ਉਮਰ ਵਧਣ ਦੇ ਨਾਲ ਕਿਉਂ ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਸਰੀਰ? ਡਾਕਟਰ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਮਜ਼ੋਰ ਇਮਿਊਨਿਟੀ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਮਿਲੇਗੀ ਨਵੀਂ ਤਾਕਤ
ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਕਦੇ ਗੌਰ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਘਰ ਵਿੱਚ ਛੋਟੇ ਬੱਚੇ ਅਤੇ ਬਜ਼ੁਰਗ ਸਭ ਤੋਂ ਜਲਦੀ ਬਿਮਾਰ ਕਿਉਂ ਪੈਂਦੇ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਨੌਜਵਾਨਾਂ 'ਤੇ ਮੌਸਮ ਜਾਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦਾ ਅਸਰ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ? ਇਸ ਦਾ ਜਵਾਬ ਸਾਡੇ ਸਰੀਰ ਦੇ 'ਸੁਰੱਖਿਆ ਚੱਕਰ' ਯਾਨੀ ਸਾਡੀ ਇਮਿਊਨਿਟੀ (Immunity) ਵਿੱਚ ਛੁਪਿਆ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਅਕਸਰ ਇਹ ਮੰਨ ਲੈਂਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਸਰੀਰ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਲੜਨ ਦੀ ਤਾਕਤ ਉਮਰ ਭਰ ਇੱਕੋ ਜਿਹੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਸੱਚਾਈ ਇਸ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਉਲਟ ਹੈ।
Posted By Sunita
Publish Date: Fri, 24 Apr 2026 01:20 PM (IST)
Updated Date: Fri, 24 Apr 2026 01:21 PM (IST)
ਲਾਈਫਸਟਾਈਲ ਡੈਸਕ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ: ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਕਦੇ ਗੌਰ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਘਰ ਵਿੱਚ ਛੋਟੇ ਬੱਚੇ ਅਤੇ ਬਜ਼ੁਰਗ ਸਭ ਤੋਂ ਜਲਦੀ ਬਿਮਾਰ ਕਿਉਂ ਪੈਂਦੇ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਨੌਜਵਾਨਾਂ 'ਤੇ ਮੌਸਮ ਜਾਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦਾ ਅਸਰ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ? ਇਸ ਦਾ ਜਵਾਬ ਸਾਡੇ ਸਰੀਰ ਦੇ 'ਸੁਰੱਖਿਆ ਚੱਕਰ' ਯਾਨੀ ਸਾਡੀ ਇਮਿਊਨਿਟੀ (Immunity) ਵਿੱਚ ਛੁਪਿਆ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਅਕਸਰ ਇਹ ਮੰਨ ਲੈਂਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਸਰੀਰ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਲੜਨ ਦੀ ਤਾਕਤ ਉਮਰ ਭਰ ਇੱਕੋ ਜਿਹੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਸੱਚਾਈ ਇਸ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਉਲਟ ਹੈ।
ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਇੰਦਰਪ੍ਰਸਥ ਅਪੋਲੋ ਹਸਪਤਾਲ ਦੇ ਮਾਹਿਰ ਡਾ. ਐੱਸ. ਚੈਟਰਜੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਸਰੀਰ ਦੇ ਬਾਕੀ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਾਂਗ ਸਾਡੀ ਇਮਿਊਨਿਟੀ ਵੀ ਉਮਰ ਦੇ ਨਾਲ ਬਦਲਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਨਾਜ਼ੁਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਵਾਨੀ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਮਰ ਢਲਣ ਦੇ ਨਾਲ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਕਮਜ਼ੋਰ ਪੈਣ ਲੱਗਦੀ ਹੈ।
ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਜਵਾਨੀ ਤੱਕ ਦਾ ਸਫ਼ਰ
ਜਨਮ ਦੇ ਸਮੇਂ ਇੱਕ ਬੱਚੇ ਦਾ ਸਰੀਰ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਕੀਟਾਣੂਆਂ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਣਜਾਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਬੱਚੇ ਬਹੁਤ ਜਲਦੀ ਬਿਮਾਰ ਪੈਂਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਹੀ ਟੀਕਾਕਰਨ (Vaccination) ਇੱਕ ਢਾਲ ਬਣ ਕੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਟੀਕੇ ਸਾਡੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਬਿਮਾਰ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੀਟਾਣੂਆਂ ਨਾਲ ਲੜਨਾ ਸਿਖਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਹਮਲਾ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਅਸੀਂ ਵੱਡੇ ਹੁੰਦੇ ਹਾਂ, ਸਾਡੀ ਇਮਿਊਨਿਟੀ ਆਪਣੇ ਸਭ ਤੋਂ ਬਿਹਤਰੀਨ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਟੀਕਿਆਂ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਸਦਕਾ, ਨੌਜਵਾਨ ਲੋਕ ਨਵੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦਾ ਡਟ ਕੇ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਬੁਢਾਪੇ ਵਿੱਚ ਸੁਸਤ ਪੈਂਦਾ ਸੁਰੱਖਿਆ ਤੰਤਰ
ਜਵਾਨੀ ਦੀ ਇਹ ਤਾਕਤ ਉਮਰ ਭਰ ਨਹੀਂ ਟਿਕਦੀ। ਉਮਰ ਵਧਣ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਕਈ ਕੁਦਰਤੀ ਬਦਲਾਅ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਾਡੀ ਇਮਿਊਨਿਟੀ ਸੁਸਤ ਪੈਣ ਲੱਗਦੀ ਹੈ।
ਬੀ-ਸੈੱਲਸ (B-Cells): ਨਵੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਐਂਟੀਬਾਡੀ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਸੈੱਲ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਟੀ-ਸੈੱਲਸ (T-Cells): ਕੀਟਾਣੂਆਂ ਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸੈੱਲਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਅਤੇ ਫੁਰਤੀ ਘੱਟ ਹੋਣ ਲੱਗਦੀ ਹੈ।
ਇਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦਾ ਸਰੀਰ ਹਾਨੀਕਾਰਕ ਕੀਟਾਣੂਆਂ ਦਾ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਵਧਦੇ ਖ਼ਤਰੇ
ਬੁਢਾਪੇ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਇਮਿਊਨਿਟੀ ਹੀ ਕਮਜ਼ੋਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਸਗੋਂ ਸ਼ੂਗਰ (Diabetes) ਅਤੇ ਕਿਡਨੀ ਵਰਗੀਆਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਅੰਦਰੋਂ ਹੋਰ ਖੋਖਲਾ ਕਰ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।
ਗੰਭੀਰ ਫਲੂ: ਇਨ੍ਹਾਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਕਾਰਨ ਮਾਮੂਲੀ ਫਲੂ ਵੀ ਨਿਮੋਨੀਆ ਦਾ ਰੂਪ ਲੈ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਿੰਗਲਸ (Shingles): ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿੰਗਲਸ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਬਚਪਨ ਦੇ ਚਿਕਨਪੌਕਸ ਦਾ ਹੀ ਵਾਇਰਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਬੁਢਾਪੇ ਵਿੱਚ ਦੁਬਾਰਾ ਜਾਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਸਾਂ ਵਿੱਚ ਭਿਆਨਕ ਦਰਦ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਉਮਰ ਭਰ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ: ਟੀਕਾਕਰਨ
ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਖ਼ਤਰਿਆਂ ਤੋਂ ਬਚਣ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਕਾਰਗਰ ਤਰੀਕਾ ਟੀਕਾਕਰਨ ਹੈ। ਅਕਸਰ ਲੋਕ ਸੋਚਦੇ ਹਨ ਕਿ ਟੀਕੇ ਸਿਰਫ਼ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਸੱਚ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਦੀ ਓਨੀ ਹੀ ਸਖ਼ਤ ਲੋੜ ਹੈ।
ਸਾਡੀ ਇਮਿਊਨਿਟੀ ਦੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਉਮਰ ਦੇ ਨਾਲ ਬਦਲਦੀਆਂ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਸਾਡੀ ਸੋਚ ਵੀ ਬਦਲਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਆਪਣੀ ਅਤੇ ਆਪਣਿਆਂ ਦੀ ਸਿਹਤ ਲਈ ਟੀਕਾਕਰਨ ਨੂੰ ਉਮਰ ਭਰ ਚੱਲਣ ਵਾਲਾ 'ਸੁਰੱਖਿਆ ਚੱਕਰ' ਮੰਨਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।