ਸਿਗਰਟ ਛੱਡਣ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਦਿਨ ਕਿਉਂ ਹੁੰਦੇ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮੁਸ਼ਕਲ? ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਸਲਾਹ ਨਾਲ ਆਸਾਨ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ ਤੁਹਾਡਾ ਸਫ਼ਰ
ਸਿਗਰਟਨੋਸ਼ੀ (Smoking) ਛੱਡਣਾ ਸਿਹਤ ਲਈ ਚੁੱਕਿਆ ਗਿਆ ਸਭ ਤੋਂ ਬਿਹਤਰ ਕਦਮ ਹੈ ਪਰ ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਇਹ ਰਾਹ ਬਿਲਕੁਲ ਵੀ ਆਸਾਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਸਿਗਰਟ ਛੱਡਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ ਬੇਚੈਨੀ, ਚਿੜਚਿੜਾਪਨ, ਨੀਂਦ ਨਾ ਆਉਣ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਅਤੇ ਸਿਗਰਟ ਪੀਣ ਦੀ ਭਿਆਨਕ ਤਲਬ ਸਤਾਉਣ ਲੱਗਦੀ ਹੈ।
Posted By Anuradha Bains
Publish Date: Sun, 31 May 2026 12:52 PM (IST)
Updated Date: Sun, 31 May 2026 12:57 PM (IST)
ਲਾਈਫਸਟਾਈਲ ਡੈਸਕ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ। ਸਿਗਰਟਨੋਸ਼ੀ (Smoking) ਛੱਡਣਾ ਸਿਹਤ ਲਈ ਚੁੱਕਿਆ ਗਿਆ ਸਭ ਤੋਂ ਬਿਹਤਰ ਕਦਮ ਹੈ ਪਰ ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਇਹ ਰਾਹ ਬਿਲਕੁਲ ਵੀ ਆਸਾਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਸਿਗਰਟ ਛੱਡਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ ਬੇਚੈਨੀ, ਚਿੜਚਿੜਾਪਨ, ਨੀਂਦ ਨਾ ਆਉਣ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਅਤੇ ਸਿਗਰਟ ਪੀਣ ਦੀ ਭਿਆਨਕ ਤਲਬ ਸਤਾਉਣ ਲੱਗਦੀ ਹੈ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀਆਂ ਨੂੰ ਮੈਡੀਕਲ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ 'ਨਿਕੋਟੀਨ ਵਿਡ੍ਰੌਲ ਸਿੰਡਰੋਮ' (Nicotine Withdrawal Symptoms) ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਮਾਹਰਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਕਈ ਵਾਰ ਇਹ ਲੱਛਣ ਇੰਨੇ ਹਾਵੀ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਲੋਕ ਹਾਰ ਮੰਨ ਕੇ ਦੁਬਾਰਾ ਸਿਗਰਟ ਪੀਣ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਆਓ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਅਜਿਹਾ ਕਿਉਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਨਾਲ ਕਿਵੇਂ ਨਜਿੱਠਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਦਿਮਾਗ ਅਤੇ ਨਿਕੋਟੀਨ ਦੀ ਖੇਡ
ਆਖਰ ਸਿਗਰਟ ਛੱਡਣਾ ਇੰਨਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਕਿਉਂ ਹੈ? ਦਰਅਸਲ, ਸਿਗਰਟ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਨਿਕੋਟੀਨ ਬਹੁਤ ਜਲਦੀ ਲਤ ਲਗਾਉਣ ਵਾਲਾ ਪਦਾਰਥ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਡੇ ਦਿਮਾਗ ਵਿੱਚ ਡੋਪਾਮਿਨ ਵਰਗੇ ਰਸਾਇਣਾਂ ਨੂੰ ਟ੍ਰਿਗਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਕੁਝ ਪਲ ਲਈ ਖੁਸ਼ੀ ਅਤੇ ਸਕੂਨ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਅਚਾਨਕ ਸਪੋਕਿੰਗ ਛੱਡਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਰੀਰ ਅਤੇ ਦਿਮਾਗ ਨਿਕੋਟੀਨ ਦੀ ਕਮੀ 'ਤੇ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਦੇਣ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ![naidunia_image]()
ਆਕਾਸ਼ ਹੈਲਥਕੇਅਰ ਦੇ ਰੈਸਪੀਰੇਟਰੀ ਅਤੇ ਸਲੀਪ ਮੈਡੀਸਨ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਐਚਓਡੀ ਅਤੇ ਸੀਨੀਅਰ ਕੰਸਲਟੈਂਟ, ਡਾਕਟਰ ਅਕਸ਼ੇ ਬੁਧਰਾਜਾ ਦੱਸਦੇ ਹਨ, "ਨਿਕੋਟੀਨ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਾਡੇ ਬ੍ਰੇਨ ਦੇ 'ਰਿਵਾਰਡ ਸਿਸਟਮ' 'ਤੇ ਅਸਰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਜਦੋਂ ਵਿਅਕਤੀ ਸਿਗਰਟਨੋਸ਼ੀ ਛੱਡਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਸਰੀਰਕ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਮਾਨਸਿਕ ਲੱਛਣ ਵੀ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਕਈ ਵਾਰ ਅਜਿਹਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਤਣਾਅ ਅਚਾਨਕ ਬਹੁਤ ਵਧ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਰੀਰ ਦੀ ਨਿਕੋਟੀਨ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰਤਾ ਦਾ ਅਸਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।"
ਵਿਡ੍ਰੌਲ ਦੇ ਲੱਛਣ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਮਾਂ
ਮਾਹਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਵਿਡ੍ਰੌਲ ਦੇ ਲੱਛਣ ਹਰ ਇਨਸਾਨ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਆਖਰੀ ਸਿਗਰਟ ਪੀਣ ਦੇ 4 ਤੋਂ 24 ਘੰਟਿਆਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਇਸ ਦਾ ਅਸਰ ਦਿਖਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਦੇ 2 ਤੋਂ 3 ਦਿਨ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਨਿਕੋਟੀਨ ਦਾ ਪੱਧਰ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਡਿੱਗ ਰਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਮੱਸਿਆ ਕਈ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਤੱਕ ਵੀ ਬਣੀ ਰਹਿ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਨਿਕੋਟੀਨ ਵਿਡ੍ਰੌਲ ਦੇ ਕੁਝ ਆਮ ਲੱਛਣ:
ਸਿਗਰਟ ਪੀਣ ਦੀ ਤੀਬਰ ਇੱਛਾ ਹੋਣਾ
ਮੂਡ ਸਵਿੰਗ (ਮੂਡ ਬਦਲਣਾ) ਅਤੇ ਚਿੜਚਿੜਾਪਨ
ਬੇਚੈਨੀ ਅਤੇ ਚਿੰਤਾ
ਸਿਰਦਰਦ ਅਤੇ ਥਕਾਵਟ
ਕਿਸੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਧਿਆਨ ਲਗਾਉਣ ਵਿੱਚ ਦਿੱਕਤ
ਨੀਂਦ ਨਾ ਆਉਣਾ ਜਾਂ ਫਿਰ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਨੀਂਦ ਆਉਣਾ
ਭੁੱਖ ਦਾ ਅਚਾਨਕ ਵਧ जाना
ਉਦਾਸੀ ਜਾਂ ਹਲਕੇ ਡਿਪ੍ਰੈਸ਼ਨ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਹੋਣਾ
ਬੀਮਾਰੀ ਨਹੀਂ, ਸਰੀਰ ਦੀ ਰਿਕਵਰੀ ਹੈ ਵਿਡ੍ਰੌਲ
ਡਾਕਟਰ ਬੁਧਰਾਜਾ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕਈ ਮਰੀਜ਼ ਵਿਡ੍ਰੌਲ ਦੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੱਛਣਾਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਬੀਮਾਰੀ ਸਮਝ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਅਸਲ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਤੁਹਾਡੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਠੀਕ ਹੋਣ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਗੰਭੀਰ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਗੁੱਸਾ ਆ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਫੋਕਸ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਭਾਰੀ ਦਿੱਕਤ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ ਪਰ ਇਹ ਲੱਛਣ ਜਾਨਲੇਵਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਚੁਣੌਤੀ ਸਿਰਫ਼ ਇਹ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੱਛਣਾਂ ਤੋਂ ਘਬਰਾ ਕੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੁਬਾਰਾ ਸਿਗਰਟ ਵੱਲ ਨਾ ਪਰਤ ਜਾਵੇ। ਸਹੀ ਸਪੋਰਟ ਅਤੇ ਮੈਡੀਕਲ ਗਾਈਡੈਂਸ ਨਾਲ ਇਸ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਸੰਭਾਲਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਚੁਣੌਤੀ ਨਾਲ ਕਿਵੇਂ ਨਜਿੱਠੀਏ?
ਸਿਗਰਟਨੋਸ਼ੀ ਛੱਡਣ ਦੇ ਇਸ ਮੁਸ਼ਕਲ ਸਫ਼ਰ ਵਿੱਚ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਸਾਥ ਅਤੇ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਮਦਦ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਕੁਝ ਆਸਾਨ ਉਪਾਅ ਵੀ ਕਾਫ਼ੀ ਫਾਇਦੇਮੰਦ ਸਾਬਤ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ:
ਖੂਬ ਪਾਣੀ ਪੀਓ: ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਹਾਈਡ੍ਰੇਟਡ ਰੱਖੋ।
ਨਿਯਮਿਤ ਕਸਰਤ ਕਰੋ: ਵਰਕਆਊਟ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਅਤੇ ਦਿਮਾਗ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਆਰਾਮ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਤਣਾਅ ਘੱਟ ਕਰੋ: ਅਜਿਹੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਕਰੋ ਜਿਸ ਨਾਲ ਤੁਹਾਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਮਿਲੇ ਅਤੇ ਸਟ੍ਰੈੱਸ ਦੂਰ ਹੋਵੇ।
ਟ੍ਰਿਗਰਸ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹੋ: ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਥਿਤੀਆਂ ਜਾਂ ਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਬਚੋ ਜੋ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਿਗਰਟ ਦੀ ਯਾਦ ਦਿਵਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਚੁਣੌਤੀ, ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਭਰ ਦੇ ਫਾਇਦੇ
ਕਈ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਡਾਕਟਰ ਨਿਕੋਟੀਨ ਰਿਪਲੇਸਮੈਂਟ ਥੈਰੇਪੀ ਜਾਂ ਕੁਝ ਖ਼ਾਸ ਦਵਾਈਆਂ ਦੀ ਸਲਾਹ ਵੀ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਜੋ ਵਿਡ੍ਰੌਲ ਦੇ ਲੱਛਣਾਂ ਨੂੰ ਘੱਟ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ।
ਮਾਹਰਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਕਿੰਨੀ ਵੀ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਸਮੋਕਿੰਗ ਛੱਡਣ ਦੇ ਫਾਇਦੇ ਬਹੁਤ ਵੱਡੇ ਹਨ। ਸਿਗਰਟ ਛੱਡਣ ਦੇ ਮਹਿਜ਼ 24 ਠੰਡਿਆਂ ਦੇ ਭੀਤਰ ਹੀ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਬਦਲਾਅ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸਮਾਂ ਬੀਤਣ ਦੇ ਨਾਲ ਤੁਹਾਡੇ ਫੇਫੜਿਆਂ, ਹਾਰਟ ਅਤੇ ਸੰਪੂਰਨ ਸਿਹਤ ਨੂੰ ਗਜ਼ਬ ਦਾ ਲਾਭ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਨਿਕੋਟੀਨ ਵਿਡ੍ਰੌਲ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਆਰਜ਼ੀ ਚੁਣੌਤੀ ਵਜੋਂ ਹੀ ਦੇਖੋ ਅਤੇ ਪੂਰੇ ਹੌਸਲੇ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਫੈਸਲੇ 'ਤੇ ਡਟੇ ਰਹੋ।