ਇਹ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਗੰਭੀਰ ਅਤੇ ਵਿਵਾਦਤ ਪ੍ਰਥਾ ਹੈ, ਜੋ ਅਫਰੀਕਾ, ਮੱਧ ਪੂਰਬ ਅਤੇ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਕੁਝ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦੇਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਗੈਰ-ਡਾਕਟਰੀ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਗੁਪਤ ਅੰਗਾਂ ਦੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਨੂੰ ਹਟਾਉਣ ਜਾਂ ਬਦਲਣ ਦੀ ਇਸ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਅਤੇ ਮਰਿਆਦਾ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਲਾਈਫਸਟਾਈਲ ਡੈਸਕ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ: ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਨਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਚਲੀਆਂ ਆ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਈ ਰੀਤੀ-ਰਿਵਾਜ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਪਛਾਣ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਪਰ ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਅਸਰ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸਰੀਰਕ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਸਥਿਤੀ 'ਤੇ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
ਆਓ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ ਦੁਨੀਆ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਅਜਿਹੀਆਂ ਪ੍ਰਥਾਵਾਂ ਬਾਰੇ, ਜੋ ਸੁੰਦਰਤਾ, ਮਰਿਆਦਾ ਅਤੇ ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਬਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਅੱਜ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਹਨ।
1. ਬ੍ਰੈਸਟ ਆਇਰਨਿੰਗ (Breast Ironing)
ਅਫਰੀਕਾ ਦੇ ਕੈਮਰੂਨ, ਨਾਈਜੀਰੀਆ, ਟੋਗੋ, ਗਿਨੀ ਅਤੇ ਚਾਡ ਵਰਗੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਕੁਝ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ 'ਬ੍ਰੈਸਟ ਆਇਰਨਿੰਗ' ਦੀ ਪ੍ਰਥਾ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਜਵਾਨ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਦੀਆਂ ਛਾਤੀਆਂ ਨੂੰ ਗਰਮ ਵਸਤੂਆਂ (ਜਿਵੇਂ ਗਰਮ ਪੱਥਰ ਜਾਂ ਲੱਕੜ) ਨਾਲ ਦਬਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਰਦਨਾਕ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦਾ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ ਸਰੀਰਕ ਵਿਕਾਸ ਨੂੰ ਰੋਕਣਾ ਅਤੇ ਮਰਦਾਂ ਦੇ ਜਿਨਸੀ ਆਕਰਸ਼ਣ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣਾ ਹੈ। ਹੈਰਾਨੀ ਦੀ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਲਗਪਗ 58% ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਮਾਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਹੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
2. ਗਰਦਨ ਲੰਬੀ ਕਰਨ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ
ਮਿਆਂਮਾਰ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਥਾਈਲੈਂਡ ਦੇ ਕਾਯਨ (Kayan) ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਲੰਬੀ ਗਰਦਨ ਨੂੰ ਸੁੰਦਰਤਾ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਪਛਾਣ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਲੜਕੀਆਂ ਪੰਜ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਹੀ ਗਲੇ ਵਿੱਚ ਪਿੱਤਲ ਦੇ ਛੱਲੇ ਪਹਿਨਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਇਹਨਾਂ ਛੱਲਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਧਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਮੋਢਿਆਂ ਦੀਆਂ ਹੱਡੀਆਂ (Collarbone) ਅਤੇ ਪਸਲੀਆਂ ਨੂੰ ਹੇਠਾਂ ਵੱਲ ਧੱਕ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਨਾਲ ਗਰਦਨ ਲੰਬੀ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਲੱਗਦੀ ਹੈ।
3. ਫੀਮੇਲ ਜੈਨੀਟਲ ਮਿਊਟੀਲੇਸ਼ਨ (Female Genital Mutilation - FGM)
ਇਹ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਗੰਭੀਰ ਅਤੇ ਵਿਵਾਦਤ ਪ੍ਰਥਾ ਹੈ, ਜੋ ਅਫਰੀਕਾ, ਮੱਧ ਪੂਰਬ ਅਤੇ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਕੁਝ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦੇਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਗੈਰ-ਡਾਕਟਰੀ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਗੁਪਤ ਅੰਗਾਂ ਦੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਨੂੰ ਹਟਾਉਣ ਜਾਂ ਬਦਲਣ ਦੀ ਇਸ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਅਤੇ ਮਰਿਆਦਾ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਨੈਤਿਕਤਾ ਦਾ ਮਿਆਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਜਾਨਲੇਵਾ ਸਾਬਤ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।
4. ਵਿਧਵਾ ਹੋਣ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਰੀਤੀ-ਰਿਵਾਜ
ਅਫਰੀਕਾ ਦੇ ਕੁਝ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪਤੀ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਿਧਵਾਵਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ 'ਜਿਨਸੀ ਸ਼ੁੱਧੀਕਰਨ', ਮਰਦ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਵਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤਾ ਜਾਣਾ ਜਾਂ ਘਰੋਂ ਬੇਦਖਲ ਕਰ ਦੇਣਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਇਹ ਪ੍ਰਥਾਵਾਂ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਹਨ, ਸਗੋਂ ਐੱਚ.ਆਈ.ਵੀ. ਵਰਗੀਆਂ ਗੰਭੀਰ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਫੈਲਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਵੀ ਬਣਦੀਆਂ ਹਨ।
5. ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਭਾਰ ਵਧਾਉਣਾ (Leblouh)
ਮੌਰੀਤਾਨੀਆ ਦੇ ਕੁਝ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ 'ਲੇਬਲੋਹ' ਨਾਮ ਦੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਥਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਛੋਟੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਨੂੰ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਖਾਣਾ ਖੁਆਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਸਰੀਰ ਦਾ ਭਾਰੀ ਹੋਣਾ ਸੁੰਦਰਤਾ ਅਤੇ ਜਲਦੀ ਵਿਆਹ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਲਈ ਕੁੜੀਆਂ ਨੂੰ 'ਫੈਟਨਿੰਗ ਫਾਰਮਸ' (Fattening Farms) ਭੇਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਬਜ਼ੁਰਗ ਔਰਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਾਜਰਾ, ਮੱਖਣ ਅਤੇ ਊਠਣੀ ਦਾ ਦੁੱਧ ਭਾਰੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਪਿਲਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਅਕਸਰ ਇਸ ਜ਼ਿਆਦਾ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਕਾਰਨ ਕੁੜੀਆਂ ਬਿਮਾਰ ਵੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।