ਭਾਰਤ ਦਾ ਉਹ ਪਹਿਲਾ ਰਾਜ ਜਿਸਨੇ 28 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀ ਸੀ ਪਲਾਸਟਿਕ 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ, 3 ਦੇਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਲੱਗਦੀ ਹੈ ਇਸਦੀ ਸਰਹੱਦ!

ਲਾਈਫਸਟਾਈਲ ਡੈਸਕ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ। 05 ਜੂਨ ਨੂੰ ਅੱਜ ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਵਿਸ਼ਵ ਵਾਤਾਵਰਣ ਦਿਵਸ (World Environment Day 2026) ਮਨਾ ਰਹੇ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਸਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸੰਕਟ ਪਲਾਸਟਿਕ ਦੇ ਕੂੜੇ ਦਾ ਹੈ। ਨਦੀਆਂ ਹੋਣ ਜਾਂ ਸੰਘਣੇ ਜੰਗਲ, ਡੂੰਘੇ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਹੋਣ ਜਾਂ ਸਾਡੀ ਖਾਣ ਵਾਲੀ ਥਾਲੀ— ਪਲਾਸਟਿਕ ਹਰ ਜਗ੍ਹਾ ਆਪਣਾ ਜ਼ਹਿਰ ਘੋਲ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਹਾਲਾਂਕਿ, ਜ਼ਰਾ ਸੋਚੋ, ਅੱਜ ਜਦੋਂ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਸਿੰਗਲ-ਯੂਜ਼ ਪਲਾਸਟਿਕ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਣ ਦੇ ਤਰੀਕੇ ਲੱਭ ਰਹੀ ਹੈ, ਉਦੋਂ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਾਜ ਅਜਿਹਾ ਵੀ ਸੀ ਜਿਸਨੇ ਦਹਾਕੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਇਸ ਖ਼ਤਰੇ ਨੂੰ ਭਾਂਪ ਲਿਆ ਸੀ।

1998 ਵਿੱਚ ਹੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ ਸੀ ਬਦਲਾਅ ਦੀ ਕਹਾਣੀ

ਕਲਪਨਾ ਕਰੋ ਉਸ ਦੌਰ ਦੀ, ਜਦੋਂ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਪਲਾਸਟਿਕ ਦੇ ਲਿਫ਼ਾਫ਼ਿਆਂ (ਥੈਲੀਆਂ) ਦਾ ਚਲਣ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਕੋਈ ਬਦਲ ਨਹੀਂ ਸੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ। ਉਸੇ ਸਮੇਂ ਯਾਨੀ ਸਾਲ 1998 ਵਿੱਚ ਸਿੱਕਿਮ ਨੇ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਕਦਮ ਚੁੱਕਿਆ ਜੋ ਅੱਗੇ ਚੱਲ ਕੇ ਇੱਕ ਮਿਸਾਲ ਬਣ ਗਿਆ। ਇਹ ਭਾਰਤ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਅਜਿਹਾ ਰਾਜ ਬਣਿਆ, ਜਿਸਨੇ ਡਿਸਪੋਜ਼ੇਬਲ ਪਲਾਸਟਿਕ ਦੀਆਂ ਥੈਲੀਆਂ ਦੇ ਇਸਤੇਮਾਲ 'ਤੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀ।

ਸਿੰਗਲ-ਯੂਜ਼ ਪਲਾਸਟਿਕ 'ਤੇ ਹੋਈ 'ਡਬਲ ਸਟ੍ਰਾਈਕ'

ਸਿੱਕਿਮ ਦੀ ਇਹ ਮੁਹਿੰਮ ਸਿਰਫ਼ ਥੈਲੀਆਂ ਦੀ ਪਾਬੰਦੀ 'ਤੇ ਹੀ ਖ਼ਤਮ ਨਹੀਂ ਹੋਈ। ਕੂੜੇ ਦੇ ਲਗਾਤਾਰ ਵਧਦੇ ਪਹਾੜ ਅਤੇ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਣ ਲਈ ਸਾਲ 2016 ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਨੇ ਦੋ ਹੋਰ ਬੇਹੱਦ ਸਖ਼ਤ ਨਿਯਮ ਲਾਗੂ ਕੀਤੇ:

ਬੋਤਲਬੰਦ ਪਾਣੀ 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ: ਸਾਰੇ ਸਰਕਾਰੀ ਦਫ਼ਤਰਾਂ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਵਿੱਚ ਪੈਕੇਜਡ ਡ੍ਰਿੰਕਿੰਗ ਵਾਟਰ (ਬੋਤਲਬੰਦ ਪਾਣੀ) ਦੇ ਇਸਤੇਮਾਲ 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ।

ਥਰਮੋਕੋਲ ਦੇ ਬਰਤਨਾਂ ਦੀ ਛੁੱਟੀ: ਪੂਰੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਥਰਮੋਕੋਲ ਜਾਂ ਸਟਾਇਰੋਫੋਮ ਤੋਂ ਬਣੀਆਂ ਡਿਸਪੋਜ਼ੇਬਲ ਪਲੇਟਾਂ, ਕੱਪ ਅਤੇ ਚਮਚੇ-ਕਾਂਟੇ ਦੇ ਇਸਤੇਮਾਲ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਐਲਾਨ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।

ਸਖ਼ਤੀ ਅਤੇ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਦਾ ਬੇਹੱਦ ਵਧੀਆ ਤਾਲਮੇਲ

ਕਿਸੇ ਵੀ ਪੁਰਾਣੀ ਆਦਤ ਨੂੰ ਬਦਲਣਾ ਆਸਾਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਇਸ ਨੂੰ ਮੁਮਕਿਨ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਨਿਯਮ ਤੋੜਨ ਵਾਲਿਆਂ 'ਤੇ ਜੁਰਮਾਨਾ ਲਗਾਉਣ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵੀ ਰੱਖਿਆ।

ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਨੇ ਕੇਵਲ ਪਾਬੰਦੀ ਹੀ ਨਹੀਂ ਲਗਾਈ, ਬਲਕਿ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤੀ ਬਦਲ ਵੀ ਦਿੱਤੇ। ਪਲਾਸਟਿਕ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਬਾਂਸ, ਪੱਤਿਆਂ ਅਤੇ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਗਲਣ ਵਾਲੇ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦੇ ਇਸਤੇਮਾਲ ਨੂੰ ਜ਼ਬਰਦਸਤ ਹੁਲਾਰਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਦਾ ਅਸਰ ਇਹ ਹੋਇਆ ਕਿ ਆਮ ਜਨਤਾ ਅਤੇ ਛੋਟੇ-ਵੱਡੇ ਵਪਾਰੀਆਂ ਨੇ ਦੁਬਾਰਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਹੋ ਸਕਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਈਕੋ-ਫ੍ਰੈਂਡਲੀ (ਵਾਤਾਵਰਣ ਪੱਖੀ) ਆਪਸ਼ਨਾਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਾ ਲਿਆ।

ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਰਚਿਆ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਇਤਿਹਾਸ

ਸਿੱਕਿਮ ਦਾ ਵਾਤਾਵਰਣ-ਪ੍ਰੇਮ ਸਿਰਫ਼ ਕੂੜਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਤੱਕ ਹੀ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ। ਸਾਲ 2016 ਵਿੱਚ ਇਸ ਰਾਜ ਨੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਵੱਡਾ ਮੁਕਾਮ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ। ਰਸਾਇਣਕ ਖਾਦਾਂ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੂਰੀ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਟਿਕਾਊ ਖੇਤੀ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਸਿੱਕਿਮ ਭਾਰਤ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੈਵਿਕ (Organic) ਰਾਜ ਬਣ ਗਿਆ।

ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਪਹਿਲ, ਜੋ ਬਣ ਗਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਿਸਾਲ

ਅੱਜ ਸਿੱਕਿਮ ਦੇ ਇਸੇ ਦੂਰਦਰਸ਼ੀ ਫੈਸਲੇ ਤੋਂ ਸਬਕ ਲੈ ਕੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਕਈ ਹੋਰ ਰਾਜਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਨੇ ਵੀ ਸਿੰਗਲ-ਯੂਜ਼ ਪਲਾਸਟਿਕ 'ਤੇ ਨਕੇਲ ਕੱਸੀ ਹੈ। ਵਾਤਾਵਰਣ ਸੰਭਾਲ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਇਹ ਰਾਜ ਅੱਜ ਵੀ ਪੂਰੇ ਦੇਸ਼ ਲਈ ਇੱਕ ਬਿਹਤਰ ਰੋਲ ਮਾਡਲ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਵਿਸ਼ਵ ਵਾਤਾਵਰਣ ਦਿਵਸ 2026 ਦੇ ਇਸ ਖਾਸ ਮੌਕੇ 'ਤੇ ਸਿੱਕਿਮ ਦੀ ਇਹ ਸਫ਼ਲਤਾ ਸਾਨੂੰ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਦਿੰਦੀ ਹੈ— ਕੁਦਰਤ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਚੁੱਕੇ ਗਏ ਪੱਕੇ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿੜ ਕਦਮ ਹੀ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਬਦਲਾਅ ਦੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖਦੇ ਹਨ।