ਇਸ ਹਫ਼ਤੇ ਦੀ ਪੁਸਤਕ : ਜੀਵਨ ਯਥਾਰਥ ਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਨੇਮਾ ਦੀ ਸ਼ਬਦੀ-ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫੀ

ਤਨਵੀਰ ਦੀ ਪੁਸਤਕ ‘ਕਲਮ ਕੈਮਰਾ’ ਪੰਜਾਬੀ ਵਾਰਤਕ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਅਜਿਹੇ ਤਾਜ਼ਾ ਹਵਾ ਦੇ ਬੁੱਲੇ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਜੋ ਪਾਠਕ ਦੀ ਸੂਝ ਨੂੰ ਨਵਾਂ ਮੋੜ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਆੱਤਮ ਆਰਟ, ਪਟਿਆਲਾ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਇਹ 318 ਪੰਨਿਆਂ ਦੀ ਹੱਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਕੋਈ ਕਾਲਪਨਿਕ ਨਾਵਲ ਜਾਂ ਕਹਾਣੀ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਜੀਵਨ ਦੇ ਯਥਾਰਥ, ਸਮਾਜਿਕ ਸਰੋਕਾਰਾਂ, ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਨੇਮਾ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪੈਰ-ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇਕ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਲੇਖਾ-ਜੋਖਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿਚ ਅਕਸਰ ਕਵਿਤਾ ਅਤੇ ਗਲਪ ਦਾ ਦਬਦਬਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਪਰ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਲੇਖਾਂ, ਜੀਵਨੀ ਚਿੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਗੰਭੀਰ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਦਾ ਅਜਿਹਾ ਸੁਮੇਲ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਨੂੰ ਨਵੀਂ ਅਤੇ ਨਿਰਪੱਖ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਾਲ ਦੇਖਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ।

ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ‘ਕਲਮ ਕੈਮਰਾ’ ਲੇਖਕ ਦੀ ਰਚਨਾਤਮਿਕ ਪਹੁੰਚ ਨੂੰ ਬਾਖ਼ੂਬੀ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਕ ਕੈਮਰਾ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਪੱਖਪਾਤ ਦੇ ਸੱਚਾਈ ਨੂੰ ਇਕ ਫਰੇਮ ਵਿਚ ਕੈਦ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਨਵੀਰ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕਲਮ ਰਾਹੀਂ ਸਮਾਜਿਕ ਬੁਰਾਈਆਂ, ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਮੋੜਾਂ ਨੂੰ ਹੂਬਹੂ ਚਿਤਰਿਆ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ, ਰਾਜਨੀਤੀ ਅਤੇ ਆਮ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਨੇੜਿਓਂ ਦੇਖਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ‘ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫਿਕ’ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਮਹਿਜ਼ ਕਲਪਨਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਜੀਵਨ ਦੇ ਅਸਲ ਰੰਗਾਂ ਦੀ ‘ਸ਼ਬਦੀ-ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫੀ’ ਹੈ।

ਪੁਸਤਕ ਪੰਜਾਬੀ ਵਾਰਤਕ ਜਗਤ ਵਿਚ ਵਿਲੱਖਣ ਅਤੇ ਮੌਲਿਕ ਤਜਰਬਾ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ਹੀ ਇਸ ਦੇ ਸੁਭਾਅ ਨੂੰ ਸਪਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਲੇਖਕ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕਲਮ ਨੂੰ ਕੈਮਰੇ ਵਾਂਗ ਵਰਤਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਲਿਖਤਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਸ਼ਬਦ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਸਮਾਜਿਕ ਜੀਵਨ, ਮਨੁੱਖੀ ਸੰਵੇਦਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਅਜਿਹੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਹਨ ਜੋ ਪਾਠਕ ਦੇ ਮਨ ’ਤੇ ਡੂੰਘਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਛੱਡਦੀਆਂ ਹਨ। ਤਨਵੀਰ ਨੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਬਾਰੀਕਬੀਨੀ ਨਾਲ ਆਮ ਦਿਖਣ ਵਾਲੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਕਲਮਬੱਧ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪਲਾਂ ਨੂੰ ਅੱਖਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਵਾਪਰਦੇ ਦੇਖ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ।

ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਇਸ ਦੀ ਸਰਲ ਪਰ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਨਿੱਕੇ-ਨਿੱਕੇ ਵੇਰਵਿਆਂ ਨੂੰ ਜਿਸ ਕਲਾਤਮਿਕਤਾ ਨਾਲ ਚਿਤਰਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਉਸ ਦੀ ਡੂੰਘੀ ਨਿਰੀਖਣ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਪ੍ਰਮਾਣ ਹੈ। ‘ਕਲਮ ਕੈਮਰਾ’ ਵਿਚ ਜਿੱਥੇ ਇਕ ਪਾਸੇ ਯਥਾਰਥ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਹੀ ਮਨੁੱਖੀ ਮਨ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਵਲਵਲਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਬਾਖ਼ੂਬੀ ਉਭਾਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਅਜੋਕੇ ਦੌਰ ਦੀ ਵਾਰਤਕ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਤਾਜ਼ਗੀ ਅਤੇ ਨਿਵੇਕਲੇਪਣ ਕਾਰਨ ਖ਼ਾਸ ਮਹੱਤਵ ਰੱਖਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਪ੍ਰੇਮੀਆਂ ਨੂੰ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਨਵੇਂ ਨਜ਼ਰੀਏ ਨਾਲ ਦੇਖਣ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਤਨਵੀਰ ਦੀ ਲੇਖਣੀ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਜ਼ਬੂਤ ਪੱਖ ਉਸ ਦੀ ਸਮਾਜਿਕ ਟਿੱਪਣੀ ਅਤੇ ਆਲੋਚਨਾਤਮਿਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਹੈ। ਉਹ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਫੈਲੇ ਪਾਖੰਡਾਂ, ਜਾਤ-ਪਾਤ ਦੇ ਕੋਹੜ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨੀ ਜੀਵਨ ਦੇ ਦਰਦ ਨੂੰ ਬੜੀ ਬਾਰੀਕੀ ਨਾਲ ਉਘੇੜਦੇ ਹਨ। ਲੇਖਕ ਇਹ ਸਵਾਲ ਖੜ੍ਹੇ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਆਧੁਨਿਕੀਕਰਨ ਦੀ ਦੌੜ ਵਿਚ ਅਸੀਂ ਆਪਣੀਆਂ ਰਵਾਇਤੀ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਗੁਆ ਰਹੇ ਹਾਂ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਇਕ ਅਹਿਮ ਹਿੱਸਾ ਜੀਵਨੀ ਚਿੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਘੜਨ ਵਾਲੇ ਸਿਆਸੀ ਆਗੂਆਂ, ਕਵੀਆਂ ਅਤੇ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਕਲਮ ਦੇ ਅਦਸੇ (lens) ਰਾਹੀਂ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਜੀਵਨੀ ਚਿੱਤਰ ਸਿਰਫ਼ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੀ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ, ਸਗੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਵਿਰਾਸਤਾਂ ਦੇ ਅਣਛੂਹੇ ਪਹਿਲੂਆਂ ਦਾ ਨਿਰਪੱਖ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਵੀ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਇਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਤੇ ਨਿਵੇਕਲਾ ਪਹਿਲੂ ਸਿਨੇਮਾ ਦੀ ਸੂਝ ਹੈ। ਤਨਵੀਰ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਿਨੇਮਾ ਮਹਿਜ਼ ਮਨੋਰੰਜਨ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇਕ ਜਟਿਲ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਕਲਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ ਆਪਣੀ ਸੁਤੰਤਰ ਭਾਸ਼ਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਕੈਮਰੇ ਦੇ ਨਜ਼ਰੀਏ, ਲੌਂਗ ਸ਼ੌਟ ਦੀ ਖ਼ਾਮੋਸ਼ੀ ਅਤੇ ਕਲੋਜ਼-ਅੱਪ ਦੀ ਤੜਫ਼ ਵਰਗੇ ਮੈਟਾਫ਼ਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸਿਨੇਮਾ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਜੋੜਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਰਾਹੀਂ ਪੰਜਾਬੀ ਪਾਠਕ ਦਾ ਵਾਸਤਾ ਅਕੀਰਾ ਕੁਰੋਸਾਵਾ, ਤਾਰਕੋਵਸਕੀ, ਮਾਜਿਦ ਮਜੀਦੀ, ਅੱਬਾਸ ਕਾਇਰੋਸਤਾਮੀ ਅਤੇ ਅਨੁਰਾਗ ਕਸ਼ਯਪ ਵਰਗੇ ਵਿਸ਼ਵ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਫ਼ਿਲਮਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਦਾ ਇਹ ਕਥਨ ਕਿ ‘ਦਰਸ਼ਕ ਹੋਣਾ ਵੀ ਛੋਟੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ’, ਸਿਨੇਮਾ ਦੇਖਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਇਕ ਬੌਧਿਕ ਅਭਿਆਸ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਤਨਵੀਰ ਦਾ ਇਹ ਕਥਨ ਕਿ ‘ਫ਼ਿਲਮਕਾਰ ਹੋਣਾ ਵੱਡੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਦਰਸ਼ਕ ਹੋਣਾ ਵੀ ਛੋਟੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ,’ ਸਿਨੇਮਾ ਦੇਖਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਇਕ ਨਵਾਂ ਮਾਣ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈ। ਅਕਸਰ ਇਹ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਸਰੋਤਿਆਂ ਨੂੰ ਸਿਨੇਮਾ ਦੀ ਡੂੰਘੀ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਹੈ ਪਰ ‘ਕਲਮ ਕੈਮਰਾ’ ਵਰਗੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਇਸ ਧਾਰਨਾ ਨੂੰ ਚੁਣੌਤੀ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਕ ਬਿਹਤਰ ਦਰਸ਼ਕ ਉਹ ਹੈ ਜੋ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਅਤੇ ਕੈਮਰੇ ਦੀ ਹਰਕਤ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਛਿਪੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਸਕੇ। ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਸਾਨੂੰ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਫ਼ਿਲਮ ਦੇਖਣਾ ਸਿਰਫ਼ ਮਨੋਰੰਜਨ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਬੌਧਿਕ ਅਭਿਆਸ ਹੈ।

ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਰਾਹੀਂ ਪੰਜਾਬੀ ਪਾਠਕ ਦਾ ਵਾਸਤਾ ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਨੇਮਾ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮਹਾਨ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕਾਂ ਨਾਲ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਿਨੇਮਾ ਨੂੰ ਇਬਾਦਤ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ। ਅਕੀਰਾ ਕੁਰੋਸਾਵਾ ਦੀ ਮਹਾਕਾਵਿ ਸ਼ੈਲੀ, ਤਾਰਕੋਵਸਕੀ ਦੀ ਅਧਿਆਤਮਿਕਤਾ, ਮਾਜਿਦ ਮਜੀਦੀ ਅਤੇ ਅੱਬਾਸ ਕਾਇਰੋਸਤਾਮੀ ਦੀ ਸਾਦਗੀ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਮਨੀ ਕੌਲ਼ ਅਤੇ ਅਨੁਰਾਗ ਕਸ਼ਯਪ ਤੱਕ ਦਾ ਸਫ਼ਰ ਇਸ ਕਿਤਾਬ ਵਿਚ ਬੜੀ ਬਾਰੀਕੀ ਨਾਲ ਦਰਜ ਹੈ। ਤਨਵੀਰ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਫ਼ਿਲਮਕਾਰਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਬਿਆਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਸਗੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾਤਮਿਕ ਰੂਹ ਨੂੰ ਫੜਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ। ‘ਕਲਮ ਕੈਮਰਾ’ ਰਾਹੀਂ ਲੇਖਕ ਨੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸਰੋਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਬਾਖ਼ੂਬੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਪਾਤਰ ਸਾਡੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਸਾਧਾਰਨ ਲੋਕ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਅਸੀਂ ਦੇਖ ਕੇ ਵੀ ਅਣਦੇਖਾ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ। ਤਨਵੀਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਿਮਨ ਅਤੇ ਮੱਧ ਵਰਗੀ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਤਲਖ਼ ਸੱਚਾਈਆਂ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਮਨੁੱਖੀ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੀ ਟੁੱਟ-ਭੱਜ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਤੰਗੀਆਂ-ਤੁਰਸ਼ੀਆਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੈ। ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖੀ ਸੰਵੇਦਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜਦੀ ਹੈ। ਹੱਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਇਕ ਹੋਰ ਵਿਲੱਖਣ ਪਹਿਲੂ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਲੇਖਕ ਸਿਰਫ਼ ਬਾਹਰੀ ਦਿਖਾਵੇ ਨੂੰ ਕੈਦ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਸਗੋਂ ਪਾਤਰਾਂ ਦੇ ਮਾਨਸਿਕ ਸੰਸਾਰ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਵੀ ਖਿੱਚਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਪਾਤਰਾਂ ਦੀਆਂ ਚੁੱਪੀਆਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਡਰ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਦੱਬੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸੱਧਰਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਹੀਨ ਢੰਗ ਨਾਲ ਉਘੇੜਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਿਤਾਬ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਮਨੁੱਖ ਜੋ ਬਾਹਰੋਂ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਅੰਦਰੋਂ ਉਹ ਉਸ ਤੋਂ ਬਿਲਕੁਲ ਵੱਖਰਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।

‘ਕਲਮ ਕੈਮਰਾ’ ਸਿਰਫ਼ ਯਾਦਾਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਵਾਰਤਕ ਵਿਚ ਸਾਰਥਕ ਵਾਧਾ ਹੈ। ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਅਹਿਸਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਲੇਖਕ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਕਿੰਨੀ ਪਾਰਖੂ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਸਮਾਜ ਦੇ ਧੁਰ ਅੰਦਰ ਤੱਕ ਝਾਤ ਮਾਰਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਸਾਹਿਤਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਇਹ ਅਜਿਹੀ ਰਚਨਾ ਹੈ ਜੋ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਚੇਤਿਆਂ ਵਿਚ ਵਸੀ ਰਹੇਗੀ।

ਸ਼ੈਲੀ ਦੇ ਪੱਖੋਂ, ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਵਾਲੀ ਸਪੱਸ਼ਟਤਾ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤਕ ਗੰਭੀਰਤਾ ਦਾ ਸੁਮੇਲ ਹੈ। ਤਨਵੀਰ ਸ਼ਾਇਰ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਦੀ ਵਾਰਤਕ ਵਿਚ ਵਿਲੱਖਣ ਰਵਾਨਗੀ ਅਤੇ ਕਾਵਿਕ ਅੰਦਾਜ਼ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਮੁੱਦਿਆਂ ਅਤੇ ਸਿਨੇਮਾ ਦੀ ਤਕਨੀਕੀ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸਰਲ ਅਤੇ ਸੰਖੇਪ ਗੱਦ ਵਿਚ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। 450 ਰੁਪਏ ਦੀ ਕੀਮਤ ਵਾਲੀ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਉਸ ਦੇ ਪਾਠਕਾਂ ਲਈ ਬੇਸ਼ਕੀਮਤੀ ਤੋਹਫ਼ਾ ਅਤੇ ਪੜ੍ਹਨੀ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ ਜੋ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਅਤੀਤ, ਵਰਤਮਾਨ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਚਿੰਤਨ ਨੂੰ ਨਵੀਂ ਅਤੇ ਸੁਚੇਤ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਾਲ ਸਮਝਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ।

• ਜਸਵਿੰਦਰ ਦੂਹੜਾ