ਐਤਵਾਰ ਨੂੰ ਹੀ ਕਿਉਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਛੁੱਟੀ? 10 ਜੂਨ 1890 ਨੂੰ ਭਾਰਤ 'ਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਵੱਡਾ ਬਦਲਾਅ, ਪੜ੍ਹੋ ਇਸਦੇ ਪਿੱਛੇ ਦੀ ਪੂਰੀ ਕਹਾਣੀ
ਐਤਵਾਰ ਦੀ ਛੁੱਟੀ ਅੱਜ ਸਾਡੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਇੱਕ ਅਹਿਮ ਹਿੱਸਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਸਦੇ ਪਿੱਛੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਇੱਕ ਲੰਬੀ ਗਾਥਾ ਛਿਪੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਲੋਕ-ਨਾਇਕ ਦੇ ਸੱਤ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਅਟੁੱਟ ਸੰਘਰਸ਼ ਨੇ ਇਸ ਛੁੱਟੀ ਨੂੰ ਸੰਭਵ ਬਣਾਇਆ।
Posted By Sandip Kaur
Publish Date: Sun, 01 Mar 2026 12:56 PM (IST)
Updated Date: Sun, 01 Mar 2026 01:01 PM (IST)
ਲਾਈਫਸਟਾਈਲ ਡੈਸਕ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ: ਐਤਵਾਰ ਦੀ ਛੁੱਟੀ ਅੱਜ ਸਾਡੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਇੱਕ ਅਹਿਮ ਹਿੱਸਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਸਦੇ ਪਿੱਛੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਇੱਕ ਲੰਬੀ ਗਾਥਾ ਛਿਪੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਲੋਕ-ਨਾਇਕ ਦੇ ਸੱਤ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਅਟੁੱਟ ਸੰਘਰਸ਼ ਨੇ ਇਸ ਛੁੱਟੀ ਨੂੰ ਸੰਭਵ ਬਣਾਇਆ।
ਹਫ਼ਤਾਵਾਰੀ ਛੁੱਟੀ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸ਼ਾਸਨ ਦੌਰਾਨ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਮੁੰਬਈ ਦੀਆਂ ਕੱਪੜਾ ਮਿੱਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਨੂੰ ਹਫ਼ਤੇ ਦੇ ਸੱਤੇ ਦਿਨ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਆਰਾਮ ਦੇ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਨਿਰੰਤਰ ਕੰਮ ਦਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਿਹਤ 'ਤੇ ਬਹੁਤ ਬੁਰਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪੈ ਰਿਹਾ ਸੀ।
ਨਾਰਾਇਣ ਮੇਘਾਜੀ ਲੋਖੰਡੇ ਨੇ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੀ ਇਸ ਤਰਸਯੋਗ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੱਕਾਂ ਲਈ ਆਵਾਜ਼ ਉਠਾਈ।
ਸਾਲ 1881 ਤੋਂ 1884 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਲੋਖੰਡੇ ਨੇ ਕਈ ਵਿਰੋਧ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਤੱਕ ਆਪਣੀਆਂ ਮੰਗਾਂ ਪਹੁੰਚਾਈਆਂ।
ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੀ ਇਕਜੁੱਟਤਾ ਅੱਗੇ ਝੁਕਦੇ ਹੋਏ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਨੇ 10 ਜੂਨ 1890 ਨੂੰ ਐਤਵਾਰ ਨੂੰ ਅਧਿਕਾਰਤ ਹਫ਼ਤਾਵਾਰੀ ਛੁੱਟੀ ਐਲਾਨ ਦਿੱਤਾ।
ਐਤਵਾਰ ਨੂੰ ਹੀ ਕਿਉਂ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ?
ਐਤਵਾਰ ਦੀ ਚੋਣ ਪਿੱਛੇ ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਵਿਵਹਾਰਕ ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਕਾਰਨ ਮੌਜੂਦ ਸਨ:
ਤਤਕਾਲੀ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸ਼ਾਸਕ ਈਸਾਈ ਧਰਮ ਦੇ ਪੈਰੋਕਾਰ ਸਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਐਤਵਾਰ ਚਰਚ ਜਾਣ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰਨ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਦਿਨ ਸੀ।
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵੀ ਐਤਵਾਰ ਦਾ ਦਿਨ ਸੂਰਜ ਦੇਵਤਾ ਅਤੇ ਕੁਝ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਭਗਵਾਨ ਖੰਡੋਬਾ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਲੋਖੰਡੇ ਦੀ ਦਲੀਲ ਸੀ ਕਿ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਲਈ ਸਮਾਂ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਭਾਰਤੀ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਪੂਜਾ ਅਤੇ ਆਰਾਮ ਲਈ ਇੱਕ ਦਿਨ ਮਿਲਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।