ਵੇਟ ਲੌਸ ਵਾਲੇ ਇੰਜੈਕਸ਼ਨ ਨਾਲ ਘਟਾ ਲਿਆ ਭਾਰ ! ਪਰ ਛੱਡਣ 'ਤੇ ਫਿਰ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ ਉਹੀ ਹਾਲ? ਪੜ੍ਹੋ ਕੀ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਨਵੀਂ ਸਟੱਡੀ

ਲਾਈਫਸਟਾਈਲ ਡੈਸਕ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ : ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ ਭਾਰ ਘਟਾਉਣ ਲਈ ਓਜ਼ੈਮਪਿਕ (Ozempic), ਵੇਗੋਵੀ (Wegovy) ਤੇ ਮੌਨਜਾਰੋ (Mounjaro) ਵਰਗੇ ਇੰਜੈਕਸ਼ਨ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ 'ਚ ਚਰਚਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਜੋ ਲੋਕ ਮੋਟਾਪੇ ਜਾਂ ਬਾਰਡਰਲਾਈਨ ਡਾਇਬੀਟੀਜ਼ ਨਾਲ ਜੂਝ ਰਹੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਇਹ ਦਵਾਈਆਂ ਕਿਸੇ ਚਮਤਕਾਰ ਤੋਂ ਘੱਟ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦੀਆਂ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੈਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭੁੱਖ ਘੱਟ ਲੱਗਦੀ ਹੈ, ਖਾਣ ਦੀ ਕ੍ਰੇਵਿੰਗ (ਲਾਲਸਾ) ਘਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਭਾਰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਘਟਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਤੇ ਮੁਸ਼ਕਲ ਸਵਾਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਹਿੰਗੇ ਇੰਜੈਕਸ਼ਨਾਂ ਨੂੰ ਲੈਣਾ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹੋ ਤਾਂ ਕੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ? ਦੱਸ ਦੇਈਏ ਕਿ ਇਕ ਨਵੀਂ ਸਟੱਡੀ ਨੇ ਇਸ ਸਵਾਲ ਦਾ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਜੋ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਥੋੜ੍ਹਾ ਚਿੰਤਾਜਨਕ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਰਿਸਰਚ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਹੈਰਾਨਕੁੰਨ ਖੁਲਾਸਾ

'ਦ ਬੀ.ਐਮ.ਜੇ.' (The BMJ) 'ਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਇਕ ਨਵੇਂ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ 'ਚ 9,341 ਬਾਲਗਾਂ ਦੇ ਡੇਟਾ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭਾਰ ਘਟਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਦਵਾਈਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਸ ਅਧਿਐਨ ਦਾ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ ਇਹ ਦੇਖਣਾ ਸੀ ਕਿ ਦਵਾਈ ਬੰਦ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਰੀਰ 'ਤੇ ਕੀ ਅਸਰ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।

ਰਿਸਰਚ ਵਿਚ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ ਕਿ ਦਵਾਈ ਛੱਡਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭਾਰ ਦੁਬਾਰਾ ਵਧਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਔਸਤਨ, ਦਵਾਈ ਬੰਦ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹਰ ਮਹੀਨੇ ਲਗਪਗ 0.4 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਭਾਰ ਵਾਪਸ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਹੀ, ਜੇਕਰ ਅਸੀਂ ਸੇਮਾਗਲੂਟਾਈਡ ਅਤੇ ਟਿਰਜ਼ੈਪਟਾਈਡ ਵਰਗੇ ਨਵੇਂ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਇੰਜੈਕਸ਼ਨਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰੀਏ ਤਾਂ ਭਾਰ ਵਾਪਸੀ ਦੀ ਇਹ ਰਫ਼ਤਾਰ ਹੋਰ ਵੀ ਤੇਜ਼ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਇੰਜੈਕਸ਼ਨਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਭਾਰ ਲਗਪਗ 0.8 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਪ੍ਰਤੀ ਮਹੀਨਾ ਦੀ ਦਰ ਨਾਲ ਵਧਿਆ। ਅੰਕੜੇ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਦਵਾਈ ਛੱਡਣ ਦੇ ਲਗਪਗ ਡੇਢ ਸਾਲ ਦੇ ਅੰਦਰ, ਵਿਅਕਤੀ ਦਾ ਭਾਰ ਵਾਪਸ ਉਸੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੋਂ ਉਸਨੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਸੀ।

ਸਿਰਫ਼ ਭਾਰ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਵੀ ਪਰਤ ਆਉਂਦਾ ਹੈ

ਜਦੋਂ ਤਕ ਮਰੀਜ਼ ਇਹ ਦਵਾਈਆਂ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਭਾਰ ਘਟਦਾ ਹੈ ਸਗੋਂ ਬਲੱਡ ਸ਼ੂਗਰ, ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ ਤੇ ਕੋਲੇਸਟ੍ਰੋਲ 'ਚ ਵੀ ਸੁਧਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਅਧਿਐਨ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਹੈ ਕਿ ਦਵਾਈ ਰੋਕਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਸਾਰੇ ਹੈਲਥ ਮਾਰਕਰਸ ਵੀ ਵਿਗੜਨ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਇਲਾਜ ਬੰਦ ਹੋਣ ਦੇ ਇਕ ਸਾਲ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸ਼ੂਗਰ ਅਤੇ ਫੈਟ ਦਾ ਪੱਧਰ ਫਿਰ ਤੋਂ ਵਧਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਵਾਈਆਂ ਤੋਂ ਮਿਲੇ ਸਿਹਤ ਲਾਭ ਸਥਾਈ (Permanent) ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਉਦੋਂ ਤਕ ਹੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਜਦੋਂ ਤਕ ਦਵਾਈ ਸਰੀਰ 'ਚ ਮੌਜੂਦ ਹੈ।

ਦੁਬਾਰਾ ਕਿਉਂ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਭਾਰ?

ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਮੋਟਾਪਾ ਸਿਰਫ਼ ਕੈਲੋਰੀ ਦਾ ਖੇਡ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਇਕ ਬਾਇਓਲੋਜੀਕਲ ਸਿਸਟਮ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਭਾਰ ਘਟਾਉਂਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਸਾਡਾ ਦਿਮਾਗ ਇਸ ਨੂੰ 'ਭੁੱਖਮਰੀ' ਜਾਂ ਖ਼ਤਰੇ ਵਜੋਂ ਦੇਖਦਾ ਹੈ। ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, ਸਰੀਰ ਬਚਾਅ ਦੀ ਮੁਦਰਾ 'ਚ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭੁੱਖ ਲੱਗਣ ਵਾਲੇ ਹਾਰਮੋਨ ਵਧ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਸਰੀਰ ਕੈਲੋਰੀ ਖ਼ਰਚ ਕਰਨਾ ਘਟਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਇੰਜੈਕਸ਼ਨ ਭੁੱਖ ਨੂੰ ਦਬਾ ਕੇ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਤੁਸੀਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੈਣਾ ਬੰਦ ਕਰਦੇ ਹੋ, ਸਰੀਰ ਦੀ ਪੁਰਾਣੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਫਿਰ ਤੋਂ ਸਰਗਰਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਖੋਏ ਹੋਏ ਵਜ਼ਨ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲਿਆਉਣ ਦੀ ਪੂਰੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ 'ਅਡਾਪਟਿਵ ਥਰਮੋਜੇਨੇਸਿਸ' (Adaptive Thermogenesis) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਲਾਈਫਸਟਾਈਲ 'ਚ ਬਦਲਾਅ ਕਿੰਨਾ ਜ਼ਰੂਰੀ?

ਅਧਿਐਨ 'ਚ ਇਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਤੁਲਨਾ ਵੀ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਜੋ ਲੋਕ ਡਾਈਟ ਤੇ ਕਸਰਤ ਰਾਹੀਂ ਭਾਰ ਘਟਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਭਾਰ ਵੀ ਦੁਬਾਰਾ ਵਧ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਸ ਦੀ ਰਫ਼ਤਾਰ ਬਹੁਤ ਹੌਲੀ (ਲਗਪਗ 0.1 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਪ੍ਰਤੀ ਮਹੀਨਾ) ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਅਜਿਹਾ ਇਸ ਲਈ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਲਾਈਫਸਟਾਈਲ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ 'ਚ ਲੋਕ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਨੂੰ ਮੈਨੇਜ ਕਰਨਾ ਤੇ ਖ਼ੁਦ 'ਤੇ ਕੰਟਰੋਲ ਰੱਖਣਾ ਸਿੱਖਦੇ ਹਨ। ਉੱਥੇ ਹੀ, ਇੰਜੈਕਸ਼ਨ ਭੁੱਖ ਨੂੰ ਨਕਲੀ (Artificial) ਰੂਪ 'ਚ ਦਬਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਮਰੀਜ਼ ਨੂੰ ਖ਼ੁਦ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਪੈਂਦੀ। ਜਦੋਂ ਦਵਾਈ ਦਾ ਅਸਰ ਖ਼ਤਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਆਦਤਾਂ ਅਤੇ ਭੁੱਖ ਦੋਵੇਂ ਵਾਪਸ ਆ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।

ਇੱਕ 'ਕਰੋਨਿਕ ਕੰਡੀਸ਼ਨ' ਹੈ ਮੋਟਾਪਾ

ਇਸ ਰਿਸਰਚ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸਿੱਟਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਮੋਟਾਪੇ ਨੂੰ ਬੁਖ਼ਾਰ ਵਰਗੀ ਸਮੱਸਿਆ ਨਹੀਂ ਸਮਝਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਜੋ ਇਕ ਵਾਰ ਦਵਾਈ ਲੈਣ ਨਾਲ ਠੀਕ ਹੋ ਜਾਵੇ। ਇਹ ਡਾਇਬੀਟੀਜ਼ ਜਾਂ ਹਾਈ ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ ਵਾਂਗ ਇਕ 'ਕਰੋਨਿਕ ਕੰਡੀਸ਼ਨ' (ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ) ਹੈ। ਮਾਹਿਰਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਵਾਈਆਂ ਦਾ ਅਸਰ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਲਈ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤਕ ਇਲਾਜ ਦੀ ਲੋੜ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਵਰਗੇ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ, ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਇੰਜੈਕਸ਼ਨ ਕਾਫ਼ੀ ਮਹਿੰਗੇ ਹਨ, ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤਕ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨਾ ਹਰ ਕਿਸੇ ਲਈ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਸਿਰਫ਼ ਦਵਾਈਆਂ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਰਹਿਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ 'ਚ ਬਦਲਾਅ ਅਤੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤਕ ਚੱਲਣ ਵਾਲੀ ਰਣਨੀਤੀ ਅਪਣਾਉਣੀ ਹੀ ਸਿਹਤ ਲਈ ਬਿਹਤਰ ਵਿਕਲਪ ਹੈ।

Source: The BMJ