ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਤਕ ਜਾਗਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਖ਼ਤਰੇ ਦੀ ਘੰਟੀ, ਫੋਨ ਦੀ 'ਨੀਲੀ ਰੌਸ਼ਨੀ' ਖ਼ੂਨ 'ਚ ਘੋਲ ਰਹੀ ਹੈ ਜ਼ਹਿਰ, ਹੁਣੇ ਸੰਭਲ ਜਾਓ ਵਰਨਾ...

ਹਰਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨਿਊਜ਼, ਲਾਈਫਸਟਾਈਲ ਡੈਸਕ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਡਾਇਬੀਟੀਜ਼ (ਸ਼ੂਗਰ) ਸਿਰਫ਼ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮਿੱਠਾ ਖਾਣ ਨਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅਜਿਹੇ ਵਿੱਚ ਜੋ ਲੋਕ ਮਿੱਠਾ ਘੱਟ ਖਾਂਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਮਿੱਠਾ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਡਾਇਬੀਟੀਜ਼ ਹੋਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਨਾ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਅਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਬੇਸ਼ੱਕ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮਿੱਠਾ ਖਾਣਾ ਡਾਇਬੀਟੀਜ਼ ਦਾ ਇੱਕ ਕਾਰਨ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਵੀ ਕਈ ਅਜਿਹੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕਰਕੇ ਤੁਸੀਂ ਡਾਇਬੀਟੀਜ਼ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਪੂਰੀ ਨੀਂਦ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦੇ ਹੋ ਜਾਂ ਤੁਹਾਡਾ ਸਕ੍ਰੀਨ ਟਾਈਮ (ਫ਼ੋਨ/ਲੈਪਟਾਪ ਦੇਖਣ ਦਾ ਸਮਾਂ) ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਵੀ ਤੁਹਾਡਾ ਬਲੱਡ ਸ਼ੂਗਰ ਲੈਵਲ ਵੱਧ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਨੀਂਦ ਘੱਟ ਲੈਣਾ ਜਾਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਫ਼ੋਨ ਚਲਾਉਣਾ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਡਾਇਬੀਟੀਜ਼ ਦਾ ਮਰੀਜ਼ ਬਣਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਆਓ ਇਸ ਬਾਰੇ ਮਾਹਿਰਾਂ ਤੋਂ ਸਮਝਦੇ ਹਾਂ। ਇਸ ਬਾਰੇ Dr. Vijay Negalur, HOD-Diabetology, KIMS Hospitals, Thane ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇ ਰਹੇ ਹਨ।

ਨੀਂਦ ਘੱਟ ਲੈਣ ਜਾਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਫ਼ੋਨ ਚਲਾਉਣ ਨਾਲ ਕਿਵੇਂ ਵੱਧ ਸਕਦਾ ਹੈ ਡਾਇਬੀਟੀਜ਼ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ

ਮਾਹਿਰਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਜਿੱਥੇ ਸਾਨੂੰ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਰਹਿਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਹੀ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਫ਼ੋਨ ਅਤੇ ਲੈਪਟਾਪ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸਾਡੀ ਮੈਟਾਬੋਲਿਕ ਸਿਹਤ (Metabolic Health) 'ਤੇ ਅਸਰ ਪਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।

ਨੀਂਦ ਦੀ ਕਮੀ ਅਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਕ੍ਰੀਨ ਟਾਈਮ, ਟਾਈਪ-2 ਡਾਇਬੀਟੀਜ਼ ਦੇ ਖ਼ਤਰੇ ਨੂੰ ਵਧਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਅੱਜ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਲੋਕ ਦਿਨ ਭਰ ਡੈਸਕ 'ਤੇ ਬੈਠ ਕੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਲੈਪਟਾਪ ਅਤੇ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ 'ਤੇ ਸਰਗਰਮ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ ਕਾਰਨ ਸਰੀਰਕ ਗਤੀਵਿਧੀ (Physical Activity) ਘੱਟ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਕੈਲੋਰੀ ਬਰਨ ਹੋਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਸੁਸਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇੰਸੁਲਿਨ ਸੈਂਸੀਟੀਵਿਟੀ (Insulin Sensitivity) ਘੱਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਜਦੋਂ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਸਾਡੀਆਂ ਮਾਸਪੇਸ਼ੀਆਂ (Muscles) ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀਆਂ, ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਗਲੂਕੋਜ਼ ਸਹੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਜਜ਼ਬ (Absorb) ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਅਤੇ ਇਸ ਕਾਰਨ ਬਲੱਡ ਸ਼ੂਗਰ ਲੈਵਲ ਅਚਾਨਕ ਵੱਧ (Spike) ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਅਜਿਹਾ ਬਹੁਤ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਇੰਸੁਲਿਨ ਰੈਜ਼ੀਸਟੈਂਸ (Insulin Resistance) ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਲੱਗਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਡਾਇਬੀਟੀਜ਼ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਵੱਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਲੈਪਟਾਪ ਅਤੇ ਫ਼ੋਨ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲਣ ਵਾਲੀ ਨੀਲੀ ਰੌਸ਼ਨੀ (Blue Light), ਸਰੀਰ ਦੇ ਕੁਦਰਤੀ ਨੀਂਦ ਦੇ ਚੱਕਰ (Sleep Cycle) ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਮੇਲਾਟੋਨਿਨ (Melatonin) ਹਾਰਮੋਨ ਦਾ ਰਿਸਾਅ ਘੱਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਹਾਰਮੋਨ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਆਰਾਮ ਕਰਨ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਜਦੋਂ ਇਹ ਹਾਰਮੋਨ ਘੱਟ ਹੋਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਤੁਸੀਂ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੌਂ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦੇ, ਤਾਂ ਸਾਡੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਲੈਅ (Body Rhythm) 'ਤੇ ਅਸਰ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਨਾਲ ਹਾਰਮੋਨਲ ਸੰਤੁਲਨ ਅਤੇ ਮੈਟਾਬੋਲਿਜ਼ਮ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਨੀਂਦ ਦੀ ਕਮੀ ਇੰਸੁਲਿਨ ਸੈਂਸੀਟੀਵਿਟੀ (Insulin Sensitivity) ਨੂੰ ਘਟਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਕਾਰਨ ਆਮ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਨਾਲ ਵੀ ਸ਼ੂਗਰ ਲੈਵਲ ਵਧਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।

ਜਦੋਂ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਆਰਾਮ ਨਹੀਂ ਮਿਲ ਪਾਉਂਦਾ, ਤਾਂ ਸਟ੍ਰੈੱਸ ਹਾਰਮੋਨ ਕੋਰਟੀਸੋਲ (Cortisol) ਦਾ ਰਿਸਾਅ ਵੱਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਕਾਰਨ ਇੰਸੁਲਿਨ ਹਾਰਮੋਨ ਦੇ ਕੰਮ 'ਤੇ ਅਸਰ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਹੀ ਨੀਂਦ ਦੀ ਕਮੀ ਕਾਰਨ ਭੁੱਖ ਜ਼ਿਆਦਾ ਲੱਗਣ ਲੱਗਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਕਾਰਨ ਲੈਪਟਿਨ (Leptin) ਹਾਰਮੋਨ ਘੱਟ ਹੋਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਹਾਰਮੋਨ ਪੇਟ ਭਰਨ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਘ੍ਰੇਲਿਨ (Ghrelin) ਹਾਰਮੋਨ ਵਧਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਭੁੱਖ ਜ਼ਿਆਦਾ ਲੱਗਦੀ ਹੈ।

ਰਾਤ ਨੂੰ ਦੇਰ ਨਾਲ ਲੱਗਣ ਵਾਲੀ ਭੁੱਖ (Late night cravings) ਦੇ ਕਾਰਨ ਗਲੂਕੋਜ਼ ਲੈਵਲ ਅਚਾਨਕ ਵਧਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਟਾਈਪ-2 ਡਾਇਬੀਟੀਜ਼ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਵੱਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।