ਕਸ਼ਮੀਰ 'ਚ ਕੰਬੀ ਧਰਤੀ, ਭਾਜੜ 'ਚ ਘਰਾਂ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲੇ ਲੋਕ; ਰਿਕਟਰ ਸਕੇਲ 'ਤੇ ਕਿੰਨੀ ਰਹੀ ਤੀਬਰਤਾ?
ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਇਹ ਭੂਚਾਲ ਧਰਤੀ ਦੀ ਪਰਤ ਦੇ 190 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਅੰਦਰ ਆਇਆ। ਇਸ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਅੰਕ 36.55 ਡਿਗਰੀ ਉੱਤਰੀ ਅਕਸ਼ਾਂਸ਼ ਅਤੇ 70.92 ਡਿਗਰੀ ਪੂਰਬੀ ਦੇਸ਼ਾਂਤਰ ਹਨ।' ਭੂਚਾਲ ਦੇ ਨਜ਼ਰੀਏ ਤੋਂ, ਕਸ਼ਮੀਰ ਘਾਟੀ ਇੱਕ ਭੂਚਾਲ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ।
Posted By Sandip Kaur
Publish Date: Sat, 18 Apr 2026 11:19 AM (IST)
Updated Date: Sat, 18 Apr 2026 11:22 AM (IST)
ਡਿਜੀਟਲ ਡੈਸਕ, ਸ਼੍ਰੀਨਗਰ: ਸ਼ਨੀਵਾਰ (18 ਅਪ੍ਰੈਲ, 2026) ਨੂੰ ਕਸ਼ਮੀਰ ਘਾਟੀ ਵਿੱਚ ਰਿਕਟਰ ਪੈਮਾਨੇ 'ਤੇ 5.3 ਤੀਬਰਤਾ ਵਾਲੇ ਭੂਚਾਲ ਦੇ ਝਟਕੇ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤੇ ਗਏ, ਜਿਸ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦੇ ਬਦਖ਼ਸ਼ਾਨ ਸੂਬੇ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਆਫ਼ਤ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਸ਼ਨੀਵਾਰ ਸਵੇਰੇ 8.24 ਵਜੇ ਰਿਕਟਰ ਪੈਮਾਨੇ 'ਤੇ 5.3 ਤੀਬਰਤਾ ਦਾ ਭੂਚਾਲ ਆਇਆ।
ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਇਹ ਭੂਚਾਲ ਧਰਤੀ ਦੀ ਪਰਤ ਦੇ 190 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਅੰਦਰ ਆਇਆ। ਇਸ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਅੰਕ 36.55 ਡਿਗਰੀ ਉੱਤਰੀ ਅਕਸ਼ਾਂਸ਼ ਅਤੇ 70.92 ਡਿਗਰੀ ਪੂਰਬੀ ਦੇਸ਼ਾਂਤਰ ਹਨ।' ਭੂਚਾਲ ਦੇ ਨਜ਼ਰੀਏ ਤੋਂ, ਕਸ਼ਮੀਰ ਘਾਟੀ ਇੱਕ ਭੂਚਾਲ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਅਤੀਤ ਵਿੱਚ ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿੱਚ ਭੂਚਾਲਾਂ ਨੇ ਭਾਰੀ ਤਬਾਹੀ ਮਚਾਈ ਹੈ।
8 ਅਕਤੂਬਰ, 2005 ਨੂੰ ਜੰਮੂ-ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿੱਚ ਰਿਕਟਰ ਪੈਮਾਨੇ 'ਤੇ 7.6 ਤੀਬਰਤਾ ਦਾ ਇੱਕ ਭੂਚਾਲ ਆਇਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 80,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜਾਨ ਚਲੀ ਗਈ। ਇਸ ਭੂਚਾਲ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਕਬਜ਼ੇ ਵਾਲੇ ਕਸ਼ਮੀਰ (PoK) ਦੇ ਮੁਜ਼ੱਫਰਾਬਾਦ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਭੂਚਾਲ ਕਾਰਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਲਬੇ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਘਾਟੀ ਦੇ ਬਾਰਾਮੂਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਸਰਹੱਦੀ ਸ਼ਹਿਰ ਉੜੀ ਨੂੰ ਵੀ 2005 ਦੇ ਭੂਚਾਲ ਵਿੱਚ ਭਾਰੀ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਿਆ ਸੀ।
ਕਸ਼ਮੀਰ ਦਾ ਇੱਕ ਲੰਬਾ ਇਤਿਹਾਸ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵਿਨਾਸ਼ਕਾਰੀ ਭੂਚਾਲਾਂ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਅਜਿਹਾ ਇਸ ਲਈ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਖੇਤਰ ਇੱਕ ਉੱਚ-ਭੂਚਾਲ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਤਿਹਾਸਕ ਘਟਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ 1555 ਅਤੇ 1885 ਦੇ ਵਿਨਾਸ਼ਕਾਰੀ ਭੂਚਾਲ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਤਬਾਹੀ ਮਚਾਈ ਸੀ ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜਾਨ ਲੈ ਲਈ ਸੀ।
ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਭੂਚਾਲਾਂ ਵਿੱਚ 1555 ਦਾ ਕਸ਼ਮੀਰ ਭੂਚਾਲ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ, ਜੋ ਬੇਹੱਦ ਵਿਨਾਸ਼ਕਾਰੀ ਸੀ। ਇਸ ਦੀ ਤੀਬਰਤਾ ਸੰਭਵ ਤੌਰ 'ਤੇ 7.6 ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਕਈ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਨੂੰ ਤਬਾਹ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਵੇਸ਼ਾ ਨਦੀ ਦਾ ਰਸਤਾ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।
30 ਮਈ, 1885 ਨੂੰ ਆਇਆ ਬਾਰਾਮੂਲਾ ਭੂਚਾਲ 6.8 ਤੀਬਰਤਾ ਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਨੇ ਸ਼੍ਰੀਨਗਰ ਅਤੇ ਬਾਰਾਮੂਲਾ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ 3,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜਾਨ ਲੈ ਲਈ ਸੀ ਅਤੇ ਇਮਾਰਤਾਂ ਨੂੰ ਗੰਭੀਰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਸੀ। ਪਾਂਡਰੇਥਨ ਮੰਦਰ ਦੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਦੇ ਅਧਾਰ 'ਤੇ, 1828 ਦੇ ਭੂਚਾਲ ਨੂੰ ਵੀ ਇੱਕ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਘਟਨਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਕਾਫ਼ੀ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਸੀ।
ਸਟ੍ਰਕਚਰਲ ਇੰਜੀਨੀਅਰਾਂ ਅਤੇ ਭੂਚਾਲ ਮਾਹਿਰਾਂ ਨੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿੱਚ ਭੂਚਾਲ-ਰੋਧਕ ਘਰਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਇਮਾਰਤਾਂ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਦੀ ਵਕਾਲਤ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਾਹਿਰਾਂ ਨੇ ਸੀਮਿੰਟ-ਕੰਕਰੀਟ ਨਾਲ ਬਣੇ ਘਰਾਂ ਅਤੇ ਇਮਾਰਤਾਂ ਦਾ ਸਖ਼ਤ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਇਮਾਰਤਾਂ ਭੂਚਾਲ ਦੇ ਝਟਕਿਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਝਟਕਿਆਂ ਨੂੰ ਸਹਿਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਇਹ ਢਹਿ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।