ਸਾਵਧਾਨ! ਕੁਝ ਸੈਕਿੰਡਾਂ ਦੀ ਵੀਡੀਓ ਖ਼ਤਮ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਇਕਾਗਰਤਾ; ਜਾਣੋ ਕਿਉਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਸਕ੍ਰੀਨ ਟਾਈਮ 'ਤੇ ਕਾਬੂ

ਲਾਈਫਸਟਾਈਲ ਡੈਸਕ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ: ਅੱਜ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਦਾ ਰੂਪ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਦਲ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਪਹਿਲਾਂ ਅਸੀਂ ਲੰਬੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਅਤੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਭਰਪੂਰ ਵੀਡੀਓ ਦੇਖਦੇ ਸੀ, ਉੱਥੇ ਹੁਣ ਸ਼ਾਰਟ ਫਾਰਮ ਵੀਡੀਓ ਜਾਂ ਰੀਲਜ਼ (Reels) ਦਾ ਬੋਲਬਾਲਾ ਹੈ। ਹਰ ਕੁਝ ਸੈਕਿੰਡ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਵੀਡੀਓ ਸਾਡੇ ਫ਼ੋਨ ਦੀ ਸਕ੍ਰੀਨ 'ਤੇ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਪਰ, ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਕਦੇ ਸੋਚਿਆ ਹੈ ਕਿ ਪਲਕ ਝਪਕਦੇ ਹੀ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਇਹ ਵੀਡੀਓਜ਼ ਸਾਡੇ ਦਿਮਾਗ 'ਤੇ ਕੀ ਅਸਰ ਪਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ? ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ, ਯੂਟਿਊਬ ਦੇ ਸਹਿ-ਸੰਸਥਾਪਕ ਸਟੀਵ ਚੇਨ ਨੇ ਵੀ ਇਸ ਬਾਰੇ ਚਿੰਤਾ ਜ਼ਾਹਿਰ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਛੋਟੀਆਂ ਵੀਡੀਓ ਬੱਚਿਆਂ ਅਤੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਲਈ ਚੁਣੌਤੀਪੂਰਨ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਆਓ ਇਸ ਬਾਰੇ ਸਮਝਦੇ ਹਾਂ।

ਘਟਦਾ ਧਿਆਨ ਅਤੇ ਵਧਦੀ ਬੇਚੈਨੀ

ਜੇਕਰ ਬੱਚੇ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਸਿਰਫ਼ ਕੁਝ ਸੈਕਿੰਡ ਦੀਆਂ ਵੀਡੀਓ ਦੇਖਣ ਦੇ ਆਦੀ ਹੋ ਜਾਣਗੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਲੰਬੀ ਅਤੇ ਗੰਭੀਰ ਜਾਣਕਾਰੀ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ (Focus) ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਣਗੇ। ਜਦੋਂ ਦਿਮਾਗ ਨੂੰ ਹਰ 15-20 ਸੈਕਿੰਡ ਵਿੱਚ ਨਵਾਂ ਕੰਟੈਂਟ ਦੇਖਣ ਦੀ ਆਦਤ ਪੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ 30 ਸੈਕਿੰਡ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੀ ਉਪਯੋਗੀ ਵੀਡੀਓ ਦੇਖਣਾ ਜਾਂ ਕਿਤਾਬ ਪੜ੍ਹਨਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੁਸ਼ਕਲ ਅਤੇ ਬੋਰਿੰਗ ਲੱਗਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।

ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਮਨੋਰੰਜਨ ਦਾ ਮਾਮਲਾ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਇੱਕ ਆਦਤ ਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਦਿਮਾਗ ਲਗਾਤਾਰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਬਦਲਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਾਂ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ 'ਕੁਇੱਕ ਰਿਵਾਰਡ' (Quick Reward) ਲੱਭਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਸਬਰ ਨਾਲ ਬੈਠਣ ਅਤੇ ਸਿੱਖਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਘੱਟ ਸਕਦੀ ਹੈ।

ਛੋਟੀਆਂ ਵੀਡੀਓ ਦੀ ਵਧਦੀ ਲਤ

ਛੋਟੀਆਂ ਵੀਡੀਓ ਦੀ ਇਹ ਲਤ ਹੁਣ ਕਾਨੂੰਨੀ ਅਤੇ ਸਿਹਤ ਸਬੰਧੀ ਵਿਵਾਦਾਂ ਦਾ ਕਾਰਨ ਵੀ ਬਣ ਰਹੀ ਹੈ। ਕਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੂੰ ਅਦਾਲਤਾਂ ਵਿੱਚ ਖਿੱਚਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾਨਸਿਕ ਸਿਹਤ ਸਬੰਧੀ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਅਤੇ ਲਤ ਪੈਦਾ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।

ਇੱਕ ਖੋਜ ਅਨੁਸਾਰ, ਸ਼ਾਰਟ-ਵੀਡੀਓ ਦੀ ਲਤ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਸਬੰਧ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਟਾਲਣ ਦੀ ਆਦਤ ਨਾਲ ਹੈ। ਜੋ ਨੌਜਵਾਨ ਇਹਨਾਂ ਵੀਡੀਓ 'ਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਮਾਂ ਬਿਤਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਫੋਕਸ ਦੀ ਕਮੀ ਪਾਈ ਗਈ ਹੈ। ਉਹ ਜ਼ਰੂਰੀ ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ ਟਾਲ ਕੇ ਛੋਟੀਆਂ-ਛੋਟੀਆਂ ਵੀਡੀਓ ਤੋਂ ਮਿਲਣ ਵਾਲੇ 'ਡੋਪਾਮਾਈਨ ਹਿੱਟ' ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਭੱਜਦੇ ਹਨ।

ਪਿੱਛੇ ਛੁੱਟ ਰਿਹਾ ਉਪਯੋਗੀ ਕੰਟੈਂਟ

ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ ਲਗਭਗ ਹਰ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਸ਼ਾਰਟ ਵੀਡੀਓ ਫਾਰਮੈਟ ਨੂੰ ਅਪਣਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਵੀਡੀਓ ਸਿਰਫ਼ ਮਨੋਰੰਜਨ ਲਈ ਤਾਂ ਠੀਕ ਹਨ, ਪਰ ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਗਹਿਰਾਈ ਦੀ ਕਮੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਕੰਪਨੀਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਯੂਜ਼ਰ ਅਟੈਂਸ਼ਨ ਪਾਉਣ ਦੀ ਹੋੜ ਮਚੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਉਪਯੋਗੀ ਅਤੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਭਰਪੂਰ ਕੰਟੈਂਟ ਪਿੱਛੇ ਛੁੱਟਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਹੁਣ ਸਮਾਂ ਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਇਸ ਦੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਇਸਤੇਮਾਲ, ਉਮਰ ਦੀਆਂ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਅਤੇ ਟਾਈਮ ਲਿਮਿਟ 'ਤੇ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨਾਲ ਵਿਚਾਰ ਕਰੀਏ, ਤਾਂ ਜੋ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਦਿਮਾਗ 'ਤੇ ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਅਸਰ ਘੱਟ ਤੋਂ ਘੱਟ ਪਵੇ।