ਡਿਮੈਂਸ਼ੀਆ ਨੂੰ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ ਇਹ 3 ਆਦਤਾਂ, AIIMS ਨਿਊਰੋਲੋਜਿਸਟ ਦੀ ਸਲਾਹ- ਅੱਜ ਹੀ ਬਣਾ ਲਓ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰੀ

ਲਾਈਫਸਟਾਈਲ ਡੈਸਕ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ: ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ ਕਿ ਉਮਰ ਵਧਣ ਦੇ ਨਾਲ ਯਾਦਦਾਸ਼ਤ ਦਾ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋਣਾ ਜਾਂ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਕੰਬਣੀ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਣਾ ਪਹਿਲਾਂ ਆਮ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਪਰ ਇੱਕ ਸੱਚ ਇਹ ਵੀ ਹੈ ਕਿ ਅੱਜ ਦੀ ਭੱਜ-ਦੌੜ ਭਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਡਿਮੈਂਸ਼ੀਆ (ਭੁੱਲਣ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ) ਅਤੇ ਪਾਰਕਿੰਸਨਜ਼ ਵਰਗੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦਸਤਕ ਦੇ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।

ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਸਾਡੇ ਦਿਮਾਗ ਦੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਡਾਕਟਰਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਜੈਨੇਟਿਕਸ (ਖ਼ਾਨਦਾਨੀ ਕਾਰਨਾਂ) ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸਾਡੀ ਜੀਵਨਸ਼ੈਲੀ (Lifestyle) ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਸੱਦਾ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਦਿਮਾਗ ਨੂੰ ਬੁਢਾਪੇ ਤੱਕ ਤੰਦਰੁਸਤ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ AIIMS ਦੀ ਨਿਊਰੋਲੋਜਿਸਟ ਡਾ. ਪ੍ਰਿਅੰਕਾ ਸਹਿਰਾਵਤ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਤਿੰਨ ਆਦਤਾਂ ਨੂੰ ਅੱਜ ਹੀ ਛੱਡਣਾ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਆਓ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ ਇਹ ਤਿੰਨ ਆਦਤਾਂ ਕਿਹੜੀਆਂ ਹਨ।

7-8 ਘੰਟੇ ਤੋਂ ਘੱਟ ਨੀਂਦ ਲੈਣਾ

ਨੀਂਦ ਸਿਰਫ਼ ਸਰੀਰ ਦੀ ਥਕਾਵਟ ਮਿਟਾਉਣ ਲਈ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਦਿਮਾਗ ਦੀ ਸਫ਼ਾਈ ਲਈ ਵੀ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਸੌਂਦੇ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਸਾਡਾ ਦਿਮਾਗ 'ਗਲਾਈਮਫੈਟਿਕ ਸਿਸਟਮ' (Glymphatic system) ਰਾਹੀਂ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਤੱਤਾਂ (Toxins) ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਕੱਢਦਾ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਐਮੀਲੋਇਡ-ਬੀਟਾ (Amyloid-beta) ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਸਬੰਧ ਅਲਜ਼ਾਈਮਰ ਅਤੇ ਡਿਮੈਂਸ਼ੀਆ ਵਰਗੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਇਸ ਲਈ, ਜੋ ਲੋਕ ਨਿਯਮਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ 6 ਘੰਟੇ ਤੋਂ ਘੱਟ ਸੌਂਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਿਮਾਗ ਵਿੱਚ ਹਾਨੀਕਾਰਕ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਜਮ੍ਹਾਂ ਹੋਣ ਲੱਗਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਦਿਮਾਗ ਦੇ ਸੈੱਲਾਂ (Brain cells) ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਪੂਰੀ ਨੀਂਦ ਲੈਣ ਲਈ ਰਾਤ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਸਮੇਂ 'ਤੇ ਸੌਣ ਦੀ ਆਦਤ ਪਾਓ ਅਤੇ ਸੌਣ ਤੋਂ 1-2 ਘੰਟੇ ਪਹਿਲਾਂ ਮੋਬਾਈਲ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿਓ।

ਨਾਸ਼ਤਾ (Breakfast) ਛੱਡਣਾ

ਸਵੇਰ ਦਾ ਨਾਸ਼ਤਾ ਸਾਡੇ ਦਿਮਾਗ ਲਈ ਬਾਲਣ (Fuel) ਵਾਂਗ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਰਾਤ ਭਰ ਦੇ ਵਰਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਦਿਮਾਗ ਨੂੰ ਸਹੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਗਲੂਕੋਜ਼ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਨਾਸ਼ਤਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪੋਸ਼ਕ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਕਮੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ 'ਬ੍ਰੇਨ ਐਟ੍ਰੋਫੀ' (Brain Atrophy) ਯਾਨੀ ਦਿਮਾਗ ਦੇ ਸੁੰਗੜਨ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਡਿਮੈਂਸ਼ੀਆ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।

ਅਜਿਹੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਇਹ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਨਾਸ਼ਤੇ ਵਿੱਚ ਓਮੇਗਾ-3 ਫੈਟੀ ਐਸਿਡ, ਸੁੱਕੇ ਮੇਵੇ (ਨਟਸ) ਅਤੇ ਤਾਜ਼ੇ ਫਲ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰੋ। ਇਹ ਦਿਮਾਗ ਦੇ ਸੈੱਲਾਂ ਦੀ ਮੁਰੰਮਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਕਸਰਤ ਨਾ ਕਰਨਾ

ਸਰੀਰ ਦੀ ਸੁਸਤੀ ਦਿਮਾਗ ਦੀ ਸੁਸਤੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਕਸਰਤ ਕਰਨ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਖ਼ੂਨ ਦਾ ਦੌਰਾ (Blood circulation) ਵਧਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਦਿਮਾਗ ਨੂੰ ਭਰਪੂਰ ਆਕਸੀਜਨ ਅਤੇ ਪੋਸ਼ਕ ਤੱਤ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।

ਪਰ ਕਸਰਤ ਦੀ ਕਮੀ ਕਾਰਨ ਮੋਟਾਪੇ ਅਤੇ ਹਾਈ ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਵਧਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਪਾਰਕਿੰਸਨਜ਼ ਅਤੇ ਡਿਮੈਂਸ਼ੀਆ ਦੇ ਦੋ ਵੱਡੇ ਕਾਰਕ (Risk factors) ਹਨ। ਸਰੀਰਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਰਗਰਮ ਨਾ ਰਹਿਣ ਕਾਰਨ ਦਿਮਾਗ ਵਿੱਚ ਡੋਪਾਮਾਈਨ (Dopamine) ਦਾ ਪੱਧਰ ਡਿੱਗ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਪਾਰਕਿੰਸਨਜ਼ ਦੀ ਮੁੱਖ ਵਜ੍ਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 30 ਮਿੰਟ ਤੇਜ਼ ਸੈਰ (Brisk walking), ਯੋਗਾ ਜਾਂ ਕੋਈ ਵੀ ਕਸਰਤ ਜ਼ਰੂਰ ਕਰੋ।