ਆਫਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਾਲ ਚੁੱਕਣੀ ਬੰਦ! ਕਿਉਂ 'ਜੀਅ-ਤੋੜ ਮਿਹਨਤ' ਨੂੰ ਸਫਲਤਾ ਦੀ ਬਜਾਏ ਪਾਗਲਪਨ ਮੰਨ ਰਹੀ ਹੈ Gen-Z

ਲਾਈਫਸਟਾਈਲ ਡੈਸਕ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ : ਕੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵੀ ਅਜਿਹਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਫਲ ਹੋਣ ਲਈ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਕੰਮ ਕਰਨਾ, ਛੁੱਟੀਆਂ ਨਾ ਲੈਣਾ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਪਿੱਛੇ ਛੱਡ ਦੇਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ? ਪਿਛਲੇ ਇੱਕ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ 'ਹਸਲ ਕਲਚਰ' (Hustle Culture) ਦੇ ਨਾਂ 'ਤੇ ਇਸੇ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਨੂੰ ਕਾਮਯਾਬੀ ਦਾ ਪੈਮਾਨਾ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ।

ਮਿਲੇਨੀਅਲਸ (Millennials) ਦੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਨੇ ਇਸ ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ ਨੂੰ ਖੂਬ ਅਪਣਾਇਆ, ਪਰ ਅੱਜ ਦੀ ਨਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਯਾਨੀ Gen Z ਨੇ ਇਸ ਪੁਰਾਣੀ ਸੋਚ ਨੂੰ ਸਿਰੇ ਤੋਂ ਨਕਾਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਜੀ ਹਾਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਲਗਾਤਾਰ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਰਹਿਣਾ ਸਫਲਤਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇੱਕ 'ਟੌਕਸਿਕ' (Toxic) ਆਦਤ ਹੈ।

ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਪੀਐੱਸਆਰਆਈ (PSRI) ਹਸਪਤਾਲ ਦੀ ਕੰਸਲਟੈਂਟ ਸਾਈਕੋਲੋਜਿਸਟ, ਅਰਪਿਤਾ ਕੋਹਲੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਕੰਮ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਨਜ਼ਰੀਏ ਵਿੱਚ ਇਹ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਬਦਲਾਅ ਹੈ। ਆਓ ਆਸਾਨ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮਝੀਏ ਕਿ ਇਸ ਨਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੀ ਸੋਚ ਅਖ਼ਿਰ ਹੈ ਕੀ।

ਮਾਨਸਿਕ ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਵਰਕ-ਲਾਈਫ ਬੈਲੇਂਸ ਹੈ ਤਰਜੀਹ

Gen Z ਇਹ ਸਾਫ਼ ਕਰ ਚੁੱਕੀ ਹੈ ਕਿ ਸਿਰਫ਼ ਜ਼ਿਆਦਾ ਘੰਟੇ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਕਾਮਯਾਬੀ ਦੀ ਗਾਰੰਟੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ ਪੀੜ੍ਹੀ ਆਪਣੇ ਕਰੀਅਰ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਮਾਨਸਿਕ ਸਿਹਤ (Mental Health), ਨਿੱਜੀ ਸਮਾਂ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨੂੰ ਬਰਾਬਰ ਅਹਿਮੀਅਤ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਕੰਮ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚਕਾਰ ਸੰਤੁਲਨ (Work-Life Balance) ਕੋਈ ਐਸ਼ੋ-ਆਰਾਮ ਦੀ ਚੀਜ਼ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇੱਕ ਬੁਨਿਆਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਇਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਕੰਮ ਦੇ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਬੋਝ, ਬਰਨਆਊਟ (Burnout) ਅਤੇ ਖ਼ਰਾਬ ਵਰਕ ਇਨਵਾਇਰਮੈਂਟ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਬੇਝਿਜਕ ਆਪਣੀ ਆਵਾਜ਼ ਉਠਾਉਂਦੇ ਹਨ।

ਆਫਿਸ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਆਪਣੀਆਂ ਹੱਦਾਂ (Boundaries) ਤੈਅ ਕਰਨਾ

ਮਿਲੇਨੀਅਲਸ ਦੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਜਿੱਥੇ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ 'ਤੇ ਵੀ ਦੇਰ ਰਾਤ ਤੱਕ ਕੰਮ ਕਰਨ ਨੂੰ ਮਾਣ ਨਾਲ ਦਿਖਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਉੱਥੇ ਹੀ Gen Z ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਬਿਨਾਂ ਰੁਕੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਥੱਕਦੇ ਹੋ, ਸਗੋਂ ਤੁਹਾਡੀ ਸੋਚਣ-ਸਮਝਣ ਦੀ ਰਚਨਾਤਮਕਤਾ (Creativity) ਵੀ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣ ਲੱਗਦੀ ਹੈ।

ਇਸ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗੀ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਕੰਮ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਆਪਣੀਆਂ ਸੀਮਾਵਾਂ ਤੈਅ ਕਰਨਾ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਦੇ ਹਨ। ਆਫਿਸ ਦੀ ਸ਼ਿਫਟ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਕਿਸੇ ਕੰਮ ਦੇ ਮੈਸੇਜ ਜਾਂ ਈਮੇਲ ਦਾ ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਤੋਂ ਬਚਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਬਿਲਕੁਲ ਵੀ ਗ਼ਲਤ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦੇ। ਕੰਮ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦਾ ਸਮਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਬਿਤਾਉਣ, ਆਪਣੇ ਸ਼ੌਕ ਪੂਰੇ ਕਰਨ ਜਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਆਰਾਮ ਕਰਨ ਲਈ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਤੋਂ ਬਚਣ ਦਾ ਨਵਾਂ ਤਰੀਕਾ ਬਣ ਰਿਹਾ 'ਕੁਆਇਟ ਕੁਇਟਿੰਗ'

ਇਸੇ ਨਵੀਂ ਸੋਚ ਤੋਂ 'ਕੁਆਇਟ ਕੁਇਟਿੰਗ' (Quiet Quitting) ਦਾ ਕੰਸੈਪਟ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ ਹੈ। ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਲੱਗ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦਾ ਮਤਲਬ ਕੰਮ ਤੋਂ ਜੀਅ ਚੁਰਾਉਣਾ ਹੈ, ਪਰ ਅਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਜਿਹਾ ਅਰਥ ਹੈ- ਸਿਰਫ਼ ਉਨਾ ਹੀ ਕੰਮ ਕਰਨਾ, ਜਿੰਨੀ ਤੁਹਾਡੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਹੈ। ਇਸ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦਾ ਟੀਚਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵਾਧੂ ਕੰਮ ਕਰਕੇ ਖ਼ੁਦ ਦਾ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣਾ ਹੈ। ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਅਤੇ ਟੈਕਨੋਲੋਜੀ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੇ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਤਜ਼ਰਬੇ ਸਾਂਝੇ ਕੀਤੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਹ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਫੈਲੀ ਹੈ ਕਿ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਵੀ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।

ਘੰਟਿਆਂਬੱਧੀ ਕੰਮ ਨਹੀਂ, 'ਸਮਾਰਟ ਵਰਕ' 'ਤੇ ਹੈ ਭਰੋਸਾ

ਅਕਸਰ ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ Gen Z ਦੀ ਇਹ ਸੋਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਘੱਟ ਮਿਹਨਤੀ ਬਣਾ ਰਹੀ ਹੈ, ਪਰ ਹਕੀਕਤ ਇਸ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਉਲਟ ਹੈ। ਅੱਜ ਦੇ ਨੌਜਵਾਨ ਖ਼ਚਰਾਂ ਵਾਂਗ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ 'ਸਮਾਰਟ ਤਰੀਕੇ' ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਯਕੀਨ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਆਪਣਾ ਪੂਰਾ ਧਿਆਨ ਕੰਮ ਦੇ ਆਊਟਪੁੱਟ ਅਤੇ ਉਤਪਾਦਕਤਾ (Productivity) 'ਤੇ ਲਗਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਨਾ ਕਿ ਇਸ ਗੱਲ 'ਤੇ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿੰਨੇ ਘੰਟੇ ਆਫਿਸ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਹੀ ਟਾਰਗੇਟ ਹੈ- ਘੱਟ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਬਿਹਤਰ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਬਚੇ ਹੋਏ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪਰਸਨਲ ਲਾਈਫ ਅਤੇ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਲਈ ਵਰਤਣਾ।