ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਆਸਾਨ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ ਇਹ ਅਧਿਕਾਰ, ਪਰ ਅਸੀਂ ਨਾਂ ਤਕ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ! 26 ਜਨਵਰੀ 'ਤੇ ਪਛਾਣੋ ਆਪਣੀ ਅਸਲੀ ਤਾਕਤ

ਲਾਈਫਸਟਾਈਲ ਡੈਸਕ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ : 26 ਜਨਵਰੀ 1950 ਨੂੰ ਜਦੋਂ ਸਾਡਾ ਸੰਵਿਧਾਨ ਲਾਗੂ ਹੋਇਆ, ਉਦੋਂ ਭਾਰਤ ਸਹੀ ਮਾਅਨਿਆਂ 'ਚ 'ਗਣਤੰਤਰ' ਬਣਿਆ। ਅਸੀਂ ਹਰ ਸਾਲ ਝੰਡਾ ਤਾਂ ਲਹਿਰਾਉਂਦੇ ਹਾਂ ਪਰ ਕੀ ਅਸੀਂ ਉਸ ਕਿਤਾਬ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ ਜਿਸ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਹੱਕ ਦਿੱਤਾ? ਸੱਚਾਈ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਜਾਣੇ-ਅਣਜਾਣੇ 'ਚ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਆਪਣੇ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਾਂ—ਸੜਕ 'ਤੇ ਚੱਲਣ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਆਪਣੀ ਗੱਲ ਕਹਿਣ ਤਕ। ਪਰ ਅਫ਼ਸੋਸ, ਸਾਨੂੰ ਖ਼ੁਦ ਹੀ ਆਪਣੀਆਂ ਤਾਕਤਾਂ ਦਾ ਪਤਾ ਨਹੀਂ। ਤਾਂ ਚੱਲੋ, ਅੱਜ ਉਨ੍ਹਾਂ ਖਾਸ ਅਧਿਕਾਰਾਂ (Articles) ਤੋਂ ਪਰਦਾ ਉਠਾਉਂਦੇ ਹਾਂ, ਜੋ ਤੁਹਾਡੀ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਆਸਾਨ ਤੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ।

ਕਾਨੂੰਨ ਸਾਰਿਆਂ ਲਈ ਬਰਾਬਰ (Article 14)

ਇਸ ਆਰਟੀਕਲ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਜਿਹਾ ਮਤਲਬ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਹਰ ਕੋਈ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਨਜ਼ਰ 'ਚ ਇਕ ਸਮਾਨ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਛੋਟਾ ਜਾਂ ਵੱਡਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਚਾਹੇ ਕਿਸੇ ਅਪਰਾਧ ਲਈ ਸਜ਼ਾ ਦੇਣੀ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨੀ ਹੋਵੇ, ਕਾਨੂੰਨ ਸਭ ਲਈ ਬਰਾਬਰ ਹੈ ਤੇ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਵਿਤਕਰਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ।

ਭੇਦਭਾਵ ਨਹੀਂ ਚੱਲੇਗਾ (Article 15)

ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੇ ਇਸ ਆਰਟੀਕਲ ਤਹਿਤ ਤੁਸੀਂ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਵਿਤਕਰੇ ਦੇ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਬਤੀਤ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਦੇਸ਼ ਦੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਨਾਗਰਿਕ ਨਾਲ ਧਰਮ, ਜਾਤ, ਰੰਗ, ਲਿੰਗ ਤੇ ਜਨਮ ਅਸਥਾਨ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਤਕਰਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਅਜਿਹਾ ਕਰਨ 'ਤੇ ਸਜ਼ਾ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੈ।

ਸਰਕਾਰੀ ਨੌਕਰੀ 'ਚ ਸਭ ਨੂੰ ਮੌਕਾ (Article 16)

ਇਸ ਆਰਟੀਕਲ ਤਹਿਤ ਭਾਰਤ ਦੇ ਹਰੇਕ ਨਾਗਰਿਕ ਨੂੰ ਸਰਕਾਰੀ ਨੌਕਰੀ ਕਰਨ ਦਾ ਬਰਾਬਰ ਹੱਕ ਹੈ। ਧਰਮ, ਜਾਤ, ਰੰਗ, ਲਿੰਗ ਤੇ ਜਨਮ ਸਥਾਨ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਕੋਈ ਵੀ ਵਿਅਕਤੀ ਸਰਕਾਰੀ ਨੌਕਰੀ ਲਈ ਯੋਗ ਜਾਂ ਅਯੋਗ ਨਹੀਂ ਠਹਿਰਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ।

ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ (Article 19)

ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਜਿਊਣਾ ਕਿਸ ਨੂੰ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ? ਅੱਜ ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਆਪਣੀਆਂ ਸ਼ਰਤਾਂ 'ਤੇ ਜੀਵਨ ਜੀਅ ਰਹੇ ਹਾਂ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸਿਹਰਾ ਸਾਡੇ ਸੰਵਿਧਾਨ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਆਰਟੀਕਲ ਤਹਿਤ ਤੁਹਾਨੂੰ ਹੇਠ ਲਿਖੀਆਂ ਆਜ਼ਾਦੀਆਂ ਮਿਲੀਆਂ ਹਨ:

• ਬੋਲਣ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ
• ਘੁੰਮਣ-ਫਿਰਨ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ
• ਕੰਮ-ਧੰਦੇ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ
• ਸੰਘ ਜਾਂ ਯੂਨੀਅਨ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ
• ਸ਼ਾਂਤੀਪੂਰਵਕ ਅਤੇ ਬਿਨਾਂ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਜਗ੍ਹਾ ਇਕੱਠੇ ਹੋਣ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ

ਸਨਮਾਨ ਨਾਲ ਜਿਊਣ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ (Article 21)

ਅਸੀਂ ਆਪਣੀ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਇਸੇ ਅਧਿਕਾਰ ਦੇ ਸਿਰ 'ਤੇ ਗੁਜ਼ਾਰਦੇ ਹਾਂ। ਇਹ ਸੰਵਿਧਾਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਅਧਿਕਾਰ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਤੁਹਾਡੀ ਜਾਨ ਅਤੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਹੁਣ 'ਨਿਜਤਾ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ' (Right to Privacy) ਅਤੇ ਸਾਫ਼ ਹਵਾ-ਪਾਣੀ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।

ਪੜ੍ਹਾਈ ਦਾ ਹੱਕ (ਆਰਟੀਕਲ 21A)

ਪੜ੍ਹ-ਲਿਖ ਕੇ ਚੰਗਾ ਜੀਵਨ ਜਿਊਣ ਦਾ ਹੱਕ ਵੀ ਸੰਵਿਧਾਨ ਤੋਂ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਆਰਟੀਕਲ 21A ਤਹਿਤ 6 ਤੋਂ 14 ਸਾਲ ਦੇ ਹਰ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਸਰਕਾਰੀ ਸਕੂਲ 'ਚ ਮੁਫ਼ਤ ਸਿੱਖਿਆ ਪਾਉਣ ਦਾ ਹੱਕ ਹੈ। ਕੋਈ ਵੀ ਸਕੂਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਲਈ ਮਨ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ।

ਧਰਮ ਦੀ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ (ਆਰਟੀਕਲ 25)

ਭਾਰਤ ਇਕ ਧਰਮ-ਨਿਰਪੱਖ ਰਾਸ਼ਟਰ ਹੈ। ਇਸ ਆਰਟੀਕਲ ਤਹਿਤ ਇੱਥੇ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਮੰਨਣ, ਉਸ 'ਤੇ ਅਮਲ ਕਰਨ ਤੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਪੂਰੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।

ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਜਾਣ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ (ਆਰਟੀਕਲ 32)

ਇਸ ਨੂੰ 'ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੀ ਆਤਮਾ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਤੁਹਾਡੇ ਉੱਪਰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਕਿਸੇ ਵੀ ਅਧਿਕਾਰ ਨੂੰ ਖੋਹਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਆਰਟੀਕਲ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਸਿੱਧਾ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਦਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਖੜਕਾ ਸਕਦੇ ਹੋ।

Source:

Ministry of Law and Justice (Legislative Department)

Know India