18 ਦੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਬੌਸ ਨਹੀਂ, ਦੋਸਤ ਬਣੋ; ਜ਼ਿਆਦਾ ਰੋਕ-ਟੋਕ ਨਾਲ ਘਟਣ ਲੱਗਦੈ ਆਤਮ-ਵਿਸ਼ਵਾਸ

ਲਾਈਫਸਟਾਈਲ ਡੈਸਕ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ: 18 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਨੌਜਵਾਨ ਕਾਨੂੰਨੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਾਲਗ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਦਿਮਾਗੀ ਪਰਿਪੱਕਤਾ ਯਾਨੀ ਮੈਚਿਓਰਿਟੀ (Maturity) ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਇਸ ਤੋਂ ਕਿਤੇ ਅੱਗੇ ਤੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕੈਂਬਰਿਜ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਰਿਸਰਚ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇਨਸਾਨੀ ਦਿਮਾਗ ਦੀ ਅੱਲ੍ਹੜ ਅਵਸਥਾ 32 ਸਾਲ ਤੱਕ ਬਣੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।

ਇਸਦਾ ਮਤਲਬ ਇਹ ਹੈ ਕਿ 18 ਤੋਂ 25 ਦੀ ਉਮਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਨੌਜਵਾਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੈਚਿਓਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਇਹ ਦੌਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਮੌਕਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਵੀ ਘੱਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ। ਅਜਿਹੇ ਵਿੱਚ ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਕੁਝ ਗੱਲਾਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਬੱਚੇ ਆਤਮ-ਨਿਰਭਰ ਬਣ ਸਕਣ।

ਕਿਉਂ ਵਧ ਰਿਹਾ ਹੈ ਮਾਪਿਆਂ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਟਕਰਾਅ?

ਅੱਜ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਮਾਪਿਆਂ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਟਕਰਾਅ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਵਜ੍ਹਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਕਈ ਮਾਪੇ 18 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਬੱਚਿਆਂ 'ਤੇ ਕੰਟਰੋਲ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਰਿਸਰਚ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਲੋੜ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਦਖ਼ਲ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਆਤਮ-ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੀ ਕਮੀ ਦੇਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੀ ਵੱਖਰੀ ਪਛਾਣ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਪਿੱਛੇ ਰਹਿ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਬਦਲਦਾ ਕਰੀਅਰ ਅਤੇ ਆਤਮ-ਨਿਰਭਰਤਾ ਦੀ ਚੁਣੌਤੀ

ਅੱਜ ਦੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਮਹਿੰਗੇ ਰਹਿਣ-ਸਹਿਣ ਅਤੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਬਦਲਦੇ ਕਰੀਅਰ ਬਦਲਾਂ ਕਾਰਨ 18–34 ਸਾਲ ਦੇ 33% ਨੌਜਵਾਨ ਆਤਮ-ਨਿਰਭਰ ਨਹੀਂ ਹੋ ਪਾਏ ਹਨ। ਮਜਬੂਰੀ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਾਪਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਰਹਿਣਾ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਵਿੱਚ ਮਾਹਿਰ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਬੌਸ ਬਣਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੋਸਤ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਖੁਦ ਫੈਸਲੇ ਲੈਣਾ ਸਿੱਖ ਸਕਣ।

ਹਰ ਵਕਤ ਨਿਗਰਾਨੀ ਨਾਲ ਕਿਉਂ ਘਟਦਾ ਹੈ ਆਤਮ-ਵਿਸ਼ਵਾਸ?

ਕਈ ਮਾਪੇ ਅਣਜਾਣੇ ਵਿੱਚ 'ਹੈਲੀਕਾਪਟਰ ਪੇਰੈਂਟਿੰਗ' ਯਾਨੀ ਹਰ ਵਕਤ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕਰਨ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਇਸਦਾ ਅਸਰ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਆਤਮ-ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਸਿਹਤ 'ਤੇ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਮਾਹਿਰ ਸਲਾਹ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜਦੋਂ ਬੱਚਾ ਹੋਸਟਲ ਤੋਂ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕਰਕੇ ਬਾਲਗ ਹੋ ਕੇ ਘਰ ਪਰਤੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਨਾਲ ਘਰ ਦੇ ਖਰਚੇ, ਕੰਮਕਾਜ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਈਵੇਸੀ (Privacy) 'ਤੇ ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਗੱਲ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਟੀਨੇਜਰ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਬਾਲਗ ਵਾਂਗ ਟ੍ਰੀਟ ਕਰਨਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।

ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਸਿਖਾਉਣ ਦਾ ਸਹੀ ਤਰੀਕਾ

ਜੇਕਰ ਮਾਪੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਹਰ ਫੈਸਲੇ ਖੁਦ ਲੈਂਦੇ ਰਹਿਣਗੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਕਦੇ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਨਹੀਂ ਬਣ ਸਕਣਗੇ। ਮਾਪਿਆਂ ਦਾ ਅਸਲੀ ਕੰਮ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਉੱਪਰ ਨਿਰਭਰ ਬਣਾਉਣਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਉਸਨੂੰ ਇੰਨਾ ਸਮਰੱਥ ਬਣਾਉਣਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਖੁਦ ਆਪਣਾ ਰਸਤਾ ਚੁਣ ਸਕੇ। ਮਤਭੇਦ ਹੋਣ 'ਤੇ ਬਹਿਸ ਜਿੱਤਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਜ਼ਰੀਏ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ ਰਿਸ਼ਤੇ ਵਿੱਚ ਤਣਾਅ ਆਉਣ ਤੋਂ ਬਚਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਆਪਸੀ ਸਮਝ ਨਾਲ ਬਣਦਾ ਹੈ ਸੁਖੀ ਪਰਿਵਾਰ

ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲੋੜ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਨਿਰਭਰਤਾ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਗਲਤ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਹਰ ਨਿਰਭਰਤਾ ਖਰਾਬ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਇਸਨੂੰ 'ਹੈਲਦੀ ਡਿਪੈਂਡੈਂਸੀ' (Healthy Dependency) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਕੱਲੇ ਰਹਿ ਕੇ ਅਸੀਂ ਆਪਣੀ ਪਸੰਦ ਸਮਝਣੀ ਜਾਂ ਆਪਣੀ ਗੱਲ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਨਾਲ ਰੱਖਣੀ ਨਹੀਂ ਸਿੱਖ ਸਕਦੇ। ਇਹ ਗੁਣ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਵਿਕਸਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।