ਇਸ ਦੇਸ਼ ਕੋਲ ਹੈ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪਾਂਡਿਆਂ ਦਾ ਮਾਲਕਾਨਾ ਹੱਕ, ਜਾਣੋ ਕੀ ਹੈ 'ਪਾਂਡਾ ਡਿਪਲੋਮੇਸੀ' ਤੇ ਇਸ ਦੇ ਨਿਯਮ

ਲਾਈਫਸਟਾਈਲ ਡੈਸਕ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ: ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਤੁਸੀਂ ਖ਼ਬਰ ਦੇਖੀ ਹੋਵੇਗੀ ਕਿ ਜਾਪਾਨ ਦੇ ਆਖਰੀ ਦੋ ਪਾਂਡਾ (Panda) ਚੀਨ ਵਾਪਸ ਆ ਗਏ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਈ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸਵਾਲ ਆਇਆ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਅਜਿਹਾ ਕਿਉਂ? ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸ ਦੇਈਏ ਕਿ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਪਾਂਡਾ ਚੀਨ ਦੇ ਹੀ ਸਨ ਅਤੇ ਹੁਣ 50 ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਫਿਰ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਘਰ ਪਰਤੇ ਹਨ।

ਸਿਰਫ਼ ਜਾਪਾਨ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਚਿੜੀਆਘਰ ਵਿੱਚ ਪਾਂਡਾ ਦੇਖਿਆ ਹੋਵੇਗਾ, ਤਾਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦੇਸ਼ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਚੀਨ ਤੋਂ ਹੀ ਉਧਾਰ ਲਿਆ ਹੋਵੇ। ਜੀ ਹਾਂ, ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪਾਂਡਿਆਂ 'ਤੇ ਚੀਨ ਦਾ ਹੀ ਮਾਲਕਾਨਾ ਹੱਕ ਹੈ। ਪਰ ਅਜਿਹਾ ਕਿਉਂ? ਅਸਲ ਵਿੱਚ, ਇਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਹੈ ਚੀਨ ਦੀ 'ਪਾਂਡਾ ਡਿਪਲੋਮੇਸੀ' (Panda Diplomacy)। ਦਰਅਸਲ, ਇਹ ਪਿਆਰੇ ਅਤੇ ਮਾਸੂਮ ਜੀਵ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਅਤੇ ਕੂਟਨੀਤੀ ਦਾ ਬਹੁਤ ਅਹਿਮ ਹਿੱਸਾ ਹਨ। ਆਓ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ ਇਸ ਬਾਰੇ।

ਕੀ ਹੈ ਪਾਂਡਾ ਡਿਪਲੋਮੇਸੀ?

ਪਾਂਡਾ ਡਿਪਲੋਮੇਸੀ (Panda Diplomacy) ਚੀਨ ਦੀ 'ਸੌਫਟ ਪਾਵਰ' ਰਣਨੀਤੀ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਤਹਿਤ ਚੀਨ ਦੂਜੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਸਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ, ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਵਧਾਉਣ ਅਤੇ ਦੋਸਤੀ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਦੇਣ ਲਈ ਪਾਂਡਿਆਂ ਨੂੰ ਤੋਹਫ਼ੇ ਜਾਂ ਲੋਨ (ਕਰਜ਼ੇ) ਵਜੋਂ ਭੇਜਦਾ ਹੈ।

ਇਸ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਸਦੀਆਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋਈ ਸੀ। ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ 7ਵੀਂ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਵਿੱਚ 'ਤਾਂਗ ਰਾਜਵੰਸ਼' ਨੇ ਜਾਪਾਨ ਨੂੰ ਦੋ ਪਾਂਡਾ ਦਿੱਤੇ ਸਨ। ਆਧੁਨਿਕ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਚੀਨ ਪਾਂਡਾ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਆਪਣੀ ਕੂਟਨੀਤੀ ਲਈ ਕਰਦਾ ਆਇਆ ਹੈ। 1957 ਵਿੱਚ ਚੀਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ‘ਪਾਂਡਾ ਰਾਜਦੂਤ’ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਨੂੰ ਤੋਹਫ਼ੇ ਵਜੋਂ ਦਿੱਤੇ ਸਨ। ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਚੀਨ ਨੇ ਹੋਰ ਵੀ ਸੋਸ਼ਲਿਸਟ (ਸਮਾਜਵਾਦੀ) ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਪਾਂਡਾ ਤੋਹਫ਼ੇ ਵਜੋਂ ਦਿੱਤੇ ਸਨ।

ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਹ ਚਰਚਾ ਵਿੱਚ 1972 ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਜਦੋਂ ਚੀਨ ਨੇ ਅਮਰੀਕੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਰਿਚਰਡ ਨਿਕਸਨ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਮਰੀਕਾ ਨੂੰ ਵੀ ਦੋ ਪਾਂਡਾ ਤੋਹਫ਼ੇ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੇ ਸਨ। ਉਦੋਂ ਤੋਂ, ਚੀਨ ਪਾਂਡਾ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਵਪਾਰਕ ਸਮਝੌਤੇ ਜਾਂ ਰਣਨੀਤਕ ਸਾਂਝੇਦਾਰੀ ਨੂੰ ਪੱਕਾ ਕਰਨ ਲਈ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਬਿਹਤਰ ਸਬੰਧ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਸਾਰੇ ਪਾਂਡਾ ਚੀਨ ਦੇ ਹੀ ਕਿਉਂ ਹਨ?

ਤਕਨੀਕੀ ਅਤੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਲਗਭਗ ਹਰ ਪਾਂਡਾ ਦਾ ਮਾਲਕ ਚੀਨ ਹੈ।

ਤੋਹਫ਼ੇ ਤੋਂ ਲੋਨ ਤੱਕ ਦਾ ਸਫ਼ਰ: 1984 ਤੱਕ ਚੀਨ ਪਾਂਡਿਆਂ ਨੂੰ ਤੋਹਫ਼ੇ ਵਜੋਂ ਦਿੰਦਾ ਸੀ। ਪਰ ਪਾਂਡਿਆਂ ਦੀ ਘਟਦੀ ਗਿਣਤੀ ਨੂੰ ਦੇਖਦਿਆਂ ਚੀਨ ਨੇ ਆਪਣੀ ਨੀਤੀ ਬਦਲ ਦਿੱਤੀ। ਹੁਣ, ਪਾਂਡਾ ਤੋਹਫ਼ੇ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ, ਸਗੋਂ ਲੋਨ (ਕਿਰਾਏ) 'ਤੇ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਸਖ਼ਤ ਰੈਂਟਲ ਐਗਰੀਮੈਂਟ: ਜਦੋਂ ਚੀਨ ਕਿਸੇ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਪਾਂਡਾ ਭੇਜਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਇੱਕ ਰੈਂਟਲ ਐਗਰੀਮੈਂਟ (ਕਿਰਾਏਨਾਮਾ) ਸਾਈਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਪਾਂਡਾ ਲਈ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਚਿੜੀਆਘਰਾਂ ਨੂੰ ਚੀਨ ਨੂੰ ਸਾਲਾਨਾ 5 ਲੱਖ ਤੋਂ 10 ਲੱਖ ਡਾਲਰ ਤੱਕ ਦੀ ਫੀਸ ਦੇਣੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਪੈਸਾ ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਪਾਂਡਾ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੁਦਰਤੀ ਨਿਵਾਸ ਸਥਾਨਾਂ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਦੇ ਕੰਮ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।

ਜਨਮ ਤੋਂ ਹੀ ਚੀਨੀ ਨਾਗਰਿਕ: ਇਸ ਡਿਪਲੋਮੇਸੀ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਹੈਰਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸ਼ਰਤ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਵਿਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਰਹੇ ਪਾਂਡਾ ਜੋੜੇ ਦੇ ਕੋਈ ਬੱਚਾ (ਸ਼ਾਵਕ) ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਵੀ ਚੀਨ ਦੀ ਸੰਪਤੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਐਗਰੀਮੈਂਟ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਬੱਚੇ ਦੇ ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹੀ (ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ 2 ਤੋਂ 4 ਸਾਲ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ) ਉਸ ਨੂੰ ਚੀਨ ਵਾਪਸ ਭੇਜਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਪਾਂਡਾ ਡਿਪਲੋਮੇਸੀ ਦਾ ਮਹੱਤਵ

ਚੀਨ ਹਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਪਾਂਡਾ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ। ਪਾਂਡਾ ਦਾ ਮਿਲਣਾ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਚੀਨ ਉਸ ਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪਾਂਡਾ ਡਿਪਲੋਮੇਸੀ ਦੁਨੀਆ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਸਫਲ ਅਤੇ ਆਕਰਸ਼ਕ ਕੂਟਨੀਤਕ ਰਣਨੀਤੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਹ ਚੀਨ ਨੂੰ ਇੱਕ ਦੋਸਤਾਨਾ ਅਕਸ (image) ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਇਹਨਾਂ ਦੁਰਲੱਭ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਫੰਡ ਵੀ ਇਕੱਠਾ ਕਰਦੀ ਹੈ।

ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਹ ਇੱਕ ਮਹਿੰਗਾ ਸੌਦਾ ਹੈ ਪਰ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਚਿੜੀਆਘਰ ਇਹਨਾਂ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਰੱਖਣ ਲਈ ਕਤਾਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਲਈ ਖਿੱਚ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕੇਂਦਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।