ਬਚਪਨ 'ਚ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਇਨਫੈਕਸ਼ਨ ਬਣ ਸਕਦੀ ਹੈ ਉਮਰ ਭਰ ਦਾ ਸਿਰਦਰਦ? ਨਿਊਰੋਲੋਜਿਸਟ ਨੇ ਦਿੱਤੀ ਵੱਡੀ ਚਿਤਾਵਨੀ

ਲਾਈਫਸਟਾਈਲ ਡੈਸਕ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ: ਮੈਕਸ ਸੁਪਰ ਸਪੈਸ਼ਲਿਟੀ ਹਸਪਤਾਲ, ਸ਼ਾਲੀਮਾਰ ਬਾਗ ਦੇ ਨਿਊਰੋਲੋਜੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ, ਡਾ. ਮਨੋਜ ਖਨਾਲ ਅਨੁਸਾਰ, ਗਰਭ ਅਵਸਥਾ, ਨਵਜੰਮੇ ਅਵਸਥਾ ਅਤੇ ਬਚਪਨ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਇਨਫੈਕਸ਼ਨ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਖ਼ਤਰੇ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।

ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ ਸਬੂਤਾਂ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੀਵਨ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਪੜਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਬੈਕਟੀਰੀਅਲ ਜਾਂ ਵਾਇਰਲ ਇਨਫੈਕਸ਼ਨ ਅੱਗੇ ਚੱਲ ਕੇ ਕਈ ਗੰਭੀਰ ਨਿਊਰੋਲੋਜੀਕਲ, ਨਿਊਰੋ-ਡਿਵੈਲਪਮੈਂਟਲ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦਾ ਜੋਖਮ ਕਾਫੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਵਧਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।

ਇਹ ਇਨਫੈਕਸ਼ਨ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਬੱਚੇ ਦੇ ਦਿਮਾਗੀ ਵਿਕਾਸ ਨੂੰ ਰੋਕ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਦਿਮਾਗ ਦੀ ਬਣਤਰ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾ ਕੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਸੋਜ (inflammation) ਦਾ ਕਾਰਨ ਵੀ ਬਣ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਆਓ ਇਸ ਨੂੰ ਜੀਵਨ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪੜਾਵਾਂ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਦੇ ਵਿਗਿਆਨ ਰਾਹੀਂ ਸਮਝਦੇ ਹਾਂ।

ਉਮਰ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪੜਾਵਾਂ 'ਤੇ ਇਨਫੈਕਸ਼ਨ ਦਾ ਅਸਰ

ਇਨਫੈਕਸ਼ਨ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਕਿਸ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਹੈ, ਇਸ ਨਾਲ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦੀ ਕਿਸਮ ਤੈਅ ਹੁੰਦੀ ਹੈ:

ਜਨਮ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ (ਗਰਭ ਅਵਸਥਾ ਦੌਰਾਨ): ਜੇਕਰ ਗਰਭ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਮਾਂ ਨੂੰ ਸਾਈਟੋਮੈਗਲੋਵਾਇਰਸ, ਸਿਫਲਿਸ, ਰੂਬੇਲਾ ਜਾਂ HIV ਵਰਗੀ ਇਨਫੈਕਸ਼ਨ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਪਲ ਰਹੇ ਬੱਚੇ ਦੇ ਦਿਮਾਗ ਦੀ ਬਣਤਰ ਵਿੱਚ ਗੰਭੀਰ ਨੁਕਸ ਆ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਕਾਰਨ 'ਮਾਈਕ੍ਰੋਸੀਫੇਲੀ' (ਸਿਰ ਦਾ ਛੋਟਾ ਰਹਿ ਜਾਣਾ), 'ਹਾਈਡ੍ਰੋਸੈਫਲਸ' ਜਾਂ 'ਸੈਰੇਬਰਲ ਪਾਲਸੀ' ਵਰਗੀਆਂ ਗੰਭੀਰ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਕਈ ਵਾਰ ਅਜਿਹੀ ਇਨਫੈਕਸ਼ਨ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਲੱਛਣ ਨਹੀਂ ਦਿਖਦੇ, ਉਹ ਵੀ ਅੱਗੇ ਚੱਲ ਕੇ ਬੋਲੇਪਣ ਜਾਂ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਦੇਰੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਜੀਵਨ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸਾਲ: ਜਨਮ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸਾਹ ਦੀਆਂ ਗੰਭੀਰ ਬਿਮਾਰੀਆਂ, ਪੇਟ ਅਤੇ ਅੰਤੜੀਆਂ ਦੀ ਇਨਫੈਕਸ਼ਨ, ਤੇਜ਼ ਬੁਖਾਰ ਜਾਂ ਕੰਨ ਦੀ ਇਨਫੈਕਸ਼ਨ ਬੇਹੱਦ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਮਾਨਸਿਕ ਬਿਮਾਰੀਆਂ, ਦਿਲ ਦੇ ਰੋਗਾਂ, ਮੈਟਾਬੋਲਿਕ ਸਿੰਡਰੋਮ ਅਤੇ ਅਸਥਮਾ ਜਾਂ ਐਗਜ਼ੀਮਾ ਵਰਗੀਆਂ ਐਲਰਜੀ ਵਾਲੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਵਧਾਉਂਦੀ ਹੈ।

ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਚਾਰ ਸਾਲ: ਜੀਵਨ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਚਾਰ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਇਨਫੈਕਸ਼ਨ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬੱਚੇ ਦੇ ਦਿਮਾਗੀ ਵਿਕਾਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਬੱਚੇ ਦਾ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਖ਼ਰਾਬ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਔਟਿਜ਼ਮ ਜਾਂ ਬੌਧਿਕ ਅਪਾਹਜਤਾ ਵਰਗੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।

ਦਿਮਾਗ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੀ ਹੈ ਇਹ ਇਨਫੈਕਸ਼ਨ?

ਡਾ. ਖਨਾਲ ਨੇ ਇਹਨਾਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਤਿੰਨ ਵਿਗਿਆਨਕ ਕਾਰਨ ਦੱਸੇ ਹਨ:

ਦਿਮਾਗ ਵਿੱਚ ਸੋਜ: ਇਨਫੈਕਸ਼ਨ ਦੌਰਾਨ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਸਾਈਟੋਕਿਨਸ (ਜਿਵੇਂ IL-6 ਅਤੇ TNF-alpha) ਨਾਮਕ ਰਸਾਇਣ ਨਿਕਲਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋ ਰਹੇ ਬੱਚੇ ਦੇ ਦਿਮਾਗ ਨੂੰ ਭਾਰੀ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੇ ਹਨ।

ਮੋਲੀਕਿਊਲਰ ਮਿਮਿਕਰੀ: ਕਈ ਵਾਰ ਇਨਫੈਕਸ਼ਨ ਨਾਲ ਲੜਨ ਲਈ ਸਰੀਰ ਜੋ ਐਂਟੀਬਾਡੀਜ਼ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਲਝਣ (confuse) ਵਿੱਚ ਪੈ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਵਾਇਰਸ ਦੀ ਬਜਾਏ ਨਰਵਸ ਸਿਸਟਮ ਦੇ ਸਿਹਤਮੰਦ ਹਿੱਸਿਆਂ 'ਤੇ ਹੀ ਹਮਲਾ ਕਰ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।

ਇਮਿਊਨ ਸਿਸਟਮ ਦੀ ਪ੍ਰਾਈਮਿੰਗ: ਬਚਪਨ ਦੀ ਇਨਫੈਕਸ਼ਨ ਦਿਮਾਗ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ 'ਮਾਈਕ੍ਰੋਗਲੀਆ' ਨਾਮਕ ਖ਼ਾਸ ਕੋਸ਼ਿਕਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਹੀ ਬਦਲਾਅ ਅੱਗੇ ਚੱਲ ਕੇ ਦਿਮਾਗ ਵਿੱਚ ਨੁਕਸਾਨਦੇਹ ਸੋਜ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਟ੍ਰਿਗਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮੁੱਖ ਵਾਇਰਸ

ਕੁਝ ਖ਼ਾਸ ਵਾਇਰਸ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਸਕਦੇ ਹਨ:

ਐਂਟਰੋਵਾਇਰਸ: ਇਹ ਮਿਰਗੀ ਅਤੇ ਔਟਿਜ਼ਮ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ।

ਹਰਪੀਜ਼ ਸਿੰਪਲੈਕਸ ਵਾਇਰਸ: ਇਹ 'ਇਨਸੇਫਲਾਈਟਿਸ' ਅਤੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਦਿਮਾਗੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦਾ ਹੈ।

ਇਨਫਲੂਐਂਜ਼ਾ: ਇਸ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਸਬੰਧ ਅਲਜ਼ਾਈਮਰ, ALS ਅਤੇ ਪਾਰਕਿੰਸਨ'ਸ ਵਰਗੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਐਪਸਟੀਨ-ਬਾਰ ਵਾਇਰਸ: ਇਹ ਵਾਇਰਸ 'ਮਲਟੀਪਲ ਸਕਲੇਰੋਸਿਸ' ਨਾਮ ਦੀ ਗੰਭੀਰ ਬਿਮਾਰੀ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਵਧਦੀ ਉਮਰ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਇਨਫੈਕਸ਼ਨ

ਬਚਪਨ ਦੀਆਂ ਇਨਫੈਕਸ਼ਨਾਂ ਦਾ ਅਸਰ ਬੁਢਾਪੇ ਤੱਕ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਅਲਜ਼ਾਈਮਰ ਅਤੇ ਪਾਰਕਿੰਸਨ'ਸ ਵਰਗੀਆਂ ਨਿਊਰੋ-ਡੀਜਨਰੇਟਿਵ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦਾ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਇਨਫੈਕਸ਼ਨਾਂ ਨਾਲ ਸਪੱਸ਼ਟ ਸਬੰਧ ਹੈ।

ਛੇ ਮੁੱਖ ਬਿਮਾਰੀਆਂ—ਅਲਜ਼ਾਈਮਰ, ਅਮਾਇਓਟ੍ਰੋਫਿਕ ਲੈਟਰਲ ਸਕਲੇਰੋਸਿਸ (ALS), ਡਿਮੈਂਸ਼ੀਆ, ਮਲਟੀਪਲ ਸਕਲੇਰੋਸਿਸ, ਪਾਰਕਿੰਸਨ'ਸ ਅਤੇ ਵੈਸਕੁਲਰ ਡਿਮੈਂਸ਼ੀਆ—ਦਾ ਸਬੰਧ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਵਾਇਰਲ ਇਨਫੈਕਸ਼ਨਾਂ ਨਾਲ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ, ਅਲਜ਼ਾਈਮਰ ਦਾ ਡੂੰਘਾ ਸਬੰਧ ਵਾਇਰਲ ਇਨਸੇਫਲਾਈਟਿਸ ਨਾਲ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਹੀ, 'ਵੈਸਕੁਲਰ ਡਿਮੈਂਸ਼ੀਆ' ਅਕਸਰ ਇਨਫਲੂਐਂਜ਼ਾ, ਨਿਮੋਨੀਆ ਅਤੇ ਅੰਤੜੀਆਂ ਦੀ ਇਨਫੈਕਸ਼ਨ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਮਿਰਗੀ ਵੀ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ 'ਤੇ 'ਸੈਂਟਰਲ ਨਰਵਸ ਸਿਸਟਮ' ਦੀ ਇਨਫੈਕਸ਼ਨ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਨਾਲ ਹੀ, ADHD ਅਤੇ ਔਟਿਜ਼ਮ ਵੀ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਹਨਾਂ ਇਨਫੈਕਸ਼ਨਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਡਾ. ਖਨਾਲ ਇਹ ਵੀ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹਨਾਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਲਈ ਸਿਰਫ਼ ਇਨਫੈਕਸ਼ਨ ਹੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਜੈਨੇਟਿਕਸ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ-ਆਰਥਿਕ ਸਥਿਤੀ ਵੀ ਇਹਨਾਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦੇ ਹੋਣ ਜਾਂ ਨਾ ਹੋਣ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦੀ ਹੈ।