ਰਾਤ ਦੇ 3 ਵਜੇ ਨੀਂਦ ਖੁੱਲ੍ਹਣਾ ਕੋਈ ‘ਰੂਹਾਨੀ ਸ਼ਕਤੀ’ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਸਰੀਰ ਦਾ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਸੰਕੇਤ ਹੈ! ਜਾਣੋ ਵਿਗਿਆਨਕ ਸੱਚ

ਲਾਈਫਸਟਾਈਲ ਡੈਸਕ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ: ਕੀ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਕਦੇ ਅਜਿਹਾ ਹੋਇਆ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਗੂੜ੍ਹੀ ਨੀਂਦ ਵਿੱਚ ਸੁੱਤੇ ਹੋਵੋ ਅਤੇ ਅਚਾਨਕ ਤੁਹਾਡੀ ਅੱਖ ਖੁੱਲ੍ਹ ਜਾਵੇ? ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਘੜੀ ਜਾਂ ਫ਼ੋਨ ਚੈੱਕ ਕਰਦੇ ਹੋ ਤਾਂ ਸਮਾਂ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਰਾਤ ਦੇ 3 ਜਾਂ 3:30 ਵਜੇ।

ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਲੱਖਾਂ ਲੋਕ ਠੀਕ ਇਸੇ ਸਮੇਂ ਜਾਗਦੇ ਹਨ। ਕਈ ਲੋਕ ਇਸ ਨੂੰ 'ਭੂਤ-ਪ੍ਰੇਤ' ਜਾਂ ਡਰ ਨਾਲ ਜੋੜਦੇ ਹਨ, ਜਦਕਿ ਕੁਝ ਇਸ ਨੂੰ 'ਰੱਬੀ ਸੰਕੇਤ' ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਡਾ. ਆਮਿਰ ਖਾਨ ਕੋਲ ਇਸ ਦਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਤਰਕਪੂਰਨ (Logical) ਜਵਾਬ ਹੈ। ਆਓ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਆਖਰ ਰਾਤ ਦੇ ਇਸ ਪਹਿਰ ਸਾਡਾ ਦਿਮਾਗ ਸਾਨੂੰ ਕਿਉਂ ਜਗਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਸਰੀਰ ਦੀ ਆਪਣੀ ਘੜੀ ਅਤੇ 'ਕੋਰਟੀਸੋਲ' ਦਾ ਖੇਡ

ਰਾਤ ਦੇ 2 ਤੋਂ 4 ਵਜੇ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਸਾਡਾ ਸਰੀਰ ਨੀਂਦ ਦੇ ਚੱਕਰ (Sleep Cycle) ਦੇ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਖ਼ਾਸ ਪੜਾਅ 'ਤੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਸਵੇਰੇ ਉੱਠਣ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਵਿੱਚ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਕੁਦਰਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ 'ਕੋਰਟੀਸੋਲ' (Cortisol) ਨਾਮਕ ਸਟ੍ਰੈੱਸ ਹਾਰਮੋਨ ਵਧਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਆਮ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਹੈ, ਪਰ ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਤਣਾਅ ਜਾਂ ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ ਹੋ, ਤਾਂ ਹਾਰਮੋਨ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਇਹ ਮਾਮੂਲੀ ਬਦਲਾਅ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਗਾਉਣ ਲਈ ਕਾਫੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਬਲੱਡ ਸ਼ੂਗਰ ਅਤੇ ਧੜਕਣ ਦਾ ਵਧਣਾ

ਰਾਤ ਦੇ ਸਮੇਂ ਸਾਡੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਬਲੱਡ ਸ਼ੂਗਰ ਦਾ ਪੱਧਰ ਥੋੜ੍ਹਾ ਡਿੱਗ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਸ਼ਰਾਬ ਪੀਤੀ ਹੈ ਜਾਂ ਬਹੁਤ ਦੇਰ ਨਾਲ ਖਾਣਾ ਖਾਧਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਪੱਧਰ ਹੋਰ ਵੀ ਹੇਠਾਂ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਭਰਪਾਈ ਲਈ ਸਰੀਰ 'ਐਡਰੇਨਾਲੀਨ' (Adrenaline) ਛੱਡਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਨੂੰ ਖਤਰੇ ਦੇ ਸਮੇਂ ਸੁਚੇਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਦਿਲ ਦੀ ਧੜਕਣ ਤੇਜ਼ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਨੀਂਦ ਅਚਾਨਕ ਖੁੱਲ੍ਹ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਰਾਤ 3 ਵਜੇ ਦੀ ਖ਼ਾਮੋਸ਼ੀ ਅਤੇ ਦਿਮਾਗ

ਰਾਤ ਦੇ 3 ਵਜੇ ਦਿਮਾਗ ਦਾ ਉਹ ਹਿੱਸਾ ਜੋ ਡਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰੋਸੈਸ ਕਰਦਾ ਹੈ (ਐਮੀਗਡਾਲਾ), ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਰਗਰਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਜਿਹੜੀ ਚਿੰਤਾ ਦੁਪਹਿਰ ਵੇਲੇ ਛੋਟੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈ, ਉਹੀ ਰਾਤ ਦੇ 3 ਵਜੇ ਪਹਾੜ ਜਿੰਨੀ ਵੱਡੀ ਅਤੇ ਡਰਾਉਣੀ ਲੱਗਣ ਲੱਗਦੀ ਹੈ।

ਹਾਰਮੋਨਲ ਬਦਲਾਅ ਦਾ ਅਸਰ

ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਪੈਰੀਮੇਨੋਪੌਜ਼ (Perimenopause) ਅਤੇ ਮੇਨੋਪੌਜ਼ (Menopause) ਦੌਰਾਨ ਹਾਰਮੋਨਸ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਐਸਟ੍ਰੋਜਨ ਵਿੱਚ ਉਤਰਾਅ-ਚੜ੍ਹਾਅ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਰੀਰ ਦੇ ਤਾਪਮਾਨ ਅਤੇ ਨੀਂਦ ਦੀ ਸਥਿਰਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਕਈ ਔਰਤਾਂ ਸਵੇਰੇ ਜਲਦੀ ਨੀਂਦ ਖੁੱਲ੍ਹਣ ਦੀ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇੱਕ ਗੱਲ ਯਾਦ ਰੱਖੋ, ਜਿੰਨੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਚਿੰਤਾ ਤੁਸੀਂ ਨੀਂਦ ਖੁੱਲ੍ਹਣ ਦੀ ਕਰੋਗੇ, ਮੁੜ ਨੀਂਦ ਆਉਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਉੰਨੀ ਹੀ ਘੱਟ ਹੁੰਦੀ ਜਾਵੇਗੀ।

ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਸਮਝਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਰਾਤ ਨੂੰ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਲਈ ਨੀਂਦ ਖੁੱਲ੍ਹਣਾ ਬਿਲਕੁਲ ਸਧਾਰਨ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਹਰ 90 ਮਿੰਟਾਂ ਵਿੱਚ ਹਲਕੀ ਨੀਂਦ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਦੇ ਹਾਂ। ਅਸਲ ਸਮੱਸਿਆ ਨੀਂਦ ਖੁੱਲ੍ਹਣਾ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਜਾਗਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਚਿੰਤਾ ਹੈ।

ਇਸ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਣ ਲਈ ਕੁਝ ਨੁਕਤੇ:

ਘੜੀ ਦੇਖਣ ਤੋਂ ਬਚੋ: ਵਾਰ-ਵਾਰ ਸਮਾਂ ਦੇਖਣ ਨਾਲ ਦਿਮਾਗ 'ਤੇ ਦਬਾਅ ਵਧਦਾ ਹੈ।

ਫ਼ੋਨ ਤੋਂ ਦੂਰੀ: ਫ਼ੋਨ ਦੀ ਸਕ੍ਰੀਨ ਦੀ ਨੀਲੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਨੀਂਦ ਉਡਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਫ਼ੋਨ ਚੈੱਕ ਨਾ ਕਰੋ।

ਸ਼ਾਂਤ ਸ਼ਾਮ: ਸੌਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੇ ਮਾਹੌਲ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਰੱਖੋ ਅਤੇ ਸ਼ਰਾਬ ਦੇ ਸੇਵਨ ਤੋਂ ਪਰਹੇਜ਼ ਕਰੋ।

ਡੂੰਘੇ ਸਾਹ ਲਓ: ਜੇਕਰ ਨੀਂਦ ਖੁੱਲ੍ਹ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਘਬਰਾਉਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਲੰਬੇ ਅਤੇ ਡੂੰਘੇ ਸਾਹ ਲਓ।