੀ ਵੱਡੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਝੋਨੇ ਦੀ ਕਟਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਚੀ ਹੋਈ ਪਰਾਲੀ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਸਮੱਸਿਆ ਰਹੀ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕਿਸਾਨ ਇਸ ਨੂੰ ਸਾੜ ਕੇ ਖ਼ਤਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਇਸ ਨਾਲ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਫੈਲਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਪਰਾਲੀ ਕਮਾਈ ਦਾ ਜ਼ਰੀਆ ਬਣ ਰਹੀ ਹੈ। ਜੀ ਹਾਂ, ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ ਦੇ ਕਿਸਾਨ ਰਾਜੇਂਦਰ ਕੁਮਾਰ ਸਾਹੂ ਨੇ ਪਰਾਲੀ ਦੀ ਚੁਣੌਤੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸੁਨਹਿਰੀ ਮੌਕੇ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਆਓ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ ਕਿਵੇਂ।

ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ ਕਮਾਈ?

ਰਾਜੇਂਦਰ ਨੇ ਤਿੰਨ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ MA ਕੀਤੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਹੁਣ ਉਹ ਪਰਾਲੀ ਨੂੰ ਸਾੜਦੇ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਉਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਆਰਗੈਨਿਕ 'ਪੈਡੀ ਸਟ੍ਰੌ ਮਸ਼ਰੂਮ' (Paddy Straw Mushroom) ਉਗਾਉਣ ਲਈ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਚੰਗੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨੌਕਰੀ ਦੀ ਬਜਾਏ ਖੇਤੀ ਦਾ ਰਾਹ ਚੁਣਿਆ। ਸਾਲ 2005 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 'ਓਇਸਟਰ ਮਸ਼ਰੂਮ' ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਪੈਡੀ ਸਟ੍ਰੌ ਮਸ਼ਰੂਮ ਦੀ ਮੰਗ ਅਤੇ ਕੀਮਤ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਵੱਧ ਮੁਨਾਫ਼ੇ ਦੀ ਉਮੀਦ ਹੈ।

ਇਸੇ ਟੀਚੇ ਨਾਲ ਉਹ ਓਡੀਸ਼ਾ ਤੋਂ ਬੀਜ ਲੈ ਕੇ ਆਏ ਅਤੇ ਕੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਰਾਜੇਂਦਰ ਨੇ ਇਸ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਮਹਾਰਤ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲਈ।

ਕਿਹੜੀ ਤਕਨੀਕ ਅਪਣਾਈ?

ਰਾਜੇਂਦਰ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਅਹਿਮ ਕੰਮ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ ਕੁਕਰ ਅਤੇ ਸਪਿਰਿਟ ਲੈਂਪ ਵਰਗੀਆਂ ਘਰੇਲੂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਉੱਚ ਗੁਣਵੱਤਾ ਵਾਲੇ 'ਸਪੌਨ' (ਬੀਜ) ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ। ਇਸ ਸਦਕਾ ਉਹ ਬੀਜਾਂ ਲਈ ਆਤਮ-ਨਿਰਭਰ ਹੋ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਹਿੰਗੇ ਸ਼ੈੱਡ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਕੁਦਰਤ ਦੀ ਮਦਦ ਲਈ ਅਤੇ ਅੰਬ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਹੇਠਾਂ ਵਰਟੀਕਲ ਸਟੈਂਡਾਂ 'ਤੇ ਮਸ਼ਰੂਮ ਬੈੱਡ ਬਣਾਏ। ਰੁੱਖਾਂ ਦੀ ਛਾਂ ਕਾਰਨ ਤਾਪਮਾਨ 10 ਡਿਗਰੀ ਘੱਟ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਨਮੀ ਵੀ ਬਣੀ ਰਹੀ। ਇਸ 'ਮਾਈਕਰੋ-ਕਲਾਈਮੇਟ' ਦੇ ਕਾਰਨ ਮਾਰਚ ਤੋਂ ਅਕਤੂਬਰ ਤੱਕ ਵੀ ਮਸ਼ਰੂਮ ਦਾ ਭਰਪੂਰ ਉਤਪਾਦਨ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ

ਰਾਜੇਂਦਰ 'ਜ਼ੀਰੋ ਵੇਸਟ' ਮਾਡਲ 'ਤੇ ਖੇਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਮਸ਼ਰੂਮ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਚੀ ਹੋਈ ਪਰਾਲੀ ਨੂੰ ਉਹ 'ਵੇਸਟ ਡੀਕੰਪੋਜ਼ਰ' ਰਾਹੀਂ ਜੈਵਿਕ ਖਾਦ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਖਾਦ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਉਹ ਖ਼ੁਦ ਦੇ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਆਪਣੀ ਇਸ ਸਫ਼ਲਤਾ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 2019 ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੁਰਸਕਾਰ ਵੀ ਮਿਲ ਚੁੱਕਾ ਹੈ।

ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਕਿੰਨੀ ਕਮਾਈ?

ਰਾਜੇਂਦਰ 2,000 ਮਸ਼ਰੂਮ ਬੈੱਡਾਂ ਨਾਲ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਲਗਭਗ 50 ਕਿਲੋ ਮਸ਼ਰੂਮ ਉਗਾਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ 270 ਤੋਂ 300 ਰੁਪਏ ਪ੍ਰਤੀ ਕਿਲੋ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਵੇਚਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਬੈੱਡ ਦੀ ਲਾਗਤ ਸਿਰਫ਼ 70-80 ਰੁਪਏ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਲਗਭਗ 10,000 ਰੁਪਏ ਕਮਾਉਂਦੇ ਹਨ।