ਬਰਫ਼ਬਾਰੀ ਦੀ ਬਜਾਏ ਅੱਗ ਦੀ ਲਪੇਟ 'ਚ ਪਹਾੜ : ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਤੋਂ ਕਸ਼ਮੀਰ ਤੱਕ ਸੜ ਰਹੇ ਜੰਗਲ; ਟੁੱਟਿਆ ਦਹਾਕਿਆਂ ਪੁਰਾਣਾ ਰਿਕਾਰਡ
ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਅਕਤੂਬਰ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਹਫ਼ਤੇ ਤੋਂ ਬਾਰਿਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੋਈ ਹੈ। ਕੁੱਲੂ, ਮੰਡੀ, ਸ਼ਿਮਲਾ ਅਤੇ ਚੰਬਾ ਵਰਗੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸੇਬ ਉਤਪਾਦਕ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਬਰਫ਼ਬਾਰੀ ਲਗਪਗ ਨਾ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੋਈ ਹੈ।
Posted By alisha
Publish Date: Mon, 19 Jan 2026 10:35 AM (IST)
Updated Date: Mon, 19 Jan 2026 10:43 AM (IST)
ਡਿਜੀਟਲ ਡੈਸਕ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ : ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਹਿਮਾਲੀਅਨ ਰਾਜਾਂ-ਉੱਤਰਾਖੰਡ, ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਜੰਮੂ-ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਅੱਗ ਗਰਮੀਆਂ ਦੇ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਲੱਗਦੀ ਸੀ ਪਰ ਪਿਛਲੇ ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਇਹ ਚੱਕਰ ਟੁੱਟ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਰਦੀ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਦੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਹੁਣ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਜੰਮੂ-ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇੰਨੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਅੱਗ ਲੱਗ ਰਹੀ ਹੈ ਕਿ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਅਤੇ ਵਣ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਹੁਣ ਕੋਈ ਆਮ ਘਟਨਾ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਜਲਵਾਯੂ ਤਬਦੀਲੀ (Climate Change) ਕਾਰਨ ਬਦਲਦੇ ਵਾਤਾਵਰਣਕ ਪੈਟਰਨ ਦਾ ਇੱਕ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਸੰਕੇਤ ਹੈ।
ਉੱਤਰਾਖੰਡ 'ਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ 'ਫਾਇਰ ਅਲਰਟ'
ਫੋਰੈਸਟ ਸਰਵੇ ਆਫ ਇੰਡੀਆ (FSI) ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਸਰਦੀਆਂ ਦਾ ਮੌਸਮ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1 ਨਵੰਬਰ ਤੋਂ ਹੁਣ ਤੱਕ ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ 1,756 'ਫਾਇਰ ਅਲਰਟ' ਦਰਜ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਇਹ ਅੰਕੜੇ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ, ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ ਵਰਗੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਰਾਜਾਂ ਨੂੰ ਪਿੱਛੇ ਛੱਡ ਰਹੇ ਹਨ, ਜੋ ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅੱਗ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਦੇਹਰਾਦੂਨ ਸਥਿਤ ਵਣ ਖੋਜ ਸੰਸਥਾਨ (FRI) ਦੇ ਸੀਨੀਅਰ ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਮਿਤ ਕੁਮਾਰ ਵਰਮਾ ਅਨੁਸਾਰ, "ਜੰਗਲ ਦੀ ਅੱਗ ਇੱਕ ਕੁਦਰਤੀ ਚੱਕਰ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ ਪਰ ਜਲਵਾਯੂ ਪਰਿਵਰਤਨਸ਼ੀਲਤਾ ਉਸ ਚੱਕਰ ਨੂੰ ਸੁੰਗੜ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਹੋਰ ਤੀਬਰ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ।"
ਹਿਮਾਚਲ ਦੇ ਜੰਗਲਾਂ 'ਚ ਵੀ ਅੱਗ ਦਾ ਤਾਂਡਵ
ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਅਕਤੂਬਰ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਹਫ਼ਤੇ ਤੋਂ ਬਾਰਿਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੋਈ ਹੈ। ਕੁੱਲੂ, ਮੰਡੀ, ਸ਼ਿਮਲਾ ਅਤੇ ਚੰਬਾ ਵਰਗੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸੇਬ ਉਤਪਾਦਕ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਬਰਫ਼ਬਾਰੀ ਲਗਪਗ ਨਾ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਪੂਰੇ ਰਾਜ ਦੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਅੱਗ ਲੱਗਣ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਵਧ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਸ਼ਿਮਲਾ ਵਣ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ (62) ਘਟਨਾਵਾਂ ਦਰਜ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।
ਜੰਗਲ 'ਚ ਅੱਗ ਲੱਗਣ ਦੇ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ
ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਖੁਸ਼ਕੀ : ਅਕਤੂਬਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨਾਮਾਤਰ ਬਾਰਿਸ਼ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਘਾਟੀ ਵਿੱਚ 40% ਘੱਟ ਬਰਫ਼ਬਾਰੀ ਕਾਰਨ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਨਮੀ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਸੁੱਕੇ ਪੱਤੇ ਅਤੇ ਘਾਹ 'ਬਾਰੂਦ' ਵਾਂਗ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।
ਮਨੁੱਖੀ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ: ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਕਸਤੂਰੀ ਮਿਰਗ ਵਰਗੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਘੇਰਨ ਲਈ ਜਾਣਬੁੱਝ ਕੇ ਅੱਗ ਲਗਾ ਰਹੇ ਹਨ।
ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਤੇ ਕੂੜਾ: ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਪਰਾਲੀ ਜਲਾਉਣਾ ਅਤੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਲਈ ਨਵੀਂ ਘਾਹ ਉਗਾਉਣ ਦੇ ਲਾਲਚ ਵਿੱਚ ਜੰਗਲ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਨੂੰ ਅੱਗ ਲਗਾਉਣਾ ਵੀ ਵੱਡੇ ਕਾਰਨ ਹਨ।
ਘਾਤਕ ਸਿੱਟੇ
ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਵਣ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਅਤੇ ਜਲਵਾਯੂ ਅਨੁਕੂਲਨ (Climate Adaptation) 'ਤੇ ਤੁਰੰਤ ਧਿਆਨ ਨਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਤਾਂ ਇਸ ਨਾਲ ਹਿਮਾਲੀਅਨ ਈਕੋਸਿਸਟਮ ਸਥਾਈ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।